Gazze Soykırımı
| Gazze Soykırımı | |
|---|---|
| Gazze Savaşı'nın bir parçası | |
 Ceset torbaları ve Filistinliler, Gazze Şeridi, Ekim 2023 | |
| Bölge | Gazze Şeridi |
| Hedef | Filistinliler |
Saldırı türü | Soykırım, toplu cezalandırma, toplu cinayet, etnik temizlik, zorla yerinden etme, bombardıman, hedef alarak öldürme, savaş yöntemi olarak aç bırakma, işkence, tecavüz |
| Ölü | |
| Yaralı | En az 170.900[9] |
| Kurbanlar | |
| Saldırganlar |  İsrail
Potansiyel soykırım ortakları: |
| Sebep | 7 Ekim saldırılarılarına karşı misilleme Filistin Karşıtlığı İslamofobi Yerleşimci sömürgecilik |
| Davalar | Güney Afrika'nın İsrail'e soykırım davası |
Gazze Soykırımı, Gazze Şeridi'ndeki Filistin halkına karşı İsrail tarafından uygulanan ve halen devam etmekte olan sistematik eylemlerdir. İsrail'in 7 Ekim 2023'ten beri Gazze Şeridi'nde uyguladığı sivilleri öldürme, aç bırakma, doğumları engelleme, sivil altyapıyı yok etme, sağlık merkezlerini yok etme, sağlık çalışanlarını ve yardım gönüllülerini öldürme, geniş çapta zorla yerinden etme, cinsel saldırı gerçekleştirme, dini, kültürel alanları ve eğitim bölgelerini yok etme gibi eylemlerin[13] sonucunda Birleşmiş Milletler Filistin Özel Raportörü[14] Francesca Albanese'e, Uluslararası Af Örgütü'ne, diğer sivil toplum kuruluşlarına, insan hakları örgütlerine, birden fazla soykırım çalışması ve uluslararası hukuk uzmanına göre İsrail, Gazze Şeridi'nde soykırım suçu işlemektedir.[15][16][17][18][19]
Bu saldırılar ve eylemler, ağır bir insanlık suçu olarak değerlendirilmektedir. İlgili kurumlar ve uzmanlar, İsrailli üst düzey yetkililer tarafından yapılan ve Gazze halkını kısmen ya da tamamen yok etmeye yönelik bir niyet taşıdığı düşünülen açıklamalara dikkat çekmekte; bu söylemlerin, uluslararası hukukta soykırım suçunun oluşması için gerekli olan "yok etme kastı" unsurunu karşılayabileceğini belirtmektedir.[20]
Ekim 2025 itibarıyla, İsrail ordusunun eylemlerinin Gazze Şeridi'nde en az 66.148 kişinin ölümüne yol açtığı doğrulandı. Kurbanların çoğunluğu sivillerdir ve[21][22] sivillerin en az %50'si kadın ve çocuklardan oluşmaktadır.[23][24]
Son dönemlerdeki diğer küresel çatışmalarla karşılaştırıldığında, gazeteciler, insani yardım görevlileri, sağlık çalışanları ve çocuklar arasında kaydedilen ölüm sayısı en yüksek olanlar arasındadır.
Yıkılmış binaların enkazları altında hâlâ binlerce cesedin olduğu düşünülmektedir. The Lancet dergisi, travmatik yaralanmalar nedeniyle 70.000'den fazla ölüm olduğunu tahmin etmektedir.[25] Yaralı sayısı 170.000'den fazladır. Gazze, dünyada kişi başına en fazla çocuk ampute hastaya sahip olan bölgedir.
Ağustos 2024 itibarıyla Gazze'deki 36 hastaneden sadece 17'si kısmen işlevseldi; sağlık merkezlerinin %84'ü yıkıldı ya da hasar gördü.[26]
Gazze nüfusunun %85'ini oluşturan 1.9 milyondan fazla Filistinli zorla yerinden edildi. Çatışmanın başlarında İsrail, Gazze'nin su ve elektrik kaynaklarını kesti. Bununla birlikte İsrail'in uyguladığı abluka, Gazze'de açlığa ve kıtlık tehdidine büyük ölçüde katkıda bulunurken, bazı İsrailli siviller sınırdan insani yardım malzemesi taşıyan yardım konvoylarını engelledi veya onlara saldırdı.
Bunların sonucunda, Ağustos 2025 itibarıyla, Gazze halkının %100'ü "yüksek seviyede akut gıda problemi" ile karşı karşıyadır.[27] İsrail ayrıca Gazze'deki 12 üniversitenin tamamı, okulların %80'i ve çok sayıda cami, kilise, müze ve kütüphane gibi kültürel açıdan önemli binaları da yıktı.[28]
İsrail, bombalamanın ilk iki ayında Gazze'ye 25.000 ton (iki nükleer bombaya eşdeğer) patlayıcı attı. Bunların çoğu, yoğun nüfuslu bölgelere atılan ve mahallelerin tamamını yok eden güdümsüz bombalardı.[29]
Soykırım niyeti
[değiştir | kaynağı değiştir]Uzmanlar, İsrailli politikacıların ve askeri liderlerin açıklamalarında Gazze'deki Filistinlilere karşı açık bir soykırım niyeti olduğunu belirtmişlerdir.[30][31][32] İsrailli liderler ve gazeteciler, soykırımı meşrulaştırmak için Filistinlileri insan dışı tanımlayan sözler söylemiştir.[33][34][35][36]
Gazze'yi tamamen kuşatma emri verdim. Elektrik olmayacak, su olmayacak, yemek olmayacak, yakıt olmayacak, her şey engellendi. İnsanımsı hayvanlarla savaşıyoruz ve buna göre davranıyoruz.
Bunların yanı sıra soykırım niyetini belli eden bir diğer faktörün İsrail'in Gazze'de kullandığı abartılı güç olduğu belirtilmiştir. İsrail, Gazze'de çocuk ve kadınlar dahil olmak üzere sivilleri sayısız kez hedef almış, sivil yerleşim yerlerini bombalamış, gazetecilere saldırmış ve su, yemek gibi insani yardımları engellemiştir. Bu engellerin doğurduğu sonuçlara rağmen İsrail, aynı eylemleri uygulamaya devam etmiştir. [39][40][41][42][43]
Zorla yerinden etme ve etnik temizleme
[değiştir | kaynağı değiştir]6 Ekim 2024 tarihinde İsrail, Kuzey Gazze'yi bir "savaş alanı" ilan etti ve sivil nüfusun bölgeden tahliye edilmesi gerektiğini duyurdu.[44][45] Hem İsrailli analistler hem de El-Mezan İnsan Hakları Merkezi'ne göre bu, Filistinlilerin Gazze'den zorla sürülmesi yolunda atılan ilk adımdı.[46]
- İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, Mayıs 2025[47]
İnsan Hakları İzleme Örgütü'ne göre İsrail'in sistematik olarak gerçekleştirdiği yerinden etmeler bir savaş suçudur. Ekim 2023'ten beri İsrail, verdiği emirlerle 1.9 milyon insanı zorla yerlerinden etmiştir. İsrail, bu emirleri çoğu zaman anlaşılması zor, sistematik olmayan bir şekilde bombalamalar sırasında vermiş, sivil halkın tahliye edilmesi için güvenli alanlar bırakmamıştır. İnsani yardımları engellemenin yanı sıra insani merkezleri bombalamış, açlığa sebep olmuştur.
