Elazığ Meryem Ana Kilisesi

Elazığ Meryem Ana Kilisesi, Elazığ'ın Harput mahallesinde bulunan 2. yüzyıla ait tarihi kilise.

Kilisenin içinde yer alan bir kitabeye göre MS.179 yılında inşa edilen kilise, tarihi Harput şehrindeki kalenin doğusunda ve kalenin üzerine kurulduğu kaya bloğunun altına yapılmıştır. Kaynaklarda Kızıl Kilise, Yakubi Kilisesi ve Süryani Kilisesi olarak geçer.

Kilise, ilk Hristiyan topluluklarından Süryaniler tarafından kurulmuştur. Hristiyanlıktan önce Süryaniler, putperest idiler ve kökenleri Aramilerden gelmektedir. Aramiler, Süryani ismini Hristiyanlığı kabullerinden sonra kendilerini putperest ırkdaşlarından ayırmak için kullanmışlardır. Tarihi kayıtlar Aramilerin MÖ 14. yüzyılda Suriye’nin doğusunda görünmeye başladıklarını yazar. Aramileri, Sami kavimlerin bir kolu sayıp, Mezopotamya’ya Arap Yarımadası’ndan geldiklerini tahmin edenler varsa da, bunların Mezopotamya’nın kuzeyindeki dağlık bölgelerin halkı olduğunu ileri sürenler de vardır.

1134 yılında Harput bölgesinin ileri gelen din adamları ve ayanı, Artuklu hükümdarı Fahreddin Karaarslan'dan kilisenin onarımı için izin almışlar ve kilisenin tamiri yapılmıştır. Buna dair Süryanice bir kitabe mevcutsa da kitabenin o tarihte yazıldığı kesin değildir. Buna dayanarak daha önce kilisenin şimdiki halinden daha basit bir yapıya sahip olduğu, hali hazırdaki yapının 8. ila 12. yüzyıllar arasına inşa edildiğine yönelik tez vardır.

1310 (1892/1893) Elazığ Salnâmesinde Süryanice kilise kitabesi şu şekildedir: Harput Kalesi’nin altında kadim Süryani milletine mahsus olarak miladi hazreti İsa’dan 179 sene sonra yapılmış ve halen mamur bulunan 1500 senelik bir kilise vardır ki, Kızıl Kilise derler. İşte bu kilisedeki bir taşta “milattan 179 sene sonra Hartepert’te Süryani’den Meryem Ana kilisesi bina olundu ve 1134 de Tatarların Yunan diyarını mülklerine kattıkları esnada ve gönderilen padişahın hükümeti ahdinde Süryanilerin piskoposları, reisleri belirtilen melikin yanına varıp aldıkları emir üzerine gerek bu kiliseyi ve gerek bunun güney doğusunda çay kıyısında bulunan Marteşmun isimli kilise ile Sinabut ve Hüseynik kiliselerini tamir ettiler” ibaresi Süryani lisanıyla yazılmıştır.