Eirenis decemlineatus
| Eirenis decemlineatus | |||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
_(cropped).jpg) Eirenis decemlineautus, Mardin, Türkiye | |||||||||||||||
| Korunma durumu | |||||||||||||||
 Asgari endişe altında (IUCN 3.1) | |||||||||||||||
Biyolojik sınıflandırma  | |||||||||||||||
| |||||||||||||||
| İkili adlandırma | |||||||||||||||
| Eirenis decemlineatus | |||||||||||||||
 | |||||||||||||||
| Eirenis decemlineatus dağılımı | |||||||||||||||
| Sinonimler | |||||||||||||||
Eirenis decemlineatus veya Dar Şeritli Cüce Yılanı olarak bilinen Colubridae familyasından Eirenis cinsine ait zehirsiz bir yılan türüdür. Bu tür ağırlıklı olarak Orta Doğu'da bulunur ve Filistin Devleti, İsrail, Lübnan, Suriye, Ürdün ve Türkiye'de yayılım gösterir. Kurak çöllerden Akdeniz ormanlarına kadar çeşitli habitatlara uyum sağlamasıyla bilinir. IUCN tarafından asgari endişe altındaki türler kategorisinde listelenmiştir.
Etimoloji
[değiştir | kaynağı değiştir]Latince adı Eirenis decemlineatus, "on çizgili" anlamına gelmektedir.[1] Türün yaygın bilinen diğer adı ise Dar Şeritli Cüce Yılanı veya Dar Çizgili Cüce Yarışçısı'dır.[2] Türkiye'de halk dilinde yaygın adı ise "Çizgili Yılan" ve "On Çizgili Yarışçı" dır.[3][4]
Tanımlanması
[değiştir | kaynağı değiştir]Eirenis decemlineatus ilk kez Fransız herpetologlar Auguste Duméril, babası André Marie Constant Duméril ve Gabriel Bibron tarafından 1854 yılında tanımlanmıştır.[5]
Anatomi ve fizyoloji
[değiştir | kaynağı değiştir]Dar şeritli cüce yılanı, ince ve küçük yapılı bir yılandır. Sırtında, yarım pul genişliğinde olan iki çift ince koyu çizgi bulunur. Bu çizgiler gri kahverengi ile karamel kahverengisi arasında değişen bir zemin üzerinde göze çarpar. Genç bireylerde bu çizgilere ek olarak yanlarda birkaç uzunlamasına çizgi daha olabilir. Boynunda halka ya da koyu renkli bir bant yoktur.[6] Rostrum ucu sivri olup üstten bakıldığında kolaylıkla fark edilmektedir.Praeoculare bir tane ve büyüktür. Postoculare 2, internasalia 2, praefrontalia 2, frontalia 1 tanedir. Temporalia 1+1’dir. Posttemporalia 3, frenale 1 tanedir. Supralabialia ve sublabialia 7’şer tanedir. Vücut etrafındaki pul sayısı 17, ventral sayısı 174 tanedir. Subcaudal plak ise 66 çifttir.[7]
Baş kısmı koyu kahverengidir ve küçük, açık desenler taşır. Bu desenler başka bazı genç yılan türlerinde görülen süslemelere benzer. Karnı ise genellikle krem beyazı ya da sarımsıdır. Eirenis cinsinin en uzunu olup boyu 50–65 cm arasındadır; en büyük örnekler 75 cm'ye kadar ulaşır.