Üst düzey İsrail yetkilileri, Filistinlilerin sürgün edilmesi politikasını açıkça desteklemiştir ve etnik temizlemeye işaret etmiştir.[48][49] Birleşmiş Milletler İnsan Hakları birimi, İsrail'in açlık yoluyla Gazze nüfusunu yok etmek gibi bir amacının olabileceğini belirtmiştir.[50]
Sivil altyapıya yönelik saldırılar
[değiştir | kaynağı değiştir]
Orta: İsrail askerlerinin bölgeden çekilmesinin ardından çekilen, yıkımı gösteren fotoğraf, Refah
Alt: İsrail, binalara hava saldırıları gerçekleştiriyor, 7 Ekim 2023Mark Levene ve Elyse Semerdjian, İsrail'in sivil altyapıya yönelik geniş çaplı saldırılarını Dahiye doktrini kapsamında değerlendirmektedir. Karşıt hükümetleri baskı altına almak veya üstünlük kurmak için sivil altyapıya yoğun saldırılar gerçekleştirme üzerine kurulu olan bu doktrin, Gazze'de 2006'dan beri uygulanmaktadır.[51][52]
Şubat 2025'te, altyapı hasarları sebebiyle kış aylarında 15 çocuğun hipotermi sebebiyle yaşamını yitirdiği tespit edildi.[53] The Guardian'ın Temmuz 2025'te yayımlanan raporuna göre Gazze'deki binaların yüzde 70'i yıkıldı veya ağır hasar aldı.[54]
İnsan Hakları İzleme Örgütü'nün Aralık 2024'te yayınladığı rapora göre İsrail, su kaynaklarına ve sanitasyon altyapısına saldırarak Filistinlilerin temiz suya erişimini engellemekte ve bir savaş suçu işlemektedir.
Rapora göre İsrail, arıtma tesislerine güç veren solar panellerine ve depolara bilerek saldırmakta, tamir etmek için gereken materyalleri ve jeneratörler için gereken yakıtı bilerek engellemektedir. Bunların yanı sıra elektrik altyapısına zarar vermekte ve işçilere saldırmaktadır.[55][56]
B'Tselem'e göre, İsrail, Gazze'deki su tesislerinin ve sanitasyon kaynaklarının yüzde 84'ünü, Birleşmiş Milletler, Dünya Bankası ve Avrupa Birliği'ne göre de yüzde 89'unu yok etmiştir.[57][58]
Sağlık sistemine yönelik saldırılar
[değiştir | kaynağı değiştir]
Orta: İsrail'in saldırdığı ambulanslardan biri
Alt: Saldırıların ardından Şifa Hastanesinin bir bölümüSavaşın başlangıcından kısa bir süre sonra Gazze'deki sağlık sistemi çökme noktasına geldi. Saldırıların ardından hastanelerin birçoğu elektriksiz kaldı, hasar gördü, kullanılamaz hale geldi veya tamamen yıkıldı.[59][60]
Hastanelerin elektriksiz kalması sonucu birçok prematüre bebek yaşamını yitirdi.[61][62] İsrail, saldırılarıyla sayısız tıbbi çalışanı öldürürken sayısız sağlık merkezine ve ambulanslara saldırılar düzenleyip yok etti.[63][64][65][66][67][68][69]
İsrail, Şubat 2025 itibarıyla en az 160 sağlık çalışanını gözaltına aldı, 24 kişi hastanelerden zorla alındıktan sonra bir daha görülmedi. Gazze Şifa Hastanesi direktörü, 7 ay süren tutukluluğun ardından serbest bırakıldığında "İsrail hapishanelerinde işkencesiz bir gün bile geçmediğini" söyledi.[70]
Kültürel, dini alanlara ve eğitim bölgelerine yönelik saldırılar
[değiştir | kaynağı değiştir]7 Ekim 2023'ten beri İsrail Savunma Kuvvetleri, sayısız okula aşırı güç kullanımı nedeniyle hedef alınmıştır.[71][72][73]
Uluslararası Af Örgütü'nün açıklamalarına göre tarihi, kültürel ve dini alanların yok edilmesi, Soykırım Sözleşmesi'ne göre engellenen bir eylem olmamasına rağmen, Uluslararası Ceza Mahkemesi, böyle bir eylemin belli bir grubu yok etme eylemine dair bir kanıt olarak kullanılabileceğini belirtmiştir.[74]
18 Nisan 2024'te yayınlanan BM raporuna göre okulların %80'inden fazlası yok edildi. 5.000'den fazla öğrenci, 261 öğretmen ve 95 profesör öldürüldü. 625.000'den fazla öğrencinin eğitime erişimi kalmadı.[75] Ocak 2025 itibarıyla İsrail'in saldırıları sonucu 815 camii ve 19 mezarlık yok edilmiştir.[76]
Haziran 2025'te yayınlanan bir BM raporuna göre İsrail, okullarda ve dini bölgelerde korunmaya çalışan sivillere saldırarak insanlığa karşı suç işlemiştir. Rapora göre İsrail, Gazze'deki eğitim binalarının yüzde 90'ını yok etmiştir.[77]
Bedensel ve psikolojik zararlar, cinsel şiddet
[değiştir | kaynağı değiştir]
7 Ekim 2023'ten beri İsrail'in eylemleri sonucu 170.000'den fazla insan yaralanmıştır.[78][79] Gazze, dünya üzerinde çocuk ampute oranı en yüksek bölgedir. İsrail, ayrım gözetmeksizin toplu tutuklamalar yapmakla suçlanmış ve aynı zamanda ölüm, tecavüz ve kundaklama ile tehdit ettiği, tutuklulara işkence yaptığı belgelenmiştir.[80][81][82][83][84][85][86][87] Mart 2024 itibariyle yaklaşık 17.000 yaralı çocuk, tüm ailesini kaybetmiştir.[88] İsrail'in eylemleri, 21.000'den fazla çocukta engelliliğe neden oldu.[89]
BM'nin gerçekleştirdiği hesaplamalara göre, 25 Ağustos 2024 itibariyle Gazze'deki 2.2 milyon insan yaklaşık 39 kilometre karelik alanda kapalı kalmıştır. Bu durum, temiz su gibi temel ihtiyaçlara ulaşımın ciddi derecede aksamasına sebep olmuştur. Bunun yanı sıra Hepatit C gibi hastalıklar baş göstermiş ve yayılmıştır.[90]
Ağustos 2024'te, Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Komisyonu'nun Sde Teiman Gözaltı Kampında zaman geçirmiş Filistinlilerden aldığı ifadelere göre kamptaki tutuklulara cinsel saldırılar gerçekleştirildiği ve tecavüz edildiği rapor edilmiştir.[91]
Kıtlık
[değiştir | kaynağı değiştir]26 Şubat 2024 tarihinde, İnsan Hakları İzleme Örgütü ve Uluslararası Af Örgütü, İsrail'in Gazze'ye yardım girişini engelleyerek Uluslararası Adalet Divanı'nın 26 Ocak tarihli soykırımı önleme kararına uymadığını ilan eden açıklamalar yayınladı.[92][93][94] Her iki açıklamada da 16 yıldır süren Gazze ablukasının[92][93] 9 Ekim 2023'ten bu yana yoğunlaştığı belirtiliyordu.[95] Uluslararası Mülteciler Örgütü tarafından hazırlanan bir raporda İsrail'in "Gazze'deki yardım faaliyetlerini sürekli ve mesnetsiz bir şekilde engellediği" belirtilmiştir.[96] Tarihçi Melanie Tanielian, kitlesel bombardımanın yanı sıra açlık, kıtlık ve ablukanın da soykırım yöntemleri olarak nitelendirilmesi gerektiğini savunmaktadır. A. Dirk Moses'ın milletlerin yok edilmesinde pek dikkat çekici olmayan şiddet biçimlerini göz ardı etmeme çağrısına atıfta bulunur[97] ve kıtlık ve açlığın yok etme yöntemi olarak kullanıldığı diğer birçok soykırımı vurgular.[98] Nisan ayında yayınlanan bir raporda B'Tselem ortaya çıkan kıtlığı "kasıtlı ve bilinçli bir İsrail politikasının ürünü" olarak nitelendirmiştir.[99][100]
Orta: Yemek için toplanan, yerlerinden edilmiş Filistinliler, Deyr El Balah, Gazze, Haziran 2024
