Aktinik keratoz
| Aktinik keratoz | |
|---|---|
| Diğer adlar | Güneş keratozu, yaşlılık keratozu, keratinositik intraepitelyal neoplazi[1] |
 | |
| El sırtında görülen aktinik keratoz | |
| Olağan başlangıcı | Yaş > 50[2] |
| Uzmanlık | Dermatoloji |
| Belirtiler | Güneşe maruz kalan ciltte belirgin, pullu, sert veya siğil benzeri kolayca kanayan şişlikler,[2][3] |
| Komplikasyon | Skuamöz hücreli cilt kanseri[1] |
| Tipler | Hipertrofik, atrofik, bowenoid, akantolitik, pigmentli, likenoid[2] |
| Risk faktörü | Uzun süreli güneşe maruz kalma, açık tenli kişiler, zayıf bağışıklık sistemi, arsenik maruziyeti[1][2][4] |
| Tanı | Gözle, dermoskopi, cilt biyopsisi[2] |
| Ayırıcı tanı | Kutanöz lupus eritematozus, pemphigus foliaceus, kafa derisinin eroziv püstüler dermatozu, bazal hücreli karsinom, skuamöz hücreli cilt kanseri[2] |
| Korunma | Güneş kremi, az yağlı beslenme[2] |
| Tedavi | Kriyoterapi; 5-FU, imikimod, tretinoin veya adapalen kremi; fotodinamik tedavi[2] |
| Prognoz | Tedavi edilmeyen vakaların %8-20'si cilt kanserine dönüşür[3] |
| Sıklık | Yaygın;[5] males>females[1] |
Aktinik keratoz (AK), güneş keratozu olarak da adlandırılan, skuamöz hücreli deri kanserine dönüşebilen veya tedavi edilmeden iyileşebilen kanser öncesi bir deri lezyonudur.[1] Genellikle başın, kolların ve elllerin üstlerinin güneşe maruz kalan kısımlarında gruplar halinde ortaya çıkarlar.[2] Belirgin; kırmızı, ten rengi veya pigmentli; sert veya siğil benzeri; pürüzsüz, parlak veya pullu papüllerdir.[2] Bireysel lezyonların boyutları tipik olarak 0,2 cm ile 1 cm arasında değişmektedir.[1] Hipertrofik tipte boynuzlar oluşabilir.[2] Genellikle belirti göstermeseler de çizildiklerinde kanayabilirler.[6]
Uzun süreli ultraviyole (UV) ışığına maruz kaldıkan sonra oluşan[4] sorunun risk faktörleri arasında açık tenli olmak, daha fazla güneş ışığına maruz kalmak, zayıf bağışıklık fonksiyonu ve arsenik maruziyeti yer almaktadır.[2] Temel mekanizma, UV ışığının DNA'ya verdiği hasar olarak açıklanabilir.[7] Teşhis genellikle gözle muayene sonucu konulur; ancak belirsiz vakalarda biyopsi veya histolojik inceleme ile eksizyon kullanılabilir.[2][7] Benzer görünebilecek diğer durumlar arasında lupus, pemfigus foliaceus, kafa derisinin erozif püstüler dermatozu ve bazal hücreli karsinom yer almaktadır.[2]
Birden fazla tedavi seçeneği mevcuttur. Kriyoterapi, yaklaşık %75'lik iyileşme oranlarıyla sıklıkla kullanılmaktadır; ancak istenmeyen cilt rengi açılmasına neden olabilir.[3][8] 5-fluorouracil veya imiquimod gibi topikal kremler, geniş lezyon alanları için tedavide daha iyi olabilir.[9][10] Fotodinamik terapi (PDT), bir cilt bölgesindeki çok sayıda lezyon için başka bir seçenek olarak kullanılır.[5] Tedavi edilmezse %8-20'si skuamöz hücreli deri kanserine dönüşür.[3][11]
Aktinik keratoz yaygındır.[5] Erkekler kadınlardan daha sık etkilenir. Yaş ilerledikçe daha yaygın hale gelirler ve genellikle 50 yaş üstü kişilerde ortaya çıkarlar.[1][2] Diğer faktörler eşit olduğunda, ekvatora yakın bölgelerde daha sık görülür.[12] Bu durum 1896'da William Dubreuilh tarafından tanımlanmıştır.[13] Mevcut isim 1958'de Pinkus tarafından verilmiştir.[12]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b c d e f g DE, Elder; D, Massi; RA, Scolyer; R, Willemze (2018). "Premalignant keratoses: Actinic keratosis". WHO Classification of Skin Tumours. 4th (İngilizce). 11. Lyon (France): World Health Organization. ss. 51-53. ISBN 978-92-832-2440-2. 11 Temmuz 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Ağustos 2022.
