İsviçre'deki Dünya Mirasları listesi
Lodano
Bettlachstock
Ägelmoos
Riesi
Vingelz / Hafen
Dorfstation
Lobsigensee
Rütte
Bahnhof
Strandboden
Les Grèves
Spitz
Môtier I
Segelboothafen
En Praz des Gueux
Port
Bourg
Egolzwil 3
Seematte
Port-Conty
Les Argilliez
L’Abbaye 2
La Saunerie
Les Graviers
Kehrsiten
Weier I - III
Freienbach–Hurden Rosshorn
Freienbach–Hurden Seefeld
Burgäschisee Ost
Inkwilersee Insel
Feldbach (Seegubel)
Rapperswil-Jona–Technikum
Bleiche 2-3
Insel Werd
Egelsee
Nussbaumersee
Pointe de Montbec I
La Bessime
Village
Stations de Concise
Corcelettes Les Violes
Les Roseaux
Stations de Morges
Chenevières de Guévaux I
Baie de Clendy
Le Marais
Oterswil / Insel Eielen
Riedmatt
Sumpf
Erlenbach–Winkel
Greifensee–Storen/Wildsberg
Meilen–Rorenhaab
Wädenswil–Vorder Au
Wetzikon-Robenhausen
Zürich–Enge Alpenquai
Grosser Hafner
Yeşil noktalar, İsviçre sınırları içindeki Alpler Çevresindeki Tarihöncesi Kazık Ev Yerleşimlerini (toplam 56 adet) göstermektedir.
Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO) Dünya Mirası Alanları, 1972 yılında kabul edilen UNESCO Dünya Mirası Sözleşmesi kapsamında tanımlanan, kültürel ya da doğal miras açısından evrensel öneme sahip yerlerdir.[1] İsviçre, bu sözleşmeyi 17 Eylül 1975 tarihinde onaylayarak doğal ve kültürel alanlarının listeye dâhil edilmesi için uygun hâle gelmesini sağlamıştır.[2]
2021 yılı itibarıyla İsviçre'de UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne dâhil edilmiş toplam on üç alan bulunmaktadır; bunların dokuzu kültürel, dördü ise doğal miras niteliğindedir. Bu alanlardan ilk üçü 1983 yılında listeye alınmıştır: Bern Eski Şehri, Aziz Gall Manastırı ve Müstair’deki Aziz Yuhanna Benediktin Manastırı. En son eklenen alanlar ise 2021 yılında, Karpatlardaki ve Avrupa'nın Diğer Bölgelerindeki İlkel Kayın Ormanları miras alanına dâhil edilen iki orman parçasıdır. Bu on üç miras alanından beşi, birden fazla ülkeyle paylaşımlıdır: Rhaetian Demiryolları ve Monte San Giorgio İtalya ile, Alplerin çevresinde yer alan Tarihöncesi Kazık Evler beş ülke ile, Le Corbusier'in Mimari Çalışmaları altı ülke ile ve İlkel Kayın Ormanları 17 ülke ile ortak miras alanıdır. Ayrıca İsviçre'nin bir adet geçici liste adayı bulunmaktadır.[2]
Dünya Miras Alanları
[değiştir | kaynağı değiştir]UNESCO, her bir miras alanını on farklı kritere göre değerlendirir. Bu kriterlerden en az biri karşılanmalıdır. i–vi arası kriterler kültürel, vii–x arası kriterler ise doğal miras alanlarına yöneliktir.[3]
* Ulusötesi alan
| Alan | Görsel | Konum (kanton) | Dahil edildiği yıl | UNESCO bilgisi | Tanım |
|---|---|---|---|---|---|
| Eski Şehir (Bern) | 
|
Bern | 1983 | 267; iii (kültürel) | Berne, 12. yüzyılda üç tarafı Aare Nehri ile çevrili bir tepe üzerinde kurulmuştur. Yüzyıllar boyunca kent, olağanüstü derecede tutarlı bir planlama anlayışıyla gelişmiş ve bu sayede özgün karakterini korumuştur. Ortaçağ şehri, 16. yüzyılda su çeşmelerinin eklenmesiyle, 18. yüzyılda ise eski yapıların yenilenip yeniden inşa edilmesiyle dönüşüm geçirmiştir.[4] |
| Aziz Gall Manastırı | 
|
St. Gallen | 1983 | 268; ii, iv (kültürel) | St. Gall Karolenj Manastırı, 8. yüzyılda kurulmuş ve 1805 yılında sekülerleştirilmiştir. Avrupa'nın en önemli manastırlarından biri olmuştur. Manastırın kütüphanesi, dünyanın en eski ve en zengin kütüphanelerinden biridir; içeriğinde Aziz Gall Manastır Planı gibi çok kıymetli el yazmaları yer alır. Yapının bazı bölümleri 18. yüzyılda Barok tarzda yeniden inşa edilmiştir.[5] |
