Şark Dişçisi

Şark Dişçisi, Hagop Baronyan'un orijinal adı Adamnapuyjn Arevelyan olan komedi türünde bir tiyatro oyunu.

Oyunda olaylar, 1860'larda İstanbul Ermenileri arasında geçer. Diş teknisyenliği yapan çapkın bir adamın karısını aldatması ve bu olay etrafında gelişen olay örgüsü ile görücü usulü evlilikler ve evlilikte sadakat konuları ele alınır.

Kevork Bardakjian'ın belirttiğine göre yazar 1869'da yayımlanan oyunu beğenmeyip toplatmıştır. Eser onun sağlığında hiç sahnelenmedi. Tiyatro araştırmacı Bogos Çalgıcıoğlu'nun Türkçe çevirisi ile 2010'da yayımlandı ve ilk defa Engin Alkan yönetiminde İstanbul Devlet Tiyatrosu'nda müzikal bir yorumla Türkçe olarak sahnelendi.

Eserde dönemin siyasi olayları, dişçi Taparnigos'un kızının nişanlısı Markar'ın dilinden aktarılır. Nizamnâme-i Millet-i Ermeniyân'ın ilanından çok kısa bir süre sonra yazılan eserde, o sırada çok yeni olan bu olaya yer verilir.

Konu

Dişçi Taparnigos, çapkınlık peşinde bir adamdır ve parası için evlendiği kendinden daha yaşlı olan karısı Marta'yı tüccar Tovmas'ın eşi Sofi ile aldatmaktadır. Taparnigos ve Marta'nın kızları Yerenyag ise Ermeni cemaatinin önemli temsilcilerinden Markar ile evlilik hazırlığı içindedir ancak onunla değil romantik sevgilisi Levon ile evlenmek istemektedir.

Levon'un Yerenyag'a yazdığı bir mektup Taparnigos'un eline geçer. İlişkilerini öğrenen Taparnigıs, kızını ve sevgilisini cezalandırmak için kızının ağzından Levon'a bir mektup yazar. Öte yandan Taparnigos'un sevgililerinden birisinin onu akşam bir maskeli baloya davet için bir mektup göndermiştir. Mektup yüksek sesle okunurken kızı duyar ve babasının ilişkisini öğrenir.

Kocasının partiye hazırlanmak için süslenmesinden şüphelenen ve onunla kavga eden karısı Marta sinirlenip bayılır. Kocası evden çıktıktan sonra onu sakinleştiren uşak ve kızı kılık değiştirip Taparnigos ve sevgilisinin katılacağı partiye gitme kararı alırlar.

Taparnigos, partiye gitmeden önce sevgilisi Sofi'nin evine gidip yaşlı kocası Tovmas'ı şarapla sarhoş eder; bu arada iki mektubu da düşürür.Taparnigos Sofi ile birlikte evden ayrıldığında evi basan Marta ve Yerengyag'ın gürültüsü Tovmas'ı uyanıdrır. Üçlünün mektupları bulması ile durum aydınlanır. Hep birlikte maskeli baloya giderler.

Taparnigos ve Sofi partiden kaçmak zorunda kalır, Taparnigos'un evine giderler ama orada yakalanırlar. Bu arada Sofi, üçüncü bir mektup ele geçirmiştir. Mektubu okuyunca Marta ve Tovmas'ın gizli aşkı ortaya çıkar. Rezil olmamak için olayı tatlıya bağlamaya karar veriler. Bu arada sahneye Markar gelir ve Yerenyak ile evlenmeyeceğini açılar böylece oyun mutlu sonla biter.