Alt: Yemek almak için yürüyen bir kız, Ağustos 2024Ekim 2023'te Dünya Gıda Programı Gazze'nin azalan gıda arzı konusunda uyarıda bulundu[101] ve Aralık ayında Birleşmiş Milletler ile birlikte Gazze nüfusunun yarısından fazlasının "açlıktan öldüğünü", her on kişiden dokuzunun her gün yemek yemediğini ve %48'inin "aşırı açlık" çektiğini bildirdi.[102][103]
[104] Filistin Yönetimi'nin bir parçası olan Filistin Dışişleri Bakanı Riyad el-Maliki, İsrail'in açlığı bir silah olarak kullandığını söyledi: "İsrail'in işgal ettiği halka karşı açlığı bir savaş silahı olarak kasıtlı bir şekilde kullanması nedeniyle kıtlık çekiyorlar". İsrailli bir yetkili bu suçlamayı "kanlı yalan" ve "hayal ürünü" olarak nitelendirdi.[105] Aralık 2023'te İnsan Hakları İzleme Örgütü de benzer şekilde İsrail'in gıda ve suya erişimi kasıtlı olarak engelleyerek açlığı bir savaş silahı olarak kullandığını tespit etmiştir.[106] 16 Ocak 2024 tarihinde BM uzmanları İsrail'i "Gazze'nin gıda sistemini tahrip etmek ve gıdayı Filistin halkına karşı bir silah olarak kullanmakla" suçladı.[107] Hukuk profesörü ve Birleşmiş Milletler gıda hakkı özel raportörü, Michael Fakhri, İsrail'in soykırımdan "suçlu" olduğunu çünkü "İsrail'in Filistin halkını tamamen veya kısmen, sadece Filistinli oldukları için yok etme niyetini açıkladığını" ve İsrail'in insani yardımı durdurarak ve "kasıtlı olarak" Gazze'deki "küçük ölçekli balıkçı teknelerini, seraları ve meyve bahçelerini" yok ederek Filistinlilere yiyecek vermediğini söyledi ... Sivil bir nüfusun bu kadar çabuk ve tamamen aç bırakıldığını daha önce hiç görmedik, kıtlık uzmanları arasındaki fikir birliği budur. İsrail sadece sivilleri hedef almakla kalmıyor, çocuklara da zarar vererek Filistin halkının geleceğini karartmaya çalışıyor."[108] UAD kararından bu yana İsrail'in Gazze'ye girmesine izin verdiği yardım kamyonlarının sayısı %40 oranında azaldı.[109] UAD'ın Mart ayında geçici tedbirleri yeniden onaylamasında mahkeme, "Gazze Şeridi'ndeki Filistinlilerin son haftalarda yaşadığı eşi benzeri görülmemiş gıda güvensizliği seviyelerinin yanı sıra artan salgın hastalık risklerinin" altını çizdi[110] ve Mahkeme'nin Ocak ayındaki kararından bu yana "felaket yaşam koşullarının" daha da kötüleşmesine neden olan "İsrail'in uyum eksikliği" olduğunu kabul etti.[111]
Çevresel zararlar
[değiştir | kaynağı değiştir]İsrail'in saldırıları ve eylemleri, ciddi derecede çevresel hasara sebep oldu. Gazze'deki tarım alanlarının yarısı, bitki örtüsünün yüzde 97'si yok edildi.[112] Su kaynakları ve altyapısı da hasar gördü ve bu eylemler havanın kirlenmesine ve hastalıkların ortaya çıkmasına sebep oldu.[113][114][115] Birçok yorumcu, İsrail'in çevreyi bilerek yok ettiğini ve bunun Gazze'deki soykırıma katkıda bulunan ana araçlardan biri olduğunu öne sürdü.[116][117][118]
Soykırım ile ilişkili diğer ülkeler
[değiştir | kaynağı değiştir]Birleşmiş Milletler'e üye olan her ülke, Soykırım Sözleşmesi kapsamında, soykırımı önlemek için elinden geleni yapmakla ve destek olacak hareketlerden kaçınmakla sorumludur.[119] Birçok akademisyen, uluslararası topluluğun Gazze'de işlenen suçlara karşı tepkisiz kalmasına ve sözleşmenin bu maddelerinin etkisizliğine dikkat çekmiştir.[120][121][122]
Başta Amerika Birleşik Devletleri, Almanya ve Birleşik Krallık olmak üzere birçok Batı ülkesi İsrail'e istihbarat bilgileriyle, askeri ve diplomatik yollarla destek olmuştur.[123]
Ülkeler, soykırımı önleme yolunda adım atmayarak veya soykırımı işleyenler ile taraf alarak desteklerini gösterebilirler.[124] Gazeteciler ve akademisyenler, ABD'nin ve diğer Batı ülkelerinin soykırımın işlenmesine izin verdiğini belirtti.[125][126][127][128][129][130] Ocak 2024'te UNRWA sözcüsü Chris Gunness, ABD ve İngiltere'nin soykırımı destekleyen tarafta olduğunu söyledi.[131]
Amerika Birleşik Devletleri
[değiştir | kaynağı değiştir]ABD, savaş öncesi ve sonrası, İsrail'e en çok destek veren devletlerden biridir.[132][133] İsrail'in askeri bütçesinin yaklaşık yüzde 15'i ABD tarafından karşılanmaktadır. Bunun yanı sıra İsrail'in en çok askeri teçhizat ithal ettiği ülke konumundadır. Gazze Savaşı'nın ilk yılında İsrail'e 22.8 milyar dolar göndermiştir.[134] Quincy Enstitüsü'ne göre Gazze'deki yıkımın önemli nedenlerinden biri de ABD'nin İsrail'e olan koşulsuz desteğidir.[135]
Hem Biden hem de Donald Trump yönetimi, Gazze'de bir soykırım yaşandığı söylemlerini reddetti.[136] Ağustos 2025'te gerçekleştirilen bir ankete göre ABD seçmenlerinin yarısı İsrail'in soykırım suçu işlediğine inandığını belirtirken yüzde 60'ı İsrail'e askeri yönden daha fazla destek olmak istemiyor.[137]
Almanya
[değiştir | kaynağı değiştir]Almanya, İsrail'in varlığının ve güvenliğinin sağlanmasını Almanya dış politikasının temel ilkelerinden biri olduğunu belirtmiştir.[138] Alman hükümeti, Gazze'de bir soykırımın yaşandığını düşünmediklerini birden fazla kez açıklamıştır.[139]
.jpg)
Bunun yanı sıra 2019 ile 2023 yılları arasında İsrail'e ihraç edilen askeri teçhizatın yüzde 30'unu Almanya oluşturmaktaydı.[140] Bu değer 2024'ün ardından azalsa da ihracat devam etti.[141] 7 Ekim saldırılarının ardından Almanya, en az 6 Filistinli organizasyonun ve Nakba'ya dikkat çekme amacı taşıyan Zochrot organizasyonunun fonunu kesti.[142]
Aralık 2023'te bir Alman eyaleti olan Saksonya-Anhalt, vatandaşlık başvuruları ile ilgili yasalarını değiştirdi ve eyallete yaşayan vatandaşların "İsrail'in var olma hakkını tanıma ve İsrail'in varlığını tehdit edecek eleştirileri kınama" zorunluluğu içeren bir dökümanı imzalama şartı koştu.[143] Federal hükümet, vatandaşlık almak için uygulanan teste İsrail'in var olma hakkı hakkında sorular ekledi.[144] Bunun yanı sıra Boykot, Tecrit ve Yaptırımlar organizasyonuna katkıda bulunmama şartı koştu.[145] Almanya'da İsrail'i soykırım ile suçlama sebebiyle tutuklananlar olmuştur.[146][147]
Ağustos 2025'te Almanya Şansölyesi Friedrich Merz, Almanya'nın Gazze'den gelen Filistinli mültecileri kabul etmeyeceğini açıkladı.[148]
1 Mart 2024 tarihinde Nikaragua, Almanya'nın Gazze'de İsrail'in gerçekleştirdiği soykırıma katkıda bulunması sebebiyle Uluslararası Ceza Mahkemesi'nde dava açmıştır.
