Eirenis aurolineatus
| Eirenis aurolineatus | |||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Korunma durumu | |||||||||||||||
 Asgari endişe altında (IUCN 3.1) | |||||||||||||||
Biyolojik sınıflandırma  | |||||||||||||||
| |||||||||||||||
| İkili adlandırma | |||||||||||||||
| Eirenis aurolineatus Venzmer, 1919 | |||||||||||||||
 | |||||||||||||||
| Eirenis aurolineatus dağılımı | |||||||||||||||
| Sinonimler | |||||||||||||||
Eirenis aurolineatus, Anadolu cüce yarışçısı veya Bolkar Yılanı olarak bilinen Colubridae familyasından Eirenis cinsine ait zehirsiz bir yılan türüdür. E. aurolineatus, sadece Türkiye'ye özgü endemik bir türdür.
Etimoloji
[değiştir | kaynağı değiştir]Latince adı Eirenis aurolineatus olan türün halk dilindeki yaygın adı Bolkar Yılanı veya Bolkar uysal yılanıdır.[1][2] Diğer bilinen isimleri ise "Anadolu cüce yarışçısı","Altın çizgili cüce yılanı" veya "Altın çizgili cüce yarışçısı"dır.[3][4]
Tanımlanması
[değiştir | kaynağı değiştir]Eirenis aurolineatus ilk kez 1919 yılında Alman herpetolog Gerhard Venzmer (1893–1986) tarafından Adana'nın Pozantı ilçesi tarafında kalan Bolkar Dağında tanımlanmıştır.[5][6] Morfolojik ve genetik olarak Eirenis modestus'a yakın, ancak belirgin ve karakteristik bir baş ve boyun desenine sahiptir. Monotipik olarak kabul edilmektedir.[5]
Anatomi ve fizyoloji
[değiştir | kaynağı değiştir]Ortalama uzunluğu 45 cm. kadardır. Çok koyu renkli iris, E. modestus'takinden daha koyu tonlardadır. Vücut pulları düzgün, oldukça parlak olup, gövdenin ortasında 17 sıra halinde dizilmiştir. 149-168 ventral plak, erkeklerde 71-84 çift, dişilerde 60-70 çift subvordal plak bulunur.[7]
Bu türün tipik formunda boyunda koyu renkli yaka (genç bireylerde siyah), sarı bir çizgiyle sınırlanmış, siyah kenarlı bir yaka bulunur. Boyun boyunca düz bir çizgi halinde ilerler, sonra aniden son supralabial'a kadar ileriye doğru devam eden eğik bir çizgiye dönüşür. Koyu yakanın önünde soluk sarı bir çizgi parietal pulları çevreler ve gözün hemen arkasında üst dudakla birleşen dar, eğik düz bir bant oluşturur - yukarıdan bakıldığında düz kenarlı bir at nalı şeklindedir.[5] Başın üst kısmında ince sarı bir enine bant yanlardan gözün hemen arkasına kadar devam eder. Yavrularda sarı ve siyahın kontrast oluşturduğu bu desen, yetişkinlerde daha az belirgin hale gelir.[7]
Sırt, uzaktan bakıldığında tekdüze bej-kahverengi veya kırmızımsı-kahverengidir; her sırt pulunda, E. modestus'ta olduğu gibi uzunlamasına turuncu-kahverengi bir çizgi bulunur.[7] Ventral kısım (karın altı bölgesi) lekesiz sarımsı beyaz renk tonlarındadır.
Habitat
[değiştir | kaynağı değiştir]Anadolu cüce yarışçısı, yalnızca Türkiye'ye özgü endemik bir türdür ve ülkenin güneyindeki Bolkar Dağlarının güney yamaçlarında küçük bir alanda yayılım gösterirler.[2][7] Akdeniz ve subalpin kuşağının dağlık alanlarda; Pinus brutia (Kızılçam), Cupresus sempervirens (Servi), Pinus nigra (Karaçam) ormanlık alanlarının açıklıklarında yayılış gösterir.[5]
Türe ait örnekler, deniz seviyesinden 202 ila yaklaşık 1800 metre arasındaki yüksekliklerde bulunabildiklerini göstermektedir.[8] Yarı kurak bölgeler, bitki örtüsü olan kayalık tepeler ile yumuşak, taşlı veya kumlu topraklı tarlaları kendisine yaşam alanı olarak seçerler.[5] Eirenis aurolineatus'un araştırma bölgesinde saptandığı lokasyonlar; Mersin'in Mezitli, Mut, Tarsus, Çamlıyayla, Gülek Boğazı bölgesi ile Adana'nın Karaisalı, Pozantı ve Adana merkezi olarak tespit edilmiştir.[5][9][10]
Beslenme, üreme ve etoloji
[değiştir | kaynağı değiştir]Eirenis aurolineatus, avını bütün olarak yiyen etobur bir türdür. Beslenme alışkanlığı genelde avlayabildiği küçük böcekler, bazı örümcek türleri, akrep ve benzeri canlılar üzerinde yoğunlaşır. Bazı küçük kertenkele türlerini de avlayabildiği gözlemlenmiştir.[11]