Vücudundaki pullar pürüzsüz ve parlaktır. Baş ince ve gövdeden biraz ayrık görünür. E. decemlineatus yapısı ince uzun olduğu için hareketleri zarif görünür.[6]
Habitat
[değiştir | kaynağı değiştir]Türe ait örnekler, deniz seviyesinden ortalama 500 metre (1640 ft) ila 2000 m (6561 ft) rakımlarda görülebildiklerini göstermektedir. E. decemlineatus Akdeniz ikliminin görüldüğü kuru bölgelerde, yarı çöl bölgelerinde ve steplerde yaşar. Taşlı yamaçlar, ekili tarlaların kenarlarındaki taşlık bölgelerde ve seyrek bitki örtüsüne sahip Pinus brutia (kızılçam) ve Quercus (meşe) ormanlarının bulunduğu açık alanlarda görülür. Ayrıca meyve bahçeleri, zeytinlikler ve üzüm bağlarında da bulunabilir.[2]
Eirenis decemlineatus; Türkiye'nin Batı Akdeniz Bölgesi ve Güneydoğu Anadolu Bölgesinde, Batı Suriye, Lübnan, İsrail'in kuzey ve orta kesimleri ve Ürdün'ün kuzeybatısı kesimlerinde uygun biyotop bulduğu yerlerde yayılmıştır. Irak ve İran'dan bildirilmiş eski kayıtların ise aslında başka bir yılan türüne ait olduğu düşünülmektedir. Ayrıca Suriye'deki yayılış alanı ise yeterince bilinmemektedir.[6]
Türkiye'de araştırma bölgesinde saptandığı lokasyonlar; Adana,[8] Gaziantep, Mersin, Muş, Siirt, Mardin, Şanlıurfa[9] ve Tunceli iken Suriye'de Humus ili, Lübnan'da ise Bikâ Vadisi ve Lübnan Dağı'dır.[10][11] Ayrıca İsrail'in Doğu Kudüs, Hayfa, Golan Tepeleri ile Merkez ve Kuzey Bölgesinde, Filistin'in Batı Şeria kısmında ve Ürdün'ün Ceraş ili, Amman ili, Belka ili ve Medeba bölgelerinde tespit edilmiştir.[10]
Beslenme, üreme ve etoloji
[değiştir | kaynağı değiştir]Eirenis decemlineatus, avını doğrudan yutan etobur bir türdür. Beslenme alışkanlığı genelde avlayabildiği büyük böcekler, bazı örümcek türleri, akrep, kırkayak gibi bazı eklembacaklılar, böcek larvaları, küçük çekirgeler ve cırcır böceği benzeri canlılar üzerinde yoğunlaşır.[1] Ara ara küçük kertenkeleleri de yakalayabildiği varsayılmaktadır fakat bu kesin olarak kanıtlanmamıştır.[6] Avını aktif olarak gezerek arar ve avın boyutu yılanın yaşına ve boyutuna bağlı olarak değişir[1][12]
Çizgili Yılan yumurtlayarak çoğalan bir türdür. Çiftleşme mevsimi genellikle ilkbahar veya yaz başında gerçekleşir. Dişiler, kaya yarıkları veya oyuklar gibi gizli yerlere 3-8 yumurtadan oluşan kümeler bırakır. Kuluçka dönemi yaklaşık 50-60 gün sürer ve yavrular çıktıktan sonra bağımsızdır.[1][12]
Uysal karakterli olan bu tür, kolay kolay ısırmaz ve nazik hareketler sergiler. Aşırı şekilde sıkıştırılmadığı veya kendisini ciddi tehdit/tehlike altında hissetmediği sürece ısırmaz. Zehir bezleri bulunmadığı için insan hayatı açısından tehlikeli değildir. Gündüzleri aktiftir fakat havanın en sıcak saatlerinde saklanmayı tercih eder.[1] Karasal bir tür olmasına rağmen orta derecede çeviklikle tırmanabilir.[12] Genellikle yavaş hareket eder ve gizlenerek yaşar. Taş altları, kuru yaprak altlarına veya çatlaklara saklanmayı sever. Bu tür, üreme mevsimi dışında yalnız yaşar ve kış uykusuna yatmaz.[6]
Statüsü
[değiştir | kaynağı değiştir]Geniş dağılımı, büyük popülasyonunun olduğunun tahmin edilmesi, çok sayıda korunan alanda bulunması, belirli bir habitat değişikliğine tolerans göstermesi ve daha fazla tehdit altındaki bir kategoriye dahil edilmeye hak kazanacak kadar hızlı bir şekilde azalmasının muhtemel olmaması nedeniyle Eirenis decemlineatus'a dönük belirli bir tehdit tespit edilmemiştir ve herhangi bir koruma önlemine ihtiyaç duyulmamaktadır. Bu nedenle Dünya Doğa ve Doğal Kaynakları Koruma Birliği (IUCN) bu türü asgari endişe altındaki türler kategorisinde listelemiştir.[3] Ancak, türün popülasyonu, tarımsal genişleme, aşırı otlatma, şehirleşme ve sürdürülemez kaynak kullanımı (taş ocağı işletmeciliği) gibi nedenlerden dolayı habitat kaybı, parçalanması ve bozulması tehditleri karşı karşıya kalabilmektedir.[12]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b c d e "Eirenis decemlineatus". Türkiye Yaban Hayatı. Erişim tarihi: 28 Ağustos 2025.