Soykırım ile ilişkili şirketler
[değiştir | kaynağı değiştir]Birden fazla şirket direkt veya dolaylı olarak soykırıma katkıda bulunmuştur. Haziran 2025'te bir BM uzmanı Google, Amazon, Microsoft, Palantir ve IBM'i "Gazze'deki yıkımın ve İsrail'in istihbarat ağının merkezindeki şirketler" olarak nitelendirdi.[149] Rapor, bu şirketlerin yanında Allianz SE, Barclays, BlackRock, BNP Paribas gibi şirketlerin İsrail devlet tahvilleri satın alarak İsrail'e destek olduklarını belirtmiştir.
Amazon ve Google, Nimbus Projesi'nde rol almaktadır. Google, anlaşmaya ve Google'ın İsrail'e olan desteğine karşı tepkisini gösteren bazı çalışanlarını kovmuştur.[150][151] Aynı şekilde Amazon, şirketin İsrail ile olan bağına karşı tepkisini gösteren Ahmed Shahrour'u kovmuştur.[152]
Amazon'un AWS hizmeti İsrail'e Nimbus Projesi kapsamında sunucu hizmetleri sağlamaktadır. Gazzeli sivillerin istihbarat ile elde edilen verilerinin bu sunucularda saklandığı belirtilmiştir.[153][154] Ekim 2025'te yayımlanan The Intercept'in raporuna göre Amazon, İsrailli askeri şirketlere bulut sistemleri satmaktadır.[155] Bunun yanı sıra Amazon'un İsrail'e nükleer programlarda kullanmak üzere de bulut sunucuları sattığı belirtilmiştir.[155]
Google da Nimbus Projesi kapsamında İsrail'e sunucu hizmetleri sağlamaktadır. Google, İsrail'e yüz tanıma sistemleri, otomatik fotoğraf kategorizasyonu, obje takibi, yazı, fotoğraf ve ses analizi sağlayan yapay zeka sistemleri dahil olmak üzere birçok sisteme erişim vermektedir.[156]
Bunların yanı sıra 2023'ün sonlarında Google, İsrail Savunma Bakanlığı'na yapay zeka platformu Google Vertex'e erişim izni vermiştir. 2024 yılı boyunca bu anlaşmalar gittikçe genişlemiştir. Google'ın yüz tanıma sistemlerinin Filistinli siviller üzerinde kullanıldığı rapor edilmiştir. Şubat 2025'te Google, yapay zeka sistemlerinin askeri hizmetlerde kullanılması yasağını kaldırmıştır.[157][158][159]
Google, Nisan 2024'te İsrail'in eylemlerine karşı çıkan ve protesto eden 50 çalışanını kovmuştur.[160][150][151]
Meta'nın sahip olduğu Instagram, Facebook gibi platformlarda Filistin yanlısı gönderilerin sistematik bir şekilde silindiği veya engellendiği tespit edilmiştir.[161] İsrail'e karşı çıkan birden fazla hesap Meta tarafından kapatılmıştır.[162][163][164] İsrail, sivil altyapının yok edilmesinde gereken buldozerleri satın almak için Facebook üzerinden reklam vermiştir. Maynooth Üniversitesinden Dr. John Reynolds, bu eylemin savaş suçunu destekleyecek bir hareket sayılabilecek olduğunu belirtmiştir.[165]
Microsoft, Azure bulut sistemlerini ve yapay zeka teknolojilerini İsrail ordusuna satmaktadır. Mart 2024 tarihindeki kullanım verileri, İsrail ordusunun, Ekim 2023 öncesiyle karşılaştırıldığında bu hizmetleri 200 kat daha fazla kullandığını ortaya çıkarmıştır.[166][167][168] Temmuz 2024 itibariyle Microsoft Azure sunucularında en az 13.6 petabaytlık veri depolanmaktadır. Bunlara Filistinli sivillerin kişisel bilgileri de dahildir.[169]
Bu tür eylemler sebebiyle Microsoft çalışanları "No Azure For Apartheid" (Irkçılara Azure Yok) kampanyasını başlatmıştır.[167] Microsoft, şirketin İsrail ile ilişkilerini protesto eden 4 çalışanını kovmuştur.[170]
The Guardian'ın bir raporu İsrail'in askeri istihbarat birimi olan "8200 Birimi"'nin Microsoft bulut hizmetlerinde milyonlarca Filistinlinin telefon konuşmalarını sakladığını ortaya koydu.[171] Bu raporun ardından Microsoft, Eylül 2025'te İsrail ordusuna sağladığı hizmetlerin bazılarını kesmiştir.[172][173]
İnsan hakları organizasyonları, bunu pozitif bir adım olarak görse de yeterli olmadığını ve Microsoft'un İsrail'e sağladığı diğer hizmetlerin de nasıl kullanıldığını araştırması gerektiğini belirtti.[174][175]
Politik taraflar
[değiştir | kaynağı değiştir]Dünya ülkeleri ve hükûmetleri
[değiştir | kaynağı değiştir]
ABD, Almanya ve Birleşik Krallık gibi ülkeler dahil olmak üzere birçok batı ülkesi İsrail'in soykırım işlediği iddialarını reddetmiştir.[176][177] Bazı ülkeler Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin getirdiği sonuca göre taraf alacağını belirtirken bazı ülkeler İsrail'in Gazze'de soykırım suçu işlediğini belirtmiştir.[178][179][180]
Organizasyonlar ve kuruluşlar
[değiştir | kaynağı değiştir]Birçok organizasyon, İsrail'i Gazze'de soykırım suçu işlemekle suçlamıştır. Soykırım riskine karşı ilk uyarıları Genocide Watch (Soykırım Takip Örgütü) ve Lemkin Soykırım Önleme Enstitüsü yaptı.[181][182]
İsrail'in Gazze'de bir soykırım gerçekleştirdiğini belirten organizasyonların bazıları:
- Defence For Children International[183]
- B'Tselem[17]
- İnsan Hakları için Hekimler - İsrail (Physicians for Human Rights-Israel)[184]
- Uluslararası İnsan Hakları Federasyonu[185]
- Uluslararası Af Örgütü[186]
- ECCHR (Avrupa Anayasa ve İnsan Hakları Merkezi)[187]
- İnsan Hakları İzleme Örgütü[188]
- Anayasal Haklar Merkezi[189]
| Makale serilerinden |
Notlar
[değiştir | kaynağı değiştir]Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ Prothero, Mitchell (25 Ocak 2024). "Israeli Intelligence Has Deemed Hamas-Run Health Ministry's Death Toll Figures Generally Accurate". Vice News. 3 Mart 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ Huynh, Benjamin Q.; Chin, Elizabeth T.; Spiegel, Paul B. (6 Aralık 2023). "No evidence of inflated mortality reporting from the Gaza Ministry of Health". The Lancet. 403 (10421). ss. 23-24. doi:10.1016/S0140-6736(23)02713-7. PMID 38070526.