| Saint John Manastırı, Müstair | 
|
Grisons | 1983 | 269; iii (kültürel) | Müstair Manastırı, Karolenj dönemine ait bir Hristiyanmanastırıdır ve yaklaşık 775 yılında kurulmuştur. Kilisesi, İsviçre'nin en önemli figüratif duvar resmi dizisine ev sahipliği yapar; bu freskler 9. yüzyılın ilk yarısında yapılmıştır. Bazı freskler sonradan boyanarak örtülmüş, ancak 20. yüzyılda restore edilmiştir. 12. yüzyıldan bu yana manastır, Benedikten rahibeleri için bir dinî merkez olarak kullanılmaktadır.[6] |
| Bellinzona Kasabasının Üç Kalesi, Savunma Duvarı ve Tahkimatları | 
|
Ticino | 2000 | 884; iv (kültürel) | Bellinzona'daki tahkimatlar, Ticino Vadisi'nin girişini ve dolayısıyla kuzey İtalya'ya açılan en önemli Alp geçitlerinden birine erişimi korumaktaydı. Tahkimatın büyük bölümü 15. yüzyıla ait olsa da bazı parçaları daha eski yüzyıllardan kalmıştır. Bu alan, birbirine surlarla bağlı olan Castelgrande ve Montebello kaleleri ile, izole bir kayalık çıkıntı üzerine inşa edilmiş olan üçüncü kale Sasso Corbaro'yu kapsamaktadır. Alan, olağanüstü derece korunmuştur.[7] |
| İsviçre Alpleri Jungfrau-Aletsch | 
|
Bern veValais | 2001 | 1037bis; vii, viii, ix (doğal) | Bu alan, Alpler'in en yüksek ve en fazla buzullarla kaplı bölgelerinden birini kapsar ve Eiger, Mönch ve Jungfrau gibi zirveleri içerir. Yüksek Alpler’i şekillendiren süreçlerin jeomorfolojik bir kaydını sunmasının yanı sıra, buzulların çekilmesiyle gelişen ardışık evrelerde çok çeşitli bitki ve hayvan türlerine de yaşam alanı sağlar. Peyzaj, dağcılık ve Alp turizminin gelişiminde, ayrıca edebiyat ve sanatta önemli bir rol oynamıştır. Alan, 2001 yılında listeye alınmış, 2007’de sınırları genişletilmiştir.[8] |
| Monte San Giorgio* | 
|
Ticino | 2003 | 1090; viii (doğal) | Monte San Giorgio, Lugano Gölü’ne bakan konumuyla, Triyas Dönemi’ne (245–230 milyon yıl önce) ait deniz yaşamının en iyi fosil kayıtlarından biri olarak kabul edilir. Bu dönemde bölge, sürüngenler, balıklar, çift kabuklular, ammonitler, derisi dikenliler ve kabuklularla dolu bir tropik lagündü. Lagünün karaya yakın olması sayesinde kara canlılarına ait fosiller de korunmuştur. Alanın İsviçre tarafı 2003 yılında listeye alınmış, 2010 yılında İtalya tarafı da dâhil edilmiştir.[9] |
| Lavaux, Üzüm Bağı Terasları | 
|
Vaud | 2007 | 1243; iii, iv, v (kültürel) | Lavaux'daki Bağ Terasları, Cenevre Gölü’nün güney yamaçları boyunca yaklaşık 30 km boyunca uzanır, Chillon Şatosu’ndan başlayıp Lozan’ın doğu eteklerine kadar devam eder. Bu alan, 11. yüzyıla, bölgenin Benedikten ve Sistersiyen manastırların denetiminde olduğu döneme kadar uzanır. Şarap, yüzyıllar boyunca yerel ekonomide önemli bir rol oynamıştır. Korunan alan, köyler, tekil yapılar, yollar ve patikaları da içermektedir.[10] |
| Albula ve Bernina Peyzajları İçindeki Rhaetian Demiryolu* | 
|
Grisons | 2008 | 1276; ii, iv (kültürel) | Rhaetian Demiryolu'nun Albula ve Bernina hatları, İsviçre Alpleri'ni geçen iki tarihî demiryolu hattıdır. Bu hatlar 20. yüzyılın başlarında inşa edilerek, daha önce izole durumda olan birçok dağ yerleşimine hızlı ve kolay ulaşım sağlamıştır. İnşaat sürecinde köprüler, galeriler ve tüneller gibi mühendislik açısından zorluk teşkil eden yapılar tasarlanmıştır. Alan, İtalya ile ortak olarak paylaşılan bir miras alanıdır.[11] |
| Sardona İsviçre Tektonik Bölgesi | 
|
