Aksu, Fındıklı
| Aksu | |
|---|---|
Mahalle | |
  Aksu Aksu’nun Türkiye’deki konumu | |
| Ülke |  Türkiye |
| İl | Rize |
| İlçe | Fındıklı |
| Yüzölçümü | |
| • Toplam | 1,2 km² |
| • Su | 0 km² (0 mil²) |
| Nüfus (2024) | |
| • Toplam | 2.592 |
| Zaman dilimi | UTC+03.00 (TSI) |
| Alan kodu | 0464 |
Resmî site Fındıklı Belediyesi | |
Aksu, Rize iline bağlı Fındıklı ilçesinin idarî merkezi olan Fındıklı kentinin bir mahallesidir.
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]Eskiden ayrı bir köy olan Aksu mahallesinin eski adı Ab-ı Süfla’dır. Nitekim 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesi ile 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Ab-ı Süfla (آب سفلا) olarak geçer.[1][2] Osmanlıca bu yer adı, “aşağı dere” gibi bir anlama gelir. Nitekim Aksu mahallesi, bugün Çağlayan Deresi adını taşıyan akarsuyun aşağı kısmında bulunmaktadır. Bu derenin yukarı kısmındaki köy ise, Âb-ı Ulya (آب علیا) adını taşıyordu. 2009 yılında yayımlanan Laz yer adları sözlüğünde bu yerleşimin adı, Abunoğa olarak da verilmiştir.[3] Bu isimlendirmedeki “Abu”, Osmanlıca “Ab-ı”dan gelir. “Noğa” (ნოღა) ise, Lazca bir kelime olup pazarın kurulduğu yeri ifade ede. [4]
Ab-ı Süfla veya Abunoğa köyünün bulunduğu Lazistan bölgesi, Antik Çağ'da Kolheti Krallığı'nın sınırları içinde bulunuyordu. Osmanlılar bu bölgeyi, Trabzon İmparatorluğu'nu 1461'de ortadan kaldırdıktan sonra, 1547 yılında tamamen ele geçirmiştir.[5]
Ab-ı Süfla veya Abunoğa köyü, 19. yüzyılın ikinci yarısında Trabzon Vilayeti'nin Lazistan sancağının Hopa kazasının Arhavi nahiyesinin sınırları içinde yer alıyordu. Nitekim 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde aynı konuma sahipti ve nüfusu 129 hanede yaşayan 229 kişiden oluşuyordu. Köyde vergiye tabi hayvan varlığı olarak 109 koyun ve keçi, 207 inek, 4 öküz, 5 at ve 3 kısrak tespit edilmiştir.[6]
Dilbilimci Nikolay Marr, 1910 yılında Lazistan’da gerçekleştirdiği araştırma gezisi notlarında Abu Köy Sufla (აბუ-ქოი სუფლა) şeklinde not ettiği yerleşimi, Abu Deresi boyunca aşağıdan yukarıya uzanan bölgedeki köyler arasında saymıştır.[7] Bu yerleşim Birinci Dünya Savaşı’nda Rusların eline geçmiş, 1918 yılında yeniden Türkiye’ye katılmıştır. Rus idaresi sırasında, 1917 yılında Lazistan bölgesinde araştırma gezisi yapan Gürcü dilbilimci İoseb Kipşidze, bu yerleşimin adını Abu Süfla anlamında Gürcüce ve Rusça "Abu-S." (აბუ ს. ve Абу-С.) şeklinde yazmış, köydeki 135 hanede 612 kişinin yaşadığını belirtmiştir.[8]
Ab-ı Süfla veya Abunoğa, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde, Rize vilayetinin Hopa kazasına bağlı Viçe nahiyesinin köylerinden biriydi.[9] 1935 genel nüfus sayımında “Abusüfla” şeklinde yazılmış olan köy, Artvin ve Rize vilayetlerinin birleştirilmesiyle kurulmuş olan Çoruh vilayeti içinde aynı idarî konuma sahipti ve nüfusu 848 kişiden oluşuyordu.[10] Ab-ı Süfla veya Abunoğa, 1945 genel nüfus sayımında yer almakla birlikte, 1950 genel nüfus sayımında adı geçmemektedir.[11] 1947 tarihinde Fındıklı ilçesinin kuruluşu sırasında bu köyün Fındıklı kasabasının bir mahallesine dönüştüğü, bu kayıtlardan anlaşılmaktadır. Öte yandan Ab-ı Süfla veya Abusüfla adı Aksu olarak değiştirilmiştir.
Nüfus
[değiştir | kaynağı değiştir]Aksu mahallesinde 2024 yılında, 1.334’ü erkek ve 1.258’i kadın olmak üzere, 2.592 kişi tespit edilmiştir.[12]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ Trabzon Vilayeti Salnamesi − 1869-1904, (Hazırlayan) Kudret Emiroğlu, Ankara, 1993-2009, 22 cilt; 8. cilt, s. 368, ISBN 9789157871117.
- ^ Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 622.
- ^ İrfan Aleksiva - İsmail Bucaklişi, Svacoxo - Laz Yer Adları Sözlüğü, İstanbul, 2009, s. 163, ISBN 978-605-89094-0-3
- ^ Ali Tandilava, “ლაზური ლექსიკონი” (Lazca Sözlük)
- ^ ,,კოლხური (მეგრულ-ლაზური) ენა", (Hazırlayanlar) Rusudan Amirecibi-Mullen (editör), Nana Danelia, İnga Gundua, Tiflis, 2006, s. 22. 19 Haziran 2024 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 99940-61-43-7
- ^ Trabzon Vilayeti Salnamesi − 1869-1904, (Hazırlayan) Kudret Emiroğlu, Ankara, 1993-2009, 22 cilt; 8. cilt, s. 369, ISBN 9789157871117.
- ^ Nikolay Marr, Lazistan'a Yolculuk (Çeviri: Yulva Muhurcişi), İstanbul, 2016, s. 77, ISBN 9786055753634.
- ^ "İoseb Kipşidze, "Çaneti'de Yolculuk" (ჭანეთში მოგზაურება), მოამბე / Bulletin, I. Cilt, Tiflis 1937, s. 156, 168". 26 Mayıs 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Mayıs 2025.
- ^ Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 622.
- ^ "1935 Genel Nüfus Sayımı, İstanbul, 1937, s. 2" (PDF). 16 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 26 Mayıs 2025.
- ^ "1950 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1954, s. 137" (PDF). 20 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 26 Mayıs 2025.
- ^ ""Türkiye Nüfusu İl ilçe Mahalle Köy Nüfusları" - Nüfusune". 26 Mayıs 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Mayıs 2025.