Bizans-Moğol İttifakı
Bizans-Moğol İttifakı, 13. yüzyılın sonu ve 14. yüzyılın başında Bizans İmparatorluğu ile Moğol İmparatorluğu arasında bir meydana gelmiştir.[2][a][b] Bizans, hem Altın Orda hem de İlhanlılar ile dostane ilişkiler sürdürmeye çalışmış[5] ve ikisi arasındaki büyüyen çatışmanın ortasında kalmıştır.[6] İttifak, çok sayıda hediye değişimi, askeri işbirliği ve evlilik bağlarını içeriyordu ancak 14. yüzyılın ortalarında dağılmıştır.
Diplomatik açılımlar
[değiştir | kaynağı değiştir]1242 baharında, İznik İmparatoru III. İoannis, Selanik İmparatorluğu'na karşı bir sefer başlatmış ve imparatorluğun başkenti Selanik'i kuşatmıştır. Kısa bir süre sonra Moğollar Anadolu Selçuklu Devleti'ni işgal etmiş ve bu da İoannis'in seferi erken sonlandırmasına neden olmuştur.[7] 1243'teki Kösedağ Muharebesi'nden kısa bir süre sonra, Trabzon İmparatorluğu, Moğol İmparatorluğu'na teslim olmuş ve İznik sarayı da kalelerini düzene koymuştur.[8] 1250'lerin başlarında, Konstantinopolis'te bulunan Latin imparatoru II. Baudouin, şövalye Baudouin de Hainaut şahsında Moğolistan'a bir elçilik göndermiş ve dönüşünün ardından Konstantinopolis'te ayrılan Rubrucklu William ile görüşmüştür.[9] Rubrucklu William da 1253 yılı civarında Möngke Han'ın sarayında, İznik İmparatoru III. İoannis'in elçisiyle karşılaştığını kaydeder.
Anadolu Selçuklu Devleti'nin Moğollar tarafından doğuda Moğol yanlısı IV. Kılıç Arslan ile batıda İznik yanlısı II. İzzeddin Keykâvus arasında paylaşılmasının ardından, İznik İmparatoru II. Theodoros, İlhanlılarla aktif diplomasi yürütmüş ve 1257'de bir Moğol elçisi kabul etmiştir. Theodoros'un kurnazca aldatmacası sonucunda elçilik, İznik'in büyük ve güçlü bir devlet olduğuna, ordusunun güçlü olduğuna ve tamamen dağlarla kaplı olduğuna, bu nedenle Moğolların onu ele geçirmesinin çok zor olduğuna inandırılmıştı. Moğol elçileri bu nedenle Rum'un Moğol himayesi altında tanınması karşılığında İznik'in bağımsız kalmasından memnun oldular. Elçilik ayrıca iki hükümdar arasında bir evlilik ittifakı için müzakerelere de yol açmış, ancak ittifak kesinleşmeden önce Theodoros 1258'de ölmüştür.[10]
VIII. Mihail döneminde ittifak (1263-1282)
[değiştir | kaynağı değiştir]İmparator VIII. Mihail, Bizans İmparatorluk yönetimini yeniden kurduktan sonra, kendileri de Hristiyanlığa son derece olumlu bakan Moğollarla bir ittifak kurmuştur,[11] zira Moğollar içinde Nesturi Hristiyan bir grup vardı.
1266 yılında Mihail, Kıpçakların Moğol Hanı (Altın Orda) ile bir antlaşma imzaladı[12] ve Diplovatatzina ailesine mesup metresinden olan iki kızını Moğol krallarıyla evlendirdi: Altın Orda'nın Nogay Han'ı ile evlenen Euphrosyne Palaiologina ve İlhanlı Fars'ının Abaka Han ile evlenen Maria Palaiologina.[13]
Papa IV. Clemens'in Viterbo'dan 1267 tarihli mektubuna göre, Abaka, Sekizinci Haçlı Seferi'ne (IX. Louis'in ikincisi) hazırlık olarak Kutsal Topraklar'daki Latinlere yardım etmek için kayınpederi VIII. Mihail ile güçlerini birleştirmeyi kabul etmişti:
Fransa ve Navarre kralları, Kutsal Topraklar'daki durumu ciddiye alarak ve Kutsal Haç ile süslenerek, Haç'ın düşmanlarına saldırmaya hazırlanıyorlar. Bize, kayınpederinize (Yunan imparatoru VIII. Mihail) Latinlere yardım etmek için katılmak istediğinizi yazdınız. Bunun için sizi fazlasıyla övüyoruz, ancak yöneticilere hangi yolu izlemeyi planladıklarını sormadan size henüz söyleyemeyiz. Onlara tavsiyenizi ileteceğiz, böylece müzakerelerini aydınlatacağız ve Majestelerine, güvenli bir mesajla, neyin kararlaştırılacağını bildireceğiz.
