Dünya Kros Şampiyonası

Dünya Atletizm Kros Şampiyonası, uluslararası kros koşusu alanındaki en önemli organizasyondur. İlk kez 1973 yılında düzenlenmiş ve Uluslararası Kros Şampiyonası’nın yerini almıştır. Başlangıçta her yıl yapılan şampiyona, Dünya Atletizm Birliği (eski adıyla IAAF) tarafından 2011 yılına kadar yıllık olarak organize edilmiş, bu tarihten itibaren ise iki yılda bir yapılmaya başlanmıştır.

Tarihçe

Geleneksel olarak Dünya Kros Şampiyonası dört yarıştan oluşmaktaydı: erkekler için 12 km, kadınlar için 8 km; genç erkekler için 8 km ve genç kadınlar için 6 km. Bireysel ve takım sonuçları ayrı ayrı değerlendiriliyordu. Takım yarışlarında erkekler ve kadınlar için dokuz kişilik takımdan en iyi altı koşucunun dereceleri toplanıyor, en düşük toplamı elde eden takım şampiyon oluyordu. Gençler kategorisinde ise dört kişilik takımdan en iyi üçünün derecesi dikkate alınıyordu.

1998 yılında Dünya Kros Şampiyonası programına erkekler ve kadınlar için birer kısa mesafe yarışı (4 km) eklendi. Ancak bu yarışlar son olarak 2006’da düzenlendi ve tekrar programa alınacağına dair bir plan açıklanmadı.

1981’den 2017’ye kadar geçen sürede, büyük bir üstünlük sergileyen Etiyopya ve Kenya erkekler takım yarışlarını (hem uzun hem kısa mesafe) her yıl kazandı. Özellikle erkekler 12 km uzun parkurda Kenya 1986’dan 2003’e kadar aralıksız 18 kez dünya şampiyonu olarak uluslararası alanda eşine az rastlanır bir başarı elde etti. Benzer şekilde kadınlar kategorisinde de 1991’den bu yana sadece bir kez başka bir ülke şampiyon olabildi: Portekiz (1994). Kısa mesafe yarışlarında bu ülkeler mutlak üstünlük kuramasalar da, 1989’da başlayan genç kadınlar yarışında her yıl galip geldiler.

Birden fazla bireysel şampiyonluk kazanan atletler arasında şunlar öne çıkar: Dünya Kros Şampiyonası’nı kazanan tek Amerikalı Craig Virgin (iki kez); üç kez kazanan Carlos Lopes; beş kez şampiyon olarak bunu ilk başaran John Ngugi; art arda beş kez kazanan Paul Tergat; hem kısa hem uzun parkuru aynı yıl kazanmayı başaran ve bunu beş yıl üst üste tekrarlayan, toplamda altı uzun parkur şampiyonluğu ile tarihte en fazla kazanan atlet olan Kenenisa Bekele; hem uzun hem kısa parkuru aynı yıl kazanan ilk kadın atlet Sonia O'Sullivan; beş kez şampiyon olan Grete Waitz; üçer kez kazanan Lynn Jennings ve Derartu Tulu; uzun parkurda üç, kısa parkurda bir kez kazanan Tirunesh Dibaba; 1985’te en genç şampiyon unvanını alan ve ertesi yıl yine kazanan Zola Budd; uzun parkuru iki, kısa parkuru bir kez kazanan Gete Wami; kısa parkuru üç kez kazanan Edith Masai. Tirunesh Dibaba ayrıca genç kadınlar kategorisinde de bir kez şampiyon olmuştur.

