Hasan Ali Mirza
 | Bu madde, öksüz maddedir; zira herhangi bir maddeden bu maddeye verilmiş bir bağlantı yoktur. (Kasım 2023) |
Hasan Ali Mirza | |
|---|---|
 | |
| Doğum | 1789 Şiraz |
| Ölüm | 1855 Tahran |
Hasan Ali Mirza, (1789–1855) — Kaçar şahzadesi, Fethali Şah Kaçar’ın (1797–1834) oğullarından biri ve döneminin tanınmış askerî-siyasi figürlerinden biri olmuştur. Kirman, Yezd ve Horasan eyaletlerinde vali (şahzade-yönetici) olaraq görev yapmış, askerî yeteneği ve cesaretiyle tanınmıştır.
Babası Fethali Şah’ın ölümünden sonra, 1834 yılında taht mücadelesinde kardeşi Hüseyinali Mirze’nin tarafında yer almış, bu olaylar sonucunda tutuklanmış, gözleri kör edilmiş ve uzun süre zindanda tutulmuştur. Aynı zamanda, Farsça “Şikest” mahlasını kullanarak şiirler yazan bir şair olarak da tanınmaktaydı.
Hayatı
[değiştir | kaynağı değiştir]Hasanali Mirze, 1790 yılında Kaçar hükümdarı Fethali Şah’ın altıncı oğlu olarak dünyaya gelmiştir.[1] Annesi Bedr Cahan Hanım idi.[2] 1804–1816 yılları arasında Tahran, Bestam ve Cacerm’de, yaklaşık 1816/17–1823/1827 yıllarında ise Horasan’da şahzade-yönetici (vali) olarak görev yapmıştır. Daha sonra 1827/28–1835 yılları arasında Kirman ve Yezd vilayetlerine tayin edilmiştir.[3][4]
Her ne kadar askerî alandaki yeteneği ve faaliyetleriyle öne çıksa da, kardeşi ve tahtın varisi Abbas Mirze (1789–1833) ile ilişkileri gergindi.[3] 1828 yılında Türkmençay Antlaşması’nın imzalanmasından sonra, Hasanali Mirze babasına başvurarak “Nayibü’s-seltene” unvanının kendisine verilmesini istemiş ve Rusya ile savaşın devam ettirilmesi için orduya komuta etmeye hazır olduğunu bildirmiştir.[5] Ancak Fethali Şah bu teklifi kabul etmemiş ve onu Kirman ile Yezd’in şahzade-yöneticisi olarak atamıştır.[6]
Onun öz kardeşi Hüseyinali Mirze ise 1799 yılından itibaren Fars vilayetinde şahzade-yönetici olarak görev yapıyordu. Her iki kardeş, Abbas Mirze’ye ve onun oğlu, ileride tahta çıkacak olan Mehmed Mirze’ye karşı açıkça muhalif bir tutum sergilemişti. Hüseyineli Mirze, kendisini babasının meşru varisi olarak görüyor, servet ve güç sahibi biri olarak merkezi otoriteyi tanımıyordu.[6]
1830’lu yılların başlarında Hasanali Mirze, kardeşi Hüseyinali Mirze’nin taht iddiasını aktif şekilde desteklemiştir. Fethali Şah’ın 24 Ekim 1834 tarihinde vefatından sonra, Mehmed Mirze Tahran’da tahta çıkmıştır.[6] Bu olaydan kısa bir müddət önce, 4 Aralık 1834’te Hüseyineli Mirze Şiraz’da kendini şah ilan etmiştir. Bu dönemde onun adına sikkeler basılmış (altın ve gümüş Şiraz’da, gümüş ise Kirman ve Yezd vilayetlerinde) ve cuma hutbelerinde adı okunmuştur. Ancak bu kısa süreli hükümranlık, merkezi hükümet kuvvetleri tarafından bastırılmış, Hüseyinali Mirze tutuklanarak Tahran’a gönderilmiştir. O, 22 Temmuz 1835 tarihinde zindanda veba hastalığından ölmüştür.[6]
Hasanali Mirze de 1835 yılında tutuklanmış ve gözleri kör edilmiştir.[6] Önce Erdebil’de bir kalede, ardından 1837 yılında Tebriz zindanına nakledilmiştir. 1848 yılında Nasıreddin Şah’ın tahta çıkmasından sonra serbest bırakılmış ve Tahran’da yaşamasına izin verilmiştir. Ancak uzun yıllar süren zindan hayatı ve körlüğü, sağlığını oldukça zayıflatmıştı. Hasanali Mirze aynı zamanda edebi faaliyetlerde bulunmuş, Farsça “Şikest” mahlasını kullanarak şiirler yazmıştır. 1854 yılında vefat etmiş ve Osmanlı İmparatorluğu’na bağlı Bağdat vilayetinde bulunan Kerbela’da, İmam Hüseyin türbesinin yakınında defnedilmiştir.[6]
Ailesi
[değiştir | kaynağı değiştir]Hasanali Mirze, Murtuzagulu Han Kovanlı-Kacar’ın kızıyla, İbrahim Han Develi-Kacar’ın kızıyla, İshak Han Türbet’in kızıyla ve Kumlu bir hanımla evlenmiştir. Hülaku Mirze, Ergun Mirze, Oktaygaan Mirze adında oğulları, Ehterüsseltene Hanım adında bir kızı vardı.
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ Hambly 1991, s. 163.
- ^ Ashraf 2024, s. 159.
- ^ a b Beradze 2019, s. 23.
- ^ Hambly 1991, s. 164.
- ^ Beradze 2019, ss. 23–24.
- ^ a b c d e f Beradze 2019, s. 24.
Kaynaklar
[değiştir | kaynağı değiştir]- Ashraf, Ashraf (2024). Making and Remaking Empire in Early Qajar Iran. Cambridge University Press. ISBN 978-1009361552.
- Beradze, Grigol (2019). "The Blind Qajar Prince: On a Rare Iranian Miniature of the Nineteenth Century from the Georgian National Museum". Free University Journal of Asian Studies (1).
- Hambly, Gavin R. G. (1991). "Iran during the reigns of Fath 'Alī Shāh and Muhammad Shāh". Peter Avery, Gavin Hambly, Charles Melville (Ed.). The Cambridge History of Iran. 7. Cambridge University Press. ss. 144–173. ISBN 978-0521200950.