- ^ a b c d e f g h i j k l m n o James, William D.; Elston, Dirk; Treat, James R.; Rosenbach, Misha A.; Neuhaus, Isaac (2020). "29. Epidermal nevi, neoplasms and cysts". Andrews' Diseases of the Skin: Clinical Dermatology. 13th (İngilizce). Elsevier. ss. 644-645. ISBN 978-0-323-54753-6. 19 Ekim 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Eylül 2023.
- ^ a b c d Johnstone, Ronald B. (2017). "31. Tumors of the epidermis". Weedon's Skin Pathology Essentials. 2nd. Elsevier. s. 513. ISBN 978-0-7020-6830-0. 19 Ekim 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Eylül 2023.
- ^ a b Rapini, Ronald P. (2021). "1. Clinical and pathologic findings with differential diagnostic lists". Practical Dermatopathology. Third (İngilizce). Philadelphia: Elsevier. s. 33. ISBN 978-0-323-41788-4. 19 Ekim 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Eylül 2023.
- ^ a b c "Evidence- and consensus-based (S3) Guidelines for the Treatment of Actinic Keratosis - International League of Dermatological Societies in cooperation with the European Dermatology Forum - Short version". Journal of the European Academy of Dermatology and Venereology. 29 (11): 2069-79. November 2015. doi:10.1111/jdv.13180. PMID 26370093.
- ^ Quick, Clive R. G.; Biers, Suzanne; Arulampalam, Tan (2019). "46. Disorders of the skin". Essential Surgery: Problems, Diagnosis and Management. 6th (İngilizce). Edinburgh: Elsevier. s. 590. ISBN 978-0-7020-7631-2. 19 Ekim 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Eylül 2023.
- ^ a b "Actinic keratosis - Symptoms, diagnosis and treatment | BMJ Best Practice". bestpractice.bmj.com. 11 Kasım 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Kasım 2019.
- ^ "Actinic keratoses: a comprehensive update". The Journal of Clinical and Aesthetic Dermatology. 2 (7): 43-8. July 2009. PMC 2924136
. PMID 20729970.
- ^ Ton, Joey (29 Ocak 2018). "#204 Actinic Keratosis: Out Damned Spot!". CFPCLearn. 25 Mart 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Haziran 2023.
- ^ "Clinical, histopathological and immunohistochemical assessment of human skin field cancerization before and after photodynamic therapy". The British Journal of Dermatology. 167 (1): 150-9. July 2012. doi:10.1111/j.1365-2133.2012.10887.x. PMID 22329784.
- ^ "Actinic keratosis: how to differentiate the good from the bad ones?". European Journal of Dermatology. 16 (4): 335-9. 2006. CiteSeerX live
|citeseerx=değerini kontrol edin (yardım). PMID 16935787. 15 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi24 Eylül 2021. - ^ a b Reinehr, CPH; Bakos, RM (November 2019). "Actinic keratoses: review of clinical, dermoscopic, and therapeutic aspects". Anais brasileiros de dermatologia. 94 (6): 637-657. doi:10.1016/j.abd.2019.10.004. PMID 31789244.
- ^ Ackerman, A.B.; Mones, J.M. (July 2006). "Solar (actinic) keratosis is squamous cell carcinoma: Solar (actinic) keratosis is squamous cell carcinoma". British Journal of Dermatology. 155 (1): 9-22. doi:10.1111/j.1365-2133.2005.07121.x. PMID 16792746.