- ^ a b Egan, Damien (21 Temmuz 2022). Field Guide to Snakes of the Middle East (İngilizce). Bloomsbury Publishing. ISBN 978-1-4729-8731-0.
- ^ a b Mousa Disi, A.M., Werner, Y., Tok, V., Ugurtas, I., Sevinç, M., Kaska, Y., Kumlutaş, Y., Avci, A., Üzüm, N. & Sindaco, R. (30 Haziran 2009). "IUCN Red List of Threatened Species: Eirenis decemlineatus". Dünya Doğa ve Doğal Kaynakları Koruma Birliği IUCN Kırmızı Listesi28 Ağustos 2025.
- ^ "Türkiye'nin Sürüngen Türleri" (PDF). Karadeniz Teknik Üniversitesi Orman Fakültesi. 6 Aralık 2024 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Ağustos 2025.
- ^ "Eirenis decemlineatus". The Reptile Database. Erişim tarihi: 28 Ağustos 2025.
- ^ a b c d e Geniez, Philippe (8 Mayıs 2018). Snakes of Europe, North Africa and the Middle East: A Photographic Guide (İngilizce). Princeton University Press. ss. 127-128. ISBN 978-0-691-17239-2.
- ^ Remzi Akelma (2008). Diyarbakır yöresi kurbağa ve sürüngen türlerinin araştırılması: Diyarbakır yöresi herpetofaunası. Dicle Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü. s. 46.
- ^ Burhan SARIKAYA, Mehmet Zülfü YILDIZ2, Göksal SEZEN (29 Aralık 2017). Adana İlinin Herpetofaunası (PDF). Adıyaman Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Biyoloji Bölümü, Harran Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Biyoloji Bölümü. Commagane Journal of Biology. ss. 2-7.
- ^ Nations, Food and Agriculture Organization of the United; Forestry, Ministry of Agriculture and (2 Temmuz 2022). Neighborhood guide book – III Karacada? steppes (İngilizce). Food & Agriculture Org. s. 33. ISBN 978-92-5-135660-9.
- ^ a b Wallach, Van; Williams, Kenneth L.; Boundy, Jeff (22 Nisan 2014). Snakes of the World: A Catalogue of Living and Extinct Species (İngilizce). CRC Press. s. 258. ISBN 978-1-4822-0848-1.
- ^ Sindaco, Roberto; Venchi, Alberto; Carpaneto, Giuseppe M.; Bologna, Marco A. (2000). "The reptiles of Anatolia: a checklist and zoogeographical analysis". Biogeographia – The Journal of Integrative Biogeography (İngilizce). 21 (1): 471. doi:10.21426/B6110017. ISSN 1594-7629.
- ^ a b c d לוי, טוני (28 Şubat 2024). "Eirenis decemlineatus: A Comprehensive Review". לוכד נחשים - מוקד מחוז ירושלים (İbranice). 16 Aralık 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Ağustos 2025.
Dış bağlantılar
[değiştir | kaynağı değiştir]
Vikitür'de Eirenis decemlineatus ile ilgili ayrıntılı taksonomik bilgiler bulunur.
- Asgari endişe altındaki türler
- Eirenis
- İsrail'deki sürüngenler
- Suriye'deki sürüngenler
- Türkiye'deki sürüngenler
- Lübnan'daki sürüngenler
- Ürdün'deki sürüngenler
- Gabriel Bibron tarafından adlandırılmış taksonlar
- André Marie Constant Duméril tarafından adlandırılmış taksonlar
- Auguste Duméril tarafından adlandırılmış taksonlar
- 1854'te tanımlanan sürüngenler