- ^ Mccready, Alastair; Rasheed, Zaheena; Uras, Umut; Milisic, Alma; Motamedi, Maziar; Pietromarchi, Virginia (6 Ekim 2024). "Updates: Hezbollah rockets hit Haifa after Israel pounds Beirut -In numbers: Cost of Israel's war on Gaza". Al Jazeera. 7 Ekim 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ Siddiqui, Usaid; Najjar, Farah (20 Eylül 2024). "Israel's war on Gaza updates: 'Netanyahu knows Americans can't stop him' - Here's what happened today". Al Jazeera. 21 Eylül 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ Hurwitz, Sophie (8 Ekim 2024). "Report: In One Year, More Than 100,000 Deaths in Gaza—Aided by $17.9 Billion From the US". Mother Jones. 10 Ekim 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Ekim 2024.
Brown University's Costs of War Project calculated "the money that's spent on war, and the toll on human lives" after a year of war in Gaza. The numbers are staggering.
- ^ Stamatopoulou-Robbins, Sophia (7 Ekim 2024). "The Human Toll: Indirect Deaths from War in Gaza and the West Bank, October 7, 2023 Forward" (PDF). Watson Institute for International and Public Affairs, Brown University. 7 Ekim 2024 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Ekim 2024.
In addition to killing people directly through traumatic injuries, wars cause "indirect deaths" by destroying, damaging, or causing deterioration of economic, social, psychological and health conditions. Most expansively, this report describes the causal pathways that can be expected to lead to far larger numbers of indirect deaths. These deaths result from diseases and other population-level health effects that stem from war's destruction of public infrastructure and livelihood sources, reduced access to water and sanitation, environmental damage, and other such factors. This report builds on a foundation of previous Costs of War research for its framework and methodology in covering the most significant chains of impact, or causal pathways, to indirect war deaths in Gaza and the West Bank. Unlike in combat, these deaths do not necessarily occur immediately or in the close aftermath of the battles which many observers focus on. While it will take years to assess the full extent of these population-level health effects, they will inevitably lead to far higher numbers of deaths than direct violence.
- ^ "Appendix to letter of October 2, 2024 re: American physicians observations from the Gaza Strip since October 7, 2023" (PDF). gazahealthcareletters.org. Gaza Healthcare Letters. 2 Ekim 2024. 3 Ekim 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 17 Ekim 2024.
These are the most conservative estimates of the death toll that can be made with the given available data as of September 30, 2024. It is highly likely that the real number of deaths in Gaza from this conflict is far higher than this most conservative estimate. Without an immediate ceasefire the death toll will only continue to mount, especially among young children.
- ^ "10,000 people feared buried under the rubble in Gaza". United Nations in Palestine. 3 Mayıs 2024. 5 Mayıs 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Mayıs 2024.
- ^ {{https://www.ochaopt.org/content/reported-impact-snapshot-gaza-strip-26-november-2025
- ^ https://www.ipcinfo.org/fileadmin/user_upload/ipcinfo/docs/IPC_Gaza_Strip_Acute_Food_Insecurity_Malnutrition_July_Sept2025_Special_Snapshot.pdf
- ^ https://web.archive.org/web/20240110222554/https://www.hrw.org/news/2023/12/18/israel-starvation-used-weapon-war-gaza
- ^ https://news.un.org/en/story/2025/04/1162491
- ^ "Israel has committed genocide in the Gaza Strip, UN Commission finds". OHCHR (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-11-30.
- ^ "A genocide is unfolding before our eyes: History will not forgive our inaction, UN Special Committee warns General Assembly in report". OHCHR (İngilizce). 2 Ekim 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2025-11-30.
- ^ "Wayback Machine" (PDF). amnesty.ca. 1 Ekim 2025 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 2025-11-30.
- ^ "Gaza genocide". msf.org.uk (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-11-30.
- ^ a b "Wayback Machine" (PDF). www.btselem.org. 18 Ekim 2025 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 2025-11-30.
- ^ Ivana Kottasová, Abeer Salman (2025-07-28). "For first time, two leading Israeli human rights groups accuse Israel of genocide in Gaza | CNN". CNN (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-11-30.
- ^ "The unfolding genocide against the Palestinians must stop immediately". International Federation for Human Rights (İngilizce). 14 Aralık 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2025-11-30.
- ^ Burga 2023; Corder 2024; Quigley 2024
- ^ Schwarz 2024.
- ^ Tantesh & Graham-Harrison 2024.
- ^ Spagat 2024a.
- ^ Graham-Harrison 2024a.
- ^ Jamaluddine et al. 2025.
- ^ Neuman, Baba & Wood 2024.
- ^ Gaza genocide (İngilizce), 2025-11-272025-11-29
- ^ OHCHR 2024b.
- ^ Albanese 2024, s. 6-7.
- ^ "Israel's war on Gaza: Why do legal experts say it's genocide?". Middle East Eye (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-11-30.
- ^ Segal, Raz; Daniele, Luigi. "Gaza as Twilight of Israel Exceptionalism: Holocaust and Genocide Studies from Unprecedented Crisis to Unprecedented Change". Journal of Genocide Research. 0 (0): 1–10. doi:10.1080/14623528.2024.2325804. ISSN 1462-3528.
- ^ Journal of Genocide Research (İngilizce), 2025-11-242025-11-30
- ^ "Wayback Machine" (PDF). www.ohchr.org. 10 Aralık 2025 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 2025-11-30.
- ^ "Wayback Machine" (PDF). amnesty.ca. 1 Ekim 2025 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 2025-11-30.
- ^ Kulkarni, Pavan (2023-12-18). "It is clear that Israel is committing genocide in Gaza, UN-Panel concludes : Peoples Dispatch". Peoples Dispatch (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-11-30.
- ^ Nast, Condé (2024-02-07). "The Limits of Accusing Israel of Genocide Under International Law". The New Yorker (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-11-30.
- ^ "mediniot nikma yetza'a lidrach; yisral mivtza'at pashe'i milchama be'eza" מדיניות נקמה יצאה לדרך; ישראל מבצעת פשעי מלחמה בעזה [A policy of revenge is underway; Israel is committing war crimes in Gaza]. B'Tselem (İbranice). 10 October 2023. 19 January 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 September 2025.
- ^ "Gaza/Palestine: States have a Duty to Prevent Genocide". International Commission of Jurists (İngilizce). 2023. 24 September 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 September 2025.
- ^ "Wayback Machine" (PDF). www.ohchr.org. 10 Aralık 2025 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 2025-11-30.
- ^ Amnesty International (İngilizce), 2025-11-262025-11-30
- ^ "Legal Standard for Genocide Intent: An Uphill Climb for Israel in Gaza Suit – EJIL: Talk!". www.ejiltalk.org (İngilizce). 1 Ağustos 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2025-11-30.
- ^ "Wayback Machine" (PDF). www.ohchr.org. 10 Aralık 2025 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 2025-11-30.
- ^ "A question of intent: Is what's happening in Gaza genocide?". NPR (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-11-30.
- ^ "On Eve of Oct. 7 Anniversary, Israel Strikes Gaza and Lebanon (Published 2024)" (İngilizce). 2024-10-06. Erişim tarihi: 2025-11-29.
- ^ Keller-Lynn, Carrie (2024-10-06). "Israel Launches New Offensive in Northern Gaza, Orders Mass Evacuation". The Wall Street Journal (İngilizce). 25 Temmuz 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2025-11-29.
- ^ Monks, Kieron (2024-10-06). "'Evacuate or die': Israel moves towards 'general's plan' for north Gaza". The i Paper (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-11-29.
- ^ https://web.archive.org/web/20250730041430/https://www.btselem.org/sites/default/files/publications/202507_our_genocide_eng.pdf
- ^ Hardman, Nadia (2024-11-14). ""Hopeless, Starving, and Besieged"". Human Rights Watch (İngilizce).
- ^ "Gaza: HRW accuses Israel of war crime with displacements". www.bbc.com (İngilizce). 31 Ekim 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2025-11-29.