— Papa IV. Clemens'in Abaka'ya 1267 tarihli mektubu[14]
Memlük elçileri 1263 yazında Konstantinopolis üzerinden Altın Orda'ya doğru seyahat ediyorlardı. Eğer Mihail' elçilerin geçmesine izin verirse İlhanlıların liderinin öfkeleneceği endişesi Mihail'in onları Mısır'a geri göndermek istemesine neden oldu. Bunun üzerine Altın Orda ordusu İznik topraklarını işgal ederek, Moğollardan kaçıp isyan ederek İznik topraklarında hapsedilen eski Selçuklu Sultanı II. İzzeddin Keykâvus'u serbest bıraktı. Memlüklerin Altın Orda'yı Bizans topraklarından çekilmeye, Bizanslıların da Memlük elçilerinin Altın Orda'ya gitmesine izin vermeye ikna etmesiyle çatışma sona erdi.[15]
Mısır kaynaklarına göre Mihail, Rusya'daki Moğol Hanı'na kumaş göndermeyi kabul etmiştir. Mihail, Moğolların önemini anlayınca ve Nogay'ın müttefiki olunca, 1273 ve 1279'da Bizans İmparatorluğu'na saldırmaya çalışan Bulgaristan'a karşı kendini savunmak için yardımını kullanmıştır.[4] Muhtemelen 1276 yılında Mihail'in yeğeni Maria Paleologina Kantakuzini, Bizans'a bir saldırı planlamıştır. Mihail'in Moğolları Bulgaristan'a baskın yapmaya ikna etmesi üzerine geri çekilmiştir. Daha sonra 1278'de Bizanslılar ve Moğollar Tırnovo'daki Maria'yı ortaklaşa kuşattılar ve ele geçirdiler.[16] 1282 yılında, Mihail'in ölümünden hemen önce, 4.000 kişilik bir Moğol askeri grubu, Teselya despotuna karşı savaşmak üzere Konstantinopolis'e gönderilmiştir.[17][18]
II. Andronikos yönetimindeki ittifak (1282-1328)
[değiştir | kaynağı değiştir]1295'ten sonra II. Andronikos, Gazan'a Bizans İmparatorluğu'nun doğu sınırında Türkmenlere karşı savaşmak için Moğolların yardımı karşılığında evlilik ittifakı teklif etmiştir. Gazan teklifi kabul etmiş ve saldırıları durduracağına söz vermiştir.[19] Gazan'ın 1304'teki ölümünde Bizanslılar yas tutmuştur.[20]
Bu ittifak Gazan'ın halefi Olcaytu döneminde de devam etmiştir. 1305 yılında İlhan Olcaytu, II. Andronikos'a 40.000 adam sözü vermiş ve 1308 yılında birçok Bizans kasabasını geri almak için 30.000 adamı Bitinya'ya göndermiştir.[21] II. Andronikos, Tokta'ya ve halefi Özbek Han'a (1312-1341) kızlarını vermiş, ancak ilişkiler Andronikos'un saltanatının sonunda bozulmuş ve Bizans limanı Vicina Macaria 1330'ların sonlarında Moğollar tarafından işgal edilene kadar Moğollar 1320 ile 1324 yılları arasında Trakya'ya akınlar düzenlemişlerdir.[17]
Moğolların Batı ve Orta Anadolu üzerindeki kontrolü istikrarsızdı ve bu durum Türkmen gruplarının Bizans İmparatorluğu'ndaki birçok sınır köyüne baskın düzenlemesine ve zarar vermesine olanak sağlamıştır.[22] Bu akınlar sonunda II. Andronikos döneminde Bizans Anadolu'sunun tamamen çökmesine yol açmıştır.[23] Bizanslılar 1302-1303 ve 1304-1305 yıllarında İlhanlılardan yardım istediler, ancak yardım vaatlerine rağmen Türkmenlerin ilerleyişi durdurulamadılar.[24]
Dostluk ilişkilerinin sonu
[değiştir | kaynağı değiştir]III. Andronikos döneminde ilişkilerin daha da çatışmalı bir hal aldığı görülmektedir. 1341 yılında Moğollar Konstantinopolis'e saldırmayı planladılar ve III. Andronikos saldırıyı durdurmak için bir elçilik göndermek zorunda kalmıştır.[17]
Ayrıca bakınız
[değiştir | kaynağı değiştir]Notlar
[değiştir | kaynağı değiştir]Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- Özel
- ^ Shepherd, William R. Historical Atlas, 1911.
