Esentepe, Borçka
Esentepe, Artvin ilinin Borçka ilçesine bağlı İbrikli köyünün bir mahallesidir.
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]Eskiden ayrı bir köy olan Esentepe'nin eski adı Nigia’dır. Gürcüce bir yer adı olan Nigia (ნიგია), Türkçeye Nigaya (نیكایا) şeklinde girmiştir.[1][2] 1937 tarihli Rusça haritada Nagia (Нагиа) olarak geçen köy, Ebrika köyünün kuzeybatısında işaretlenmiştir.[3]
Nigia veya Nagia köyü, tarihsel Gürcistan’ı oluşturan bölgelerden biri olan Klarceti’de yer alıyordu. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılda Gürcülerden ele geçirmiştir.[4] Köyde varlığı bilinen kilise bu dönemden kalmış olmalıdır.[5]
Nigia veya Nagia köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nın ardından savaş tazminatının bir parçası olarak Osmanlı Devleti tarafından Rusya’ya bırakılmıştır. 1886 yılındaki nüfus sayımında Rus idaresince Nagia (Нагиа) adıyla kaydedilmiş olan köy, Batum sancağının Gonio kazasına bağlı Ebrika nahiyesinin dört köyünden biriydi. Köydeki 13 hanede, 25’i erkek ve 20’si kadın olmak üzere, 45 kişi yaşıyordu. Köy halkı Müslüman Gürcü anlamında “Acaralı” olarak kaydedilmişti.[6] Rus idaresi sırasında bölgede araştırma gezisi yapmış olan Gürcü tarihçi Zakaria Çiçinadze, “Nigia” (ნიგია) şeklinde yazdığı köyde 15 hanenin yaşadığını ve köyün tepesinde kilise yıkıntıların bulunduğunu, 5 hanenin ise 1893 yılından önce Osmanlı ülkesine göç ettiğini yazmıştır.[5][7]
Artvin vilayeti üzerine çalışmasıyla tanınan Muvahhid Zeki, 1927 yılında basılan kitabında köyün adını Nigaya (نیكایا) şeklinde yazmıştır. 1926 yılında yapılan nüfus tespitinde köyde kalmış olan 5 hanede, 9'u erkek ve 9'u kadın olmak üzere, 18 kişi kaydedilmiştir. Bu sırada Borçka kazası nahiyeye dönüşmüştü.[2] Nigia ve Nigaya adı, Artvin vilayetindeki diğer köy örneklerinde olduğu gibi, 1925 yılında değiştirilmiş ve köye Tekeli adı verilmiştir.[2] Nitekim 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde bu yerleşim yeri “Tekeli” (تكەلی) şeklinde geçer.[8] 1935 genel nüfus sayımında yer almamış olması, Tekeli köyünün bir mahalle olarak İbrikli köyüne bağlandığını göstermektedir. Tekeli'ye daha sonra Esentepe adı verilmiştir. Bu yerleşim bugün de Esentepe adıyla İbrikli köyünün bir mahallesidir.[9]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ Eter Beridze, Nigali (ნიგალი), Tiflis, 2009, s. 269. ISBN 978-9941-409-02-8
- ^ a b c "Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumat-ı Umumiye, 1927, s. 118". 4 Mayıs 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Mayıs 2025.
- ^ Kırım ve Kafkas Haritası - "Borçha paftası"
- ^ "Roland Topçişvili, Gürcülerin Etnik Tarihi ve Gürcistan'ın Tarihsel-Etnografik Bölgeleri (ქართველთა ეთნიკური ისტორია და საქართველოს ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მხარეები), 2002, s. 66-67". 16 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Mayıs 2025.
- ^ a b "Zakaria Çiçinadze, Müslüman Gürcüler ve Gürcistan'daki Köyleri (მუსულმან ქართველობა და მათი სოფლები საქართველოში), Tiflis, 1913, s. 147". 15 Ocak 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Mayıs 2025.
- ^ Свод статистических данных о населении Закавказскаго края, извлеченных из посемейных списков 1886 г. (Transkafkasya Bölgesinin Nüfusuna Dair 1886 Yılı Aile Listelerinden Edinilmiş istatistik Verilerin Özeti), Tiflis, 1893, "Batum oblastı" – 1263.
- ^ "Zakaria Çiçinadze, Müslüman Gürcülerin Osmanlı Ülkesine Göçü (ქართველ მაჰმადიანთ გადასახლება ოსმალეთში), Tiflis, 1912, s. 135". 7 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Mayıs 2025.
- ^ Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 78.
- ^ Eter Beridze, Nigali (ნიგალი), Tiflis, 2009, s. 269. 18 Mayıs 2024 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-9941-409-02-8
_3.1937_LoC_G7120_s42_.R8_MLC.jpg){kind=link}