- ^ "UN Human Rights Office - OPT: UN Human Rights Office is concerned over the potential destruction of the Palestinian population in north Gaza - occupied Palestinian territory". ReliefWeb (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-11-29.
- ^ "Wayback Machine" (PDF). www.researchgate.net. Erişim tarihi: 2025-12-01.
- ^ Journal of Genocide Research (İngilizce), 2025-11-242025-12-01
- ^ "Medics say 6 babies have died from the cold in Gaza as displaced people shelter in tents and rubble". AP News (İngilizce). 2025-02-25. Erişim tarihi: 2025-12-01.
- ^ "Seeking bulldozer drivers to demolish Gaza: how a genocide is being outsourced | Arwa Mahdawi". the Guardian (İngilizce). 2025-07-09. Erişim tarihi: 2025-12-01.
- ^ Jafarnia, Niku (2024-12-19). "Extermination and Acts of Genocide". Human Rights Watch (İngilizce).
- ^ "HRW accuses Israel of acts of genocide over Gaza water access". www.bbc.com (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-12-01.
- ^ "Wayback Machine" (PDF). www.btselem.org. 18 Ekim 2025 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 2025-12-01.
- ^ "Gaza and West Bank Interim Rapid Damage and Needs Assessment" (PDF).
- ^ "Healthcare system in Gaza has 'totally collapsed'" (İngilizce). 24 Ekim 2023. Erişim tarihi: 28 Ağustos 2025.
- ^ "Gaza hospital generators to run out of fuel in 48 hours" (İngilizce). Erişim tarihi: 28 Ağustos 2025.
- ^ News, A. B. C. "3 premature babies die at Gaza's Al-Shifa Hospital, doctor says". ABC News (İngilizce). 10 Aralık 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2025-11-29.
- ^ News, ABC. "Dwindling fuel supplies for Gaza's hospital generators put premature babies in incubators at risk". ABC News (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-11-29.
- ^ "Doctors are among the many dead in Gaza. These are their stories". NPR (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-11-29.
- ^ "Hospitals have special protection under the rules of war. Why are they in the crosshairs in Gaza?". AP News (İngilizce). 2023-11-11. Erişim tarihi: 2025-11-29.
- ^ Upright, Edward (2023-11-10). "Gaza hospital 'surrounded by tanks' as other healthcare facilities say they've been damaged by Israeli strikes | CNN". CNN (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-11-29.
- ^ "Israel Gaza: Hospitals caught on front line of war". www.bbc.com. 16 Ağustos 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2025-11-29.
- ^ News, ABC. "Hospitals in Gaza say they are under attack and running out of fuel for ICU patients". ABC News (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-11-29.
- ^ Moolla, M. S.; Jacub, A. (2024-04-23). "Healthcare and genocide: BDS as an entry point to health justice". South African Journal of Bioethics and Law (İngilizce): e1961–e1961. doi:10.7196/sajbl.2024.v17i1.1961. ISSN 1999-7639.
- ^ Sultany, Nimer. "A Threshold Crossed: On Genocidal Intent and the Duty to Prevent Genocide in Palestine". Journal of Genocide Research. 0 (0): 1–26. doi:10.1080/14623528.2024.2351261. ISSN 1462-3528.
- ^ Kelly, Annie; Osman, Hoda; Jallad, Farah (25 Şubat 2025). "More than 160 Gazan medics held in Israeli prisons amid reports of torture". The Guardian (İngilizce). ISSN 0261-3077. Erişim tarihi: 28 Ağustos 2025.
- ^ "Israeli attacks wipe out entire families in Gaza". Amnesty International (İngilizce). 2023-10-20. 14 Aralık 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2025-11-29.
- ^ "How Israel has destroyed Gaza's schools and universities". Al Jazeera (İngilizce). 17 Kasım 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2025-11-29.
- ^ "Laws of war likely 'consistently violated' in Israeli strikes on Gaza: UN rights office | UN News". news.un.org (İngilizce). 2024-06-19. Erişim tarihi: 2025-11-29.
- ^ "Wayback Machine" (PDF). amnesty.ca. 1 Ekim 2025 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 2025-11-29.
- ^ "UN experts deeply concerned over 'scholasticide' in Gaza". OHCHR (İngilizce). Erişim tarihi: 28 Ağustos 2025.
- ^ The New Arab Staff. "Nearly 1,000 mosques in Gaza damaged, destroyed by Israel". The New Arab (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-11-29.
- ^ "Israel commits 'extermination' in Gaza by killing in schools, UN experts say". Reuters. 26 Ekim 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "Reported impact snapshot | Gaza Strip (26 November 2025) | United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs - Occupied Palestinian Territory". United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs - Occupied Palestinian Territory (İngilizce). 2 Aralık 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2025-11-30.
- ^ "A third of outpatients treated for wounds at MSF's Gaza hospitals in 2024 were children, figures show". the Guardian (İngilizce). 2025-08-27. Erişim tarihi: 2025-11-30.
- ^ Mohamed, Federica Marsi,Edna. "Israeli army withholds body of 13-year-old killed in occupied West Bank". Al Jazeera (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-11-30.
- ^ "Wayback Machine" (PDF). documents.un.org. 11 Şubat 2025 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 2025-11-30.
- ^ "Gazan prisoners describe abuse at secretive Israeli detention sites". Washington Post (İngilizce). 2024-01-11. Erişim tarihi: 2025-11-30.
- ^ Shawer, Mosab. "'Threatened with rape': Lama Khater recalls horrors while in Israeli jails". Al Jazeera (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-11-30.
- ^ "Palestinian workers from Gaza describe torture and abuse in Israeli detention". Middle East Eye (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-11-30.
- ^ WRAL. "Gaza workers expelled from Israel accuse Israeli authorities of abuse, including beatings". WRAL.com (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-11-30.
- ^ "Israel abused Gaza war detainees, UN report alleges". BBC News (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-11-30.
- ^ Simon Speakman Cordall,Veronica Pedrosa. "Not just the UNRWA report: Countless accounts of Israeli torture in Gaza". Al Jazeera (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-11-30.
- ^ Grim, Ryan (2024-03-02). "WCNSF: The Most Haunting Acronym the World Has Produced". The Intercept (İngilizce). 23 Temmuz 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2025-11-30.
- ^ Sedghi, Amy; Graham, Vicky; Sedghi (now), Amy; Graham (earlier), Vicky (2025-09-03). "Middle East crisis: at least 21,000 children disabled in Gaza during war, says UN committee – as it happened". the Guardian (İngilizce). ISSN 0261-3077. Erişim tarihi: 2025-11-30.
- ^ "Gaza's 2.2 million people are confined to a humanitarian area smaller than Manhattan". NBC News (İngilizce). 2024-08-25. Erişim tarihi: 2025-11-30.
- ^ "Israel's escalating use of torture against Palestinians in custody a preventable crime against humanity: UN experts". OHCHR (İngilizce). 19 Ekim 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2025-11-30.
- ^ a b "Israel Not Complying with World Court Order in Genocide Case". Human Rights Watch. 26 Şubat 2024. 27 Şubat 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ a b "Israel defying ICJ ruling to prevent genocide by failing to allow adequate humanitarian aid to reach Gaza". Amnesty International. 26 Şubat 2024. 27 Şubat 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "Has Israel complied with ICJ order in Gaza genocide case?". Al Jazeera. 26 Şubat 2024. 5 Mart 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "Israel announces 'total' blockade on Gaza". Al Jazeera (İngilizce). 9 Ekim 2023. 9 Ekim 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ekim 2023.
- ^ Johnson, Jake (11 Mart 2024). "Israeli Groups Slam Netanyahu Government for Flouting ICJ Ruling". Common Dreams. 11 Mart 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ Tanielian 2024, s. 2.