Grisons, Glarus, St. Gallen | 2008 | 1179; viii (doğal) | Glarus Alpleri, önemli bir bindirme fayına sahiptir; bu jeolojik olayda, daha yaşlı kayaçlar, dağ oluşumu sürecinde daha genç tabakaların üzerine itilmiştir. Bölgenin erişilebilir oluşu, 18. yüzyıldan bu yana tektonik süreçler ve jeoloji bilimi açısından önemli çalışmaların yapılmasına olanak sağlamıştır.[12] |
| La Chaux-de-Fonds / Le Locle, Saatçilik Şehir Planı | 
|
Neuchâtel | 2009 | 1302; iv (kültürel) | İki şehir, İsviçre Jura Dağları’nın uzak bir bölgesinde yer almaktadır. Tarım arazilerinin verimsiz olması nedeniyle bu şehirler saat üretimine yönelmiştir. 19. yüzyıldaki yıkıcı yangınların ardından, her iki şehir de yalnızca bu sanayi dalını destekleyecek şekilde yeniden inşa edilmiştir. El işçiliğine dayalı küçük üretim, 19. ve 20. yüzyılda fabrika üretimine dönüşmüştür. La Chaux-de-Fonds kenti, saatçilikteki işbölümü modeliyle Karl Marx tarafından Das Kapital adlı eserinde "muazzam bir fabrika-kent" olarak tanımlanmıştır.[13] |
| Alplerin çevresinde yer alan Tarihöncesi Kazık Evler* | 
|
56 adet | 2011 | 1363; iv, v (kültürel) | Avusturya, Fransa, Almanya, İtalya ve Slovenya ile paylaşılan bu ulusötesi alan; Alpler ve çevresinde, yaklaşık MÖ 5000–500 yılları arasında göl, nehir ve sulak alan kıyılarına inşa edilmiş tarihöncesi kazık ev yerleşimlerinden oluşan 111 küçük alanı kapsar. Bu alanlar, Alp Avrupa'sındaki Neolitik ve Tunç Çağı tarım toplumlarının yaşamı ve ticareti hakkında zengin bilgiler sunar. Bu sit alanlarının 56'sı İsviçre'de yer almaktadır.[14] |
| Le Corbusier’nin Mimari Eserleri: Modern Hareket’e Olağanüstü Bir Katkı* | 
|
Vaud, Geneva | 2016 | 1321rev; i, ii, vi (kültürel) | Arjantin, Belçika, Fransa, Almanya, Hindistan ve Japonya ile paylaşılan bu ulusötesi alan, Fransız-İsviçreli mimar Le Corbusier’nin 17 eserini kapsar. Le Corbusier, toplumsal değişimlere yanıt verecek yeni mimari teknikler geliştiren Modernist hareketin önemli bir temsilcisiydi. İsviçre’de bu alana dâhil edilen iki yapı şunlardır: Immeuble Clarté ve Villa Le Lac.[15] |
| Karpatlardaki ve Avrupa'nın Diğer Bölgelerindeki İlkel Kayın Ormanları* | Ticino, Solothurn | 2017 | 1133quater; ix (doğal) | Karpatlar'daki Kadim Kayın Ormanları, kayın ağacının (Fagus sylvatica) Kuzey Yarımküre'de çeşitli çevresel koşullar altında nasıl yayıldığını incelemek için gözlemlenmiştir. Alan ilk olarak 2007 yılında Slovakya ve Ukrayna'da listeye alınmış, 2011, 2017 ve 2021 yıllarında genişletilerek toplam 18 ülkeyi kapsayacak şekilde büyütülmüştür. İsviçre'deki iki orman parçası — Forêt de la Vallée de Lodano ve Forêt de la Bettlachstock — 2021 yılında listeye eklenmiştir.[16] |
Geçici liste
[değiştir | kaynağı değiştir]Dünya Miras Listesi'ne kayıtlı alanlara ek olarak, üye devletler aday gösterebilecekleri geçici alanların bir listesini tutabilirler. Dünya Mirası listesine adaylık başvuruları, yalnızca sitenin daha önce geçici listede yer almış olması durumunda kabul edilir.[17] (2021 itibarıyla) İsviçre'nin geçici listesinde bir site vardı.[2]
Dünya Mirası Listesi'ne dâhil edilen alanlara ek olarak, üye devletler aday gösterebileceklerini düşündükleri alanları içeren bir geçici liste de tutabilirler. Bir alanın Dünya Mirası Listesi'ne aday gösterilebilmesi için, önceden bu geçici listede yer alması şarttır.[17] 2021 yılı itibarıyla İsviçre'nin geçici listesinde bir adet alan bulunmaktadır.[2]
| Alan | Görsel | Konum(kanton) | Dahil edildiği yıl | UNESCO kriteri | Tanım |
|---|---|---|---|---|---|