Birçok uzman, Dünya Kros Şampiyonası’nı kazanmayı olimpiyat altınından daha zor görmektedir. Diğer büyük şampiyonalarda en iyi uzun mesafe koşucuları farklı yarışlara (3000 m engelli, 5000 m, 10.000 m) dağılırken, kros şampiyonasında (kısa parkurlar kaldırıldıktan sonra) tüm atletler tek bir yarışta karşılaşmaktadır. Bu nedenle mücadele son derece zorludur. Carlos Lopes (maraton, 1984), John Ngugi (5000 m, 1988), Khalid Skah (10.000 m, 1992) ve Kenenisa Bekele (10.000 m, 2004 ve 2008) gibi birçok olimpiyat şampiyonu kariyerlerine Dünya Kros Şampiyonası zaferleriyle başlamıştır.

2016 Yaz Olimpiyatları sonrasında yapılan 206. IAAF Konsey Toplantısı’nda, Dünya Kros Şampiyonası programına ilk kez karma cinsiyetli bir bayrak yarışı eklenmesine karar verilmiştir.

Turnuvalar

Edisyon	Yıl	Şehir	Ülke	Tarih	Mekân	Ülke sayısı	Sporcu sayısı
1.	1973	Waregem	Belçika	17 Mart	Hippodroom Waregem	21	286
2.	1974	Monza	İtalya	16 Mart	Mirabello Hipodromu	23	269
3.	1975	Rabat	Fas	16 Mart	Souissi Hipodromu	26	316
4.	1976	Chepstow	Birleşik Krallık	28 Şubat	Chepstow Hipodromu	21	306
5.	1977	Düsseldorf	Batı Almanya	20 Mart	Galopprennbahn Düsseldorf-Grafenberg	22	345
6.	1978	Glasgow	Birleşik Krallık	25 Mart	Bellahouston Parkı	27	358
7.	1979	Limerick	İrlanda	25 Mart	Greenpark Hipodromu	27	383
8.	1980	Paris	Fransa	9 Mart	Longchamp Hipodromu	28	381
9.	1981	Madrid	İspanya	28 Mart	La Zarzuela Hipodromu	39	460
10.	1982	Roma	İtalya	21 Mart	Capannelle Hipodromu	33	382
11.	1983	Gateshead	Birleşik Krallık	20 Mart	Riverside Park	35	431
12.	1984	East Rutherford	ABD	25 Mart	Meadowlands Hipodromu	40	443
13.	1985	Lizbon	Portekiz	24 Mart	Jamor Spor Kompleksi	50	570
14.	1986	Colombier	İsviçre	23 Mart	Planeyse Colombier	57	670
15.	1987	Varşova	Polonya	22 Mart	Służewiec Hipodromu	47	576
16.	1988	Auckland	Yeni Zelanda	26 Mart	Ellerslie Hipodromu	41	441
17.	1989	Stavanger	Norveç	19 Mart	Scanvest Ring	41	568
18.	1990	Aix-les-Bains	Fransa	25 Mart	Marlioz Hipodromu	59	617
19.	1991	Anvers	Belçika	24 Mart	Linkeroever Hipodromu	51	633
20.	1992	Boston	ABD	21 Mart	Franklin Park	53	580
21.	1993	Amorebieta	İspanya	28 Mart	Jaureguibarría Parkuru	54	653
22.	1994	Budapeşte	Macaristan	26 Mart	Kincsem Park	60	760
23.	1995	Durham	Birleşik Krallık	25 Mart	Durham Üniversitesi	58	619
24.	1996	Stellenbosch	Güney Afrika	23 Mart	Danie Craven Stadyumu	65	669
25.	1997	Torino	İtalya	23 Mart	Parco del Valentino	72	725
26.	1998	Marakeş	Fas	21-22 Mart	Menara Bölgesi	66	707
27.	1999	Belfast	Birleşik Krallık	27-28 Mart	Barnett Demesne Parkı	66	759
28.	2000	Vilamoura	Portekiz	18-19 Mart	Vilamoura Spor Kompleksi	76	805
29.	2001	Ostend	Belçika	24-25 Mart	Wellington Hipodromu	67	790
30.	2002	Dublin	İrlanda	23-24 Mart	Leopardstown Hipodromu	59	664
31.	2003	Lozan	İsviçre	29-30 Mart	Avenches Ulusal Binicilik Enstitüsü	65	605
32.	2004	Brüksel	Belçika	20-21 Mart	Ossegem Parkı	72	673
33.	2005	Saint-Galmier	Fransa	19-20 Mart	Joseph-Desjoyaux Hipodromu	72	695
34.	2006	Fukuoka	Japonya	1-2 Nisan	Umi-no-nakamichi Seaside Park	59	574
35.	2007	Mombasa	Kenya	24 Mart	Mombasa Golf Sahası	63	470
36.	2008	Edinburgh	Birleşik Krallık	30 Mart	Holyrood Park	23	448
37.	2009	Amman	Ürdün	28 Mart	Al Bisharat Golf Sahası	57	459
38.	2010	Bydgoszcz	Polonya	28 Mart	Myślęcinek Parkı	59	437
39.	2011	Punta Umbría	İspanya	20 Mart	Antonio Gil Hernández Spor Kompleksi	51	423
40.	2013	Bydgoszcz	Polonya	24 Mart	Myślęcinek Parkı	41	398
41.	2015	Guiyang	Çin	28 Mart	Guiyang Hipodromu	51	410
42.	2017	Kampala	Uganda	26 Mart	Kololo Bağımsızlık Alanı	60	557
43.	2019	Aarhus	Danimarka	30 Mart	Moesgaard Müzesi	63	520
44.	2023	Bathurst	Avustralya	18 Şubat	Mount Panorama Pisti	48	453
45.	2024	Belgrad	Sırbistan	30 Mart	Dostluk Parkı	51	485
46.	2026	Tallahassee	ABD	10 Ocak	Apalachee Bölgesel Parkı