Bolkar Yılanı yumurtlayarak çoğalan bir türdür. Üremesi hakkında çok az şey bilinmekle birlikte, muhtemelen yaz ortasında küçük gruplar halinde büyük yumurtalar bırakmaktadır.[3] Aktivasyon zamanı Mart sonundan itibaren Ekim ayına kadarki dönemdir. Gündüz, alacakaranlıkta aktif ve muhtemelen kısmen gececi olan bu tür geceleri taş altları, böcek yuvaları gibi yerlerde gizlenir. Kaçmak için çabuk hareket eder, ancak uysal ve nazik hareketler sergiler.[2] Aşırı şekilde sıkıştırılmadığı veya kendini ciddi tehlike altında hissetmediği sürece ısırmaz. Zehirsiz bir tür olduğu için insan hayatı açısından tehlike teşkil etmemektedir.[5]
Statüsü
[değiştir | kaynağı değiştir]Yayılış alanı muhtemelen 10.000 km2 den az olmasına rağmen, önemli ölçüde tehdit altında olmayan ve azalmakta gibi görünmeyen biyotoplarda görülür. Endemik bir tür olan Eirenis aurolineatus için belirli bir tehdit tespit edilmemiştir herhangi bir koruma önlemine ihtiyaç duyulmamaktadır. Bu nedenle Dünya Doğa ve Doğal Kaynakları Koruma Birliği (IUCN) bu türü asgari endişe altındaki türler kategorisinde listelemiştir. Fakat bu türün tüm doğal tarihini anlamak için daha fazla araştırma yapılması tavsiye edilmektedir.[12]
Ayrıca bakınız
[değiştir | kaynağı değiştir]Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ "Türkiye'nin Sürüngen Türleri" (PDF). Karadeniz Teknik Üniversitesi Orman Fakültesi. 6 Aralık 2024 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Ağustos 2025.
- ^ a b c "Mersin'de 'Bolkar uysal yılanı' görüntülendi". Milliyet. 4 Ekim 2017. Erişim tarihi: 22 Ağustos 2025.
- ^ a b Egan, Damien (21 Temmuz 2022). Field Guide to Snakes of the Middle East (İngilizce). Bloomsbury Publishing. s. 82. ISBN 978-1-4729-8733-4.
- ^ Boundy, Jeff (27 Ağustos 2020). Snakes of the World: A Supplement (İngilizce). CRC Press. ISBN 978-0-429-86645-6.
- ^ a b c d e f g Avcı, Aziz (2008). Doğu Akdeniz (Hatay, Osmaniye, Adana, Mersin, Kilis ve Gaziantep)'deki bazı Eirenis (Reptilia: Serpentes) türlerinin (E. aurolineatus, E. barani, E coronelloides, E. eiselti, E. levantinus) taksonomik durumu. Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Biyoloji Anabilim Dalı. Yükseköğretim Kurulu. ss. 27-38.
- ^ Sindaco, Roberto; Venchi, Alberto; Carpaneto, Giuseppe M.; Bologna, Marco A. (2000). "The reptiles of Anatolia: a checklist and zoogeographical analysis". Biogeographia – The Journal of Integrative Biogeography (İngilizce). 21 (1): 470. doi:10.21426/B6110017. ISSN 1594-762922 Ağustos 2025.
- ^ a b c d Geniez, Philippe (8 Mayıs 2018). Snakes of Europe, North Africa and the Middle East: A Photographic Guide (İngilizce). Princeton University Press. ss. 120-121. ISBN 978-0-691-17239-2.
- ^ Wallach, Van; Williams, Kenneth L.; Boundy, Jeff (22 Nisan 2014). Snakes of the World: A Catalogue of Living and Extinct Species (İngilizce). CRC Press. s. 257. ISBN 978-1-4822-0848-1.
- ^ "Mersin Tepeleri: AKD055-Mersin Tepeleri-Önemli Doğa Alanları Kitabı". Doğa Derneği. 19 Mart 2018. 14 Temmuz 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Ağustos 2025.
- ^ Burhan SARIKAYA, Mehmet Zülfü YILDIZ2, Göksal SEZEN (29 Aralık 2017). Adana İlinin Herpetofaunası (PDF). Adıyaman Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Biyoloji Bölümü, Harran Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Biyoloji Bölümü. Commagane Journal of Biology. ss. 2-7.
- ^ "Eirenis aurolineatus". The Reptile Database. Erişim tarihi: 22 Ağustos 2025.
- ^ C. Varol Tok, Ishmail Ugurtas, Murat Sevinç, Wolfgang Böhme, Pierre-André Crochet, Mehmet Ǒz, Yakup Kaska, Yusuf Kumlutaş, Uğur Kaya, Aziz Avci, Nazan Üzüm, Can Yeniyurt, Ferdi Akarsu (14 Aralık 2008). "IUCN Red List of Threatened Species: Eirenis aurolineatus". Dünya Doğa ve Doğal Kaynakları Koruma Birliği IUCN Kırmızı Listesi22 Ağustos 2025.
Dış bağlantılar
[değiştir | kaynağı değiştir]
Vikitür'de Eirenis aurolineatus ile ilgili ayrıntılı taksonomik bilgiler bulunur.