- ^ Sicker 2000, s. 132.
- ^ Dagron et al. 2001, s. 309.
- ^ a b Jackson 2005, ss. 202–203.
- ^ Jackson 2005, s. 202.
- ^ Morton 2022, s. 209.
- ^ Treadgold 1997, s. 725.
- ^ A. A. Vasiliev History of the Byzantine Empire, 324-1453, p. 531
- ^ Richard, p. 377.
- ^ Angelov, pp. 169-171.
- ^ Richard, p. 453. "Sultan Baybars'ın sürekli saldırıları (…) Batılıları bu ittifaka [Moğolları] çağırmayı zorladı ve Moğollar da Bizanslıları bu ittifaka uymaya ikna ettiler."
- ^ Cambridge, p. 304.
- ^ Canal and Runciman, p. 320.
- ^ Grousset'te alıntılanmıştır, p. 644.
- ^ Morton 2022, ss. 207-208.
- ^ Treadgold 1997, s. 741-742.
- ^ a b c Jackson, p. 203.
- ^ Heath and McBride, p. 24.
- ^ Luisetto, pp. 144–145, Yeoryos Pahimeris'i referans gösteri.
- ^ Luisetto, p. 145.
- ^ Heath and McBride, pp. 24–33.
- ^ Morton 2022, s. 289.
- ^ Morton 2022, s. 293.
- ^ Morton 2022, s. 297.
- Genel
- Lippard B. The Mongols and Byzantium 1243–1341. PhD dissertation. Indiana, 1984.
- Angelov, Dimiter (2019). The Byzantine Hellene: The Life of Emperor Theodore Laskaris and Byzantium in the Thirteenth Century. Cambridge University Press. ISBN 978-1-108-48071-0.
- Dagron, Gilbert; Mondrain, Brigitte; Deroche, Vincent; Cheynet, Jean-Claude (2001). XXe Congrès international des études Byzantines: Collège de France - Sorbonne, 19 - 25 août 2001: pré-actes: XXe Congrès international des études Byzantines, Collège de France-Sorbonne, 19-25 août 2001. Comité d'organization du XXe Congrès international des études Byzantines, Collège de France. ISBN 2-9517158-0-3.
- Heath, Ian and McBride, Angus. Byzantine Armies: AD 1118–1461. Osprey Publishing, 1995, 1-85532-347-8.
- Nicol, Donald M. (1993). The Last Centuries of Byzantium, 1261–1453 (İngilizce) (İkinci bas.). Londra: Rupert Hart-Davis Ltd. ISBN 0-246-10559-3.
- Alexander Kazhdan, (Ed.) (1991). The Oxford Dictionary of Byzantium (İngilizce). Oxford ve New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-504652-8.
- Cheynet, Jean-Claude and Vannier, Jean-François. "Les premiers Paléologues". Etudes prosopographiques. Publications de la Sorbonne, 1986, 2-85944-110-7.
- Richard, Jean. Histoire des Croisades [History of the Crusades]. Paris: Editions Fayard, 1996.
- Jackson, Peter (2005). The Mongols and the West, 1221-1410. Pearson Longman. ISBN 0-582-36896-0.
- Luisetto, Frédéric. Arméniens & autres Chrétiens d'Orient sous la domination Mongole (in French). Librairie Orientaliste Paul Geuthner S.A., 2007, 978-2-7053-3791-9.
- Sicker, Martin (2000). The Islamic World in Ascendancy: From the Arab Conquests to the Siege of Vienna. Greenwood Publishing Group. ISBN 0-275-96892-8.
- Canal, Denis-Armand and Runciman, Steven. Histoire des Croisades [History of the Crusades]. Editions Dagorno, 1998, 2-910019-45-4.
- Morton, Nicholas (2022). The Mongol Storm: Making and Breaking Empires in the Medieval Near East. Basic Books. ISBN 9781541616301.
- Treadgold, Warren (1997). A History of the Byzantine State and Society. Stanford University Press. ISBN 0-8047-2421-0.