Doping

Diğer atletizm branşlarında olduğu gibi, Dünya Kros Şampiyonası’nda da sporcuların doping kullanmaları yasaktır ve şampiyona öncesinde ve sırasında testler yapılmaktadır. Bugüne kadar toplam on dört doping ihlali tespit edilmiştir. İlk vaka, 1988 Dünya Kros Şampiyonası - Genç erkekler yarışı’nda ikinci olan Cosmas Ndeti’ye aittir; madalyası doping nedeniyle geri alınan tek sporcudur. Faslı atletler yedi, Portekizli atletler ise üç ihlalle öne çıkmaktadır. 2010 ve 2011 edisyonları en fazla doping ihlalinin yaşandığı yıllar olmuş (sırasıyla dört ve beş vaka). En çok ihlal çıkan kategori ise sekiz vaka ile büyük erkekler uzun yarışıdır.

Yıl	Sporcu	Ülke	Yarış	Orijinal derece
1988	Cosmas Ndeti	Kenya	Genç erkekler	2.
2002	Hamid El Mouaziz	Fas	Erkekler uzun	44.
2006	Yuliya Mochalova	Rusya	Genç kadınlar	24.
2007	Binnaz Uslu	Türkiye	Kadınlar	DNF
2008	Fethi Meftah	Cezayir	Erkekler	35.
2010	Chakir Boujattaoui	Fas	Erkekler	12.
2010	Ahmed Baday	Fas	Erkekler	29.
2010	Hélder Ornelas	Portekiz	Erkekler	75.
2010	Hanane Ouhaddou	Fas	Kadınlar	56.
2011	Nuno Costa	Portekiz	Erkekler	34.
2011	José Rocha	Portekiz	Erkekler	41.
2011	Hafid Chani	Fas	Erkekler	DNF
2011	Najim El Gady	Fas	Erkekler	DNF
2011	Hanane Ouhaddou	Fas	Kadınlar	81.

Ayrıca bakınız

• Avrupa Kros Şampiyonası

Dış bağlantılar

• World Athletics (eski IAAF)
• IAAF Dünya Kros Şampiyonası tüm zamanlar sonuçları
• Dünya Kros Şampiyonası sonuçları 1973–2005 (arşiv)
• Uluslararası Kros Şampiyonaları 1903–1972