- ^ Tanielian 2024, ss. 3-4.
- ^ Sultany 2024, s. 7.
- ^ Manufacturing Famine: Israel is Committing the War Crime of Starvation in the Gaza Strip. B'Tselem. April 2024. 19 Temmuz 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ Tanielian 2024, ss. 6-7.
- ^ Singh, Namita (10 Aralık 2023). "UN says half of Gaza's population is now starving". The Independent. 19 Ocak 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Aralık 2023.
- ^ Siddiqui, Usaid; Pietromarchi, Virginia; Quillen, Stephen (10 Aralık 2023). "Israel-Hamas war updates: Fierce battles rage in southern and northern Gaza". Al Jazeera. 26 Şubat 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Aralık 2023.
- ^ Ebrahim, Nadeen (5 Aralık 2023). "'It's chaos': Starving Gazans dig for food, supplies under the rubble". CNN. 16 Ocak 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Aralık 2023.
- ^ "Palestinian minister accuses Israel of starving Gazans; Israel says charge 'obscene'". Reuters. 13 Aralık 2023. 28 Şubat 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Aralık 2023.
- ^ "Israel: Starvation Used as Weapon of War in Gaza". Human Rights Watch. 18 Aralık 2023. 7 Mart 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ocak 2024.
- ^ "Over one hundred days into the war, Israel destroying Gaza's food system and weaponizing food, say UN human rights experts". OHCHR. United Nations. 16 Ocak 2024. 26 Şubat 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Ocak 2024.
- ^ Lakhani, Nina (27 Şubat 2024). "Israel is deliberately starving Palestinians, UN rights expert says". The Guardian. 28 Şubat 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ Marsi, Federica (27 Şubat 2024). "How much aid has entered Gaza?". Al Jazeera. 27 Şubat 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ Sultany 2024, s. 5.
- ^ Sultany 2024, s. 6.
- ^ "Up to 98 Percent of Cropland in Gaza Destroyed". Yale E360 (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-11-30.
- ^ Joseph, Lesley (2025-02-27). "Israel's bombing of Gaza caused untold environmental damage − recovery will take effort and time". The Conversation (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-11-30.
- ^ Ahmed, Kaamil; Gayle, Damien; Mousa, Aseel (2024-03-29). "'Ecocide in Gaza': does scale of environmental destruction amount to a war crime?". The Guardian (İngilizce). ISSN 0261-3077. Erişim tarihi: 2025-11-30.
- ^ Ahlam, Abuawad,; Mark, Griffiths,; Graham, Edwards,; Adan, Eftekhari,; Mohammed, El-Ebweini,; Husam, Al-Najar,; Abeer, Butmeh,; Rasha, Abu Dayyeh,; Mohamed, Al-Shewy,; Amira, Aker, (2024-11-04). "From Ecocide to Genocide: A Call to Action for Scientists Globally to Address the Destruction in Gaza" (İngilizce). doi:10.2139/
|doi=değerini kontrol edin (yardım). - ^ "Israel's ecocide in Gaza sends this message: even if we stopped dropping bombs, you couldn't live here | George Monbiot". the Guardian (İngilizce). 2025-09-27. Erişim tarihi: 2025-11-30.
- ^ Hamouchene, Hamza. "Ecocide, Imperialism and Palestine Liberation | Transnational Institute". Transnational Institute (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-11-30.
- ^ "Ecocide: Israel's Deliberate and Systematic Environmental Destruction in Gaza - occupied Palestinian territory". ReliefWeb (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-11-30.
- ^ "The ICJ's Provisional Orders Measures and the Responsibility of Third States". Opinio Juris (İngilizce). 2024-02-05. Erişim tarihi: 2025-12-02.
- ^ Moses, Jeremy (2024-03-14). "Gaza and the Political and Moral Failure of the Responsibility to Protect". Journal of Intervention and Statebuilding. 18 (2): 211–215. doi:10.1080/17502977.2024.2304987. ISSN 1750-2977.
- ^ Sirleaf, Matiangai V. S (2024-06-06). "Palestine as a Litmus Test for Transitional Justice". The International Journal of Transitional Justice (İngilizce). 18 (1): 162–188. doi:10.1093/ijtj/ijae012. ISSN 1752-7716.
- ^ Verdeja, Ernesto (2025-01-20). "The Gaza Genocide in Five Crises". Journal of Genocide Research. 0 (0): 1–23. doi:10.1080/14623528.2025.2452707. ISSN 1462-3528.
- ^ The Journal of Imperial and Commonwealth History (İngilizce), 2025-05-282025-12-02
- ^ LARSON, Nina. "States Helping Israel's Occupation May Be 'Complicit': UN Experts" (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-12-02.
- ^ "'War propaganda' - Brazil's media has abandoned journalistic standards over Gaza". Al Jazeera Media Institute (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-12-02.
- ^ Porras, Simón Rodríguez. "Why Western powers accept Israel's genocide in Gaza". The New Arab (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-12-02.
- ^ Jeremy Scahill, Ryan Grim (2024-04-15). "Leaked NYT Gaza Memo Tells Journalists to Avoid Words "Genocide," "Ethnic Cleansing," and "Occupied Territory"". The Intercept (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-12-02.
- ^ Levitz, Eric. "The U.S. Is Giving Israel Permission for War Crimes". Intelligencer (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-12-02.
- ^ "Countries fueling Israel's Gaza war may be complicit in war crimes, experts warn". the Guardian (İngilizce). 2024-08-20. Erişim tarihi: 2025-12-02.
- ^ Ayyash, M Muhannad. "A genocide is under way in Palestine". Al Jazeera (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-12-02.
- ^ "Former UNWRA Spokesperson Says UK & US Complicit in Gaza Genocide | Novara Media". Novara Media (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-12-02.
- ^ Joyce, Richard; Martel, James; Pahuja, Sundhya (2025-09-23). "International law and the challenge of populism". London Review of International Law (İngilizce). doi:10.1093/lril/lraf018. ISSN 2050-6325.
- ^ "Wayback Machine" (PDF). www.sipri.org. 22 Ekim 2025 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 2025-12-02.
- ^ Journal of Genocide Research (İngilizce), 2025-11-242025-12-02
- ^ "Mind the Gap: U.S. Preferences and Israel's War Conduct". Quincy Institute for Responsible Statecraft (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-12-02.
- ^ "By Rejecting Evidence of Genocide in Gaza, the US Is Following a Familiar Pattern". New Lines Magazine (İngilizce). 2025-02-14. Erişim tarihi: 2025-12-02.
- ^ Power, John. "Half of US voters believe Israel committing genocide in Gaza, poll says". Al Jazeera (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-12-02.
- ^ "Germany stands by Israel as its 'reason of state' – DW – 05/10/2024". dw.com (İngilizce). 2 Ekim 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2025-12-02.
- ^ AFP and ToI Staff (2024-12-06). "Germany joins US in rejecting Amnesty's 'genocide' accusation against Israel". The Times of Israel (İngilizce). ISSN 0040-7909. Erişim tarihi: 2025-12-02.
- ^ "War in Gaza: Germany supplies 30% of Israel's arms imports – DW – 07/19/2024". dw.com (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-12-02.
- ^ "How Germany bends international law to continue selling arms to Israel". Middle East Eye (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-12-02.
- ^ "Germany defunds 2 Israeli human rights groups – DW – 01/05/2025". dw.com (İngilizce). 29 Eylül 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2025-12-02.
- ^ Axelrod, Toby (2023-12-07). "A German state mandates the recognition of Israel in citizenship application". The Times of Israel (İngilizce). ISSN 0040-7909. Erişim tarihi: 2025-12-02.