| Salginatobel Köprüsü | 
|
Grisons | 2017 | i, iv (kültürel) | Salgina Boğazı'nı geçen ve 132 metre uzunluğunda, 93 metre (305 ft) açıklığındaki bu betonarme köprü, İsviçreli inşaat mühendisi Robert Maillart (1872–1949) tarafından tasarlanmış ve 1930 yılında tamamlanmıştır. Köprü, yeni malzemelerin yenilikçi kullanımı ve zarif tasarımı sayesinde dikkat çekici bir yapı olmuştur.[18] |
Ayrıca bakınız
[değiştir | kaynağı değiştir]- İsviçre'deki Somut Olmayan Kültürel Miras unsurlarının listesi
- İsviçre Ulusal ve Bölgesel Öneme Sahip Kültürel Varlık Envanteri
- İsviçre'deki turistik yerlerin listeleri
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ "The World Heritage Convention". UNESCO World Heritage Centre. 27 Ağustos 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Eylül 2010.
- ^ a b c d "Switzerland". UNESCO World Heritage Centre. 7 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Eylül 2020. Kaynak hatası: Geçersiz
<ref>etiketi: "unesco-Switzerland" adı farklı içerikte birden fazla tanımlanmış (Bkz: Kaynak gösterme) - ^ "UNESCO World Heritage Centre The Criteria for Selection". UNESCO World Heritage Centre. 12 Haziran 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Ağustos 2018.
- ^ "Old City of Berne". UNESCO World Heritage Centre. 2 Mart 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Aralık 2020.
- ^ "Convent of St Gall". UNESCO World Heritage Centre. 9 Mayıs 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Aralık 2020.
- ^ "Benedictine Convent of St John at Müstair". UNESCO World Heritage Centre. 3 Kasım 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Aralık 2020.
- ^ "Three Castles of Bellinzona". UNESCO World Heritage Centre. 1 Şubat 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Aralık 2020.
- ^ "Swiss Alps Jungfrau-Aletsch". UNESCO World Heritage Centre. 9 Kasım 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Aralık 2020.
- ^ "Monte San Giorgio". UNESCO World Heritage Centre. 6 Şubat 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Aralık 2020.
- ^ "Lavaux, Vineyard Terraces". UNESCO World Heritage Centre. 2 Mart 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Aralık 2020.
- ^ "Rhaetian Railway in the Albula / Bernina Landscapes". UNESCO World Heritage Centre. 2 Mart 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Aralık 2020.
- ^ "Swiss Tectonic Arena Sardona". UNESCO World Heritage Centre. 1 Mart 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Aralık 2020.
- ^ "La Chaux-de-Fonds / Le Locle, Watchmaking Town Planning". UNESCO World Heritage Centre. 3 Kasım 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Aralık 2020.
- ^ "Prehistoric Pile Dwellings Around the Alps". UNESCO World Heritage Centre. 3 Ekim 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Aralık 2020.
- ^ "The Architectural Work of Le Corbusier, an Outstanding Contribution to the Modern Movement". UNESCO World Heritage Centre. 24 Kasım 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Aralık 2020.
- ^ "Ancient and Primeval Beech Forests of the Carpathians and Other Regions of Europe". UNESCO World Heritage Centre. 2 Mart 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Eylül 2017.
- ^ a b "Tentative Lists". UNESCO World Heritage Centre. 1 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "Pont sur la gorge du Salgina". UNESCO World Heritage Centre. 15 Temmuz 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Aralık 2020.