- ^ Tanno, Sophie (2024-06-27). "Germany demands new citizens accept Israel's right to exist". CNN (İngilizce). 9 Ekim 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2025-12-02.
- ^ "Germany passes controversial antisemitism resolution – DW – 11/06/2024". dw.com (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-12-02.
- ^ Varoufakis, Yanis (2024-04-17). "Why I was banned from Germany". New Statesman (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-12-02.
- ^ "Gaza und das Grundgesetz" (Almanca). Erişim tarihi: 2025-12-02.
- ^ Reuters (2025-08-10). "Merz: Germany's support for Israel hasn't changed, but we cannot support Gaza City takeover". The Times of Israel (İngilizce). ISSN 0040-7909. Erişim tarihi: 2025-12-02.
- ^ "'Lucrative' business deals help sustain Israel's Gaza campaign, UN expert says"". 1 July 2025.
- ^ a b "Google fires employee after pro-Palestine protest at Israeli tech conference, raising freedom of expression concerns". Business and Human Rights Centre (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-12-03.
- ^ a b Thorbecke, Catherine (2024-04-23). "Google has fired 50 employees after protests over Israel cloud deal, organizers say | CNN Business". CNN (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-12-03.
- ^ Palmer, Annie (2025-10-14). "Amazon fires employee who was suspended for protesting company's work with Israel". CNBC (İngilizce). 25 Kasım 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2025-12-03.
- ^ Reiff, Ben (2024-08-04). "'Order from Amazon': Tech giants storing mass data for Israel's war". +972 Magazine (İngilizce). 14 Aralık 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2025-12-03.
- ^ Chua, Charmaine; Alimahomed-Wilson, Jake; Potiker, Spencer Louis (2021-06-22). "Amazon's Investments in Israel Reveal Complicity in Settlements and Military Operations" (İngilizce). ISSN 0027-8378. Erişim tarihi: 2025-12-03.
- ^ a b Biddle, Sam (2025-10-24). "As Israel Bombed Gaza, Amazon Did Business With Its Bomb-Makers". The Intercept (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-12-03.
- ^ Ackerman, Spencer (2024-07-09). "These Corporations Are the True "Winners" of the War on Gaza" (İngilizce). ISSN 0027-8378. Erişim tarihi: 2025-12-03.
- ^ Dave, Paresh. "Google Lifts a Ban on Using Its AI for Weapons and Surveillance". Wired (İngilizce). ISSN 1059-1028. Erişim tarihi: 2025-12-03.
- ^ Perry, Noam; MADEO (2023-12-01). "Companies Profiting from the Gaza Genocide". American Friends Service Committee (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-12-03.
- ^ "Google rushed to sell AI tools to Israel's military after Hamas attack". The Washington Post (İngilizce). 2025-01-21. ISSN 0190-8286. Erişim tarihi: 2025-12-03.
- ^ Sainato, Michael (2024-04-27). "Workers accuse Google of 'tantrum' after 50 fired over Israel contract protest". The Guardian (İngilizce). ISSN 0261-3077. Erişim tarihi: 2025-12-03.
- ^ Younes, Rasha (2023-12-21). "Meta's Broken Promises". Human Rights Watch (İngilizce).
- ^ Farah, Hibaq; reporter, Hibaq Farah UK technology (2023-10-26). "Pro-Palestinian Instagram account locked by Meta for 'security reasons'". The Guardian (İngilizce). ISSN 0261-3077. Erişim tarihi: 2025-12-03.
- ^ "Meta responds to allegations of Instagram shadow-ban for pro-Palestine content". Business and Human Rights Centre (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-12-03.
- ^ "Meta says it locked pro-Palestinian accounts after signs of security compromise". NBC News (İngilizce). 2023-10-27. 23 Eylül 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2025-12-03.
- ^ Mahdawi, Arwa (2025-07-09). "Seeking bulldozer drivers to demolish Gaza: how a genocide is being outsourced". The Guardian (İngilizce). ISSN 0261-3077. Erişim tarihi: 2025-12-03.
- ^ Macleod, Alan (2025-10-27). "Hi-Tech Holocaust: How Microsoft Aids The Gaza Genocide". MintPress News (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-12-03.
- ^ a b "Microsoft". BDS Movement (İngilizce). 27 Kasım 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2025-12-03.
- ^ "The BDS Movement calls for a boycott of Xbox and Microsoft Gaming products over its parent company's complicity in the genocide in Gaza". ResetEra (İngilizce). 2025-04-04. 22 Ekim 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2025-12-03.
- ^ "Fired Microsoft employees accuse company of enabling Israel's attacks on Gaza". www.aa.com.tr. 8 Kasım 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2025-12-03.
- ^ Agencies, News. "Microsoft fires four workers over protests against firm's ties to Israel". Al Jazeera (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-12-03.
- ^ Davies, Harry; Abraham, Yuval (2025-01-23). "Revealed: Microsoft deepened ties with Israeli military to provide tech support during Gaza war". The Guardian (İngilizce). ISSN 0261-3077. Erişim tarihi: 2025-12-03.
- ^ "Microsoft cuts off some services used by Israeli military unit". www.bbc.com (İngilizce). 2025-09-25. 5 Kasım 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2025-12-03.
- ^ Smith, Microsoft Corporate Blogs, Brad (2025-09-25). "Update on ongoing Microsoft review". Microsoft On the Issues (İngilizce). 21 Ekim 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2025-12-03.
- ^ "Access Now - Microsoft must come clean on its role in Israel's war on Gaza". Access Now (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-12-03.
- ^ "Israel/Palestine: Microsoft Should Avoid Contributing to Rights Abuses | Human Rights Watch" (İngilizce). 2025-10-10. 12 Ekim 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2025-12-03.
- ^ "US says genocide charges 'unfounded,' rejects Israeli claim South Africa serving Hamas" (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-12-06.
- ^ "Canadian, UK leaders reject premise of ICJ genocide case against Israel" (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-12-06.
- ^ Shankar, Priyanka. "Amid European divisions, Belgium to back ICJ verdict on Gaza 'genocide'". Al Jazeera (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-12-06.
- ^ "Barth Eide: Vi må lytte til Sør-Afrika". Utrop (İngilizce). 2024-09-02. Erişim tarihi: 2025-12-06.
- ^ "After days of confusion, Trudeau government says it will abide by ICJ on genocide case against Israel | CBC News". CBC (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-12-06.
- ^ "Genocide Emergency Alert: Israel and Gaza". genocidewatch (İngilizce). 2023-10-19. Erişim tarihi: 2025-12-06.
- ^ "Active Genocide Alert - Israel-Palestine: There is No Justification for Genocide". Lemkin Institute (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-12-06.
- ^ Edna Mohamed,Joseph Stepansky,Farah Najjar. "Israel-Hamas war updates: Israel's Jabalia attacks may be 'war crimes' – UN". Al Jazeera (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-12-06.
- ^ "Wayback Machine" (PDF). www.phr.org.il. 18 Kasım 2025 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 2025-12-06.
- ^ "The unfolding genocide against the Palestinians must stop immediately". International Federation for Human Rights (Fransızca). 14 Aralık 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2025-12-06.
- ^ "Amnesty International concludes Israel is committing genocide against Palestinians in Gaza". Amnesty International (İngilizce). 2024-12-05. Erişim tarihi: 2025-12-06.
- ^ "Single View Press". www.ecchr.eu (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-12-06.
- ^ "HRW accuses Israel of acts of genocide over Gaza water access". www.bbc.com (İngilizce). 2 Aralık 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2025-12-06.
- ^ "New Filings in Gaza Genocide Lawsuit: Palestinians Refute Biden Admin Arguments That Court Cannot Review Its Role in Furthering Israel's Genocide". Center for Constitutional Rights (İngilizce). 23 Ağustos 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2025-12-06.