İnsanlarda neoteni
Neoteni, yavruluk özelliklerinin yetişkinliğe kadar muhafaza edilmesidir. İnsanlarda bu eğilim -özellikle de insan olmayan primatlarla kıyaslandığında- katbekat artmıştır. Kafanın neotenik özellikleri arasında küresel kafatası,[1] kafatası kemiklerinin inceliği,[2] daha az belirgin kaş çıkıntısı,[3] büyük beyin,[3] basık[2][3] ve çoğunlukla kılsız yüz,[4] kılların kafanın üst kısmında yoğunlaşması (saç),[1] büyümüş gözler,[5] kulak şekli,[1] küçük burun,[4] küçük dişler[3] ve küçük maksilla (üst çene) ve mandibula (alt çene) yer alır.[3]
İnsan vücudu üzerinde neoteni tüysüzlük (kılsız beden) ile teşhis edilir.[3] Genital bölgelerde ise baculum (penis kemiği) noksanlığı,[1] bir tane himenin varlığı[1] ve öne bakan vajina ile görülür.[1] Neoteninin daha ileri boyutlardaki teşhisinde uzuvlar ve vücut duruşu yer alır; öyle ki gövdeye kıyasla orantısal olarak uzuvlar kısadır,[2] bacaklar kollardan uzundur,[6] ayak yapısı daha farklıdır[1] ve beden dik bir postüre sahiptir.[7][8]
İnsanlar ayrıca, genellikle sadece yavru hayvanlarda görülen kimi davranışları yetişkinliği süresince de muhafaza eder. Kalıtsal davranışlardan ziyade öğrenilmiş davranışlara ağırlık vermesi, insan beyninin çok daha uzun süre yeni bilgilere açık kalmasını gerektirir. Bu neotenik değişimlerin belki birbirinden farklı kökenleri olabilir. Bunlardan bazılarının insan evrimindeki cinsel seçilim sonucu ortaya çıkmış olması mümkündür. Buna karşılık, duygusal iletişim gibi beşeri yeteneklerin gelişmesine imkan vermiş olabilir. Ancak, insanların da göreceli olarak büyük burunları ve uzun bacakları vardır ve bunların her ikisi de peramorfik özelliklerdir ancak modern insanları günümüz şempanzelerinden ayıran bu peramorfik özellikler Homo erectus'ta mevcuttu ve hatta Homo sapiens'e göre daha fazla görülüyordu, bu da neoteninin, H. erectus'tan H. sapiens'e uzanan evrimsel süreçte mevcut olduğu anlamına gelir (her ne kadar H. erectus'u çoğu Australopithecus gibi daha erken homininlerden ayıran perimorfik değişimler olsa da).[9] Daha sonraki araştırmalar, Australopithecus sediba da dahil olmak üzere bazı Australopithecus türlerinin, H. erectus'ta görülen neotenik olmayan özelliklere en az onun kadar sahip olduğunu ve bu özelliklerin onları diğer Australopithecus türlerinden ayırdığını ortaya koymuştur. Bu da, Homo cinsinin evrimi boyunca genel bir neoteninin geçerli olup olmamasının, Homo'nun hangi Australopithecus türünden türediğine bağlı olabileceğini göstermektedir. A. sediba'nın tip örneği, bir yavru olmasına rağmen, neotenik olmayan bu özelliklere sahipti ve bu da yetişkinlerin bu açılardan herhangi bir H. erectus veya diğer Homo'dan daha az neotenik olabileceğini düşündürmektedir.[10]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b c d e f g Bednarik RG (2011). The Human Condition. doi:10.1007/978-1-4419-9353-3. ISBN 978-1-4419-9352-6. (page 134), cited by:
Achrati A (November 2014). "Neoteny, female hominin and cognitive evolution". Rock Art Research. 31 (1): 232-238.
"In humans, neoteny is manifested in the resemblance of many physiological features of a human to a late-stage foetal chimpanzee. These foetal characteristics include hair on the head, a globular skull, ear shape, vertical plane face, absence of penal bone (baculum) in foetal male chimpanzees, the vagina pointing forward in foetal ape, the presence of hymen in neonate ape, and the structure of the foot. 'These and many other features', Bednarik says, 'define the anatomical relationship between ape and man as the latter's neoteny'". - ^ a b c Gould SJ (1977). Ontogeny and Phylogeny. Cambridge: Belknap Press.
- ^ a b c d e f Montagu A (1989). Growing Young (2. bas.). Granby, MA: Bergin & Garvey Publishers. ISBN 978-0-89789-167-7. Erişim tarihi: 19 Temmuz 2019.
- ^ a b Jean-Baptiste de Panafieu P (2007). Evolution. ABD: Seven Stories Press. ISBN 978-1-60980-368-1.
- ^ "Why Do Men Find Women With Larger Eyes Attractive?". Zidbits - Learn something new everyday!. 2 Haziran 2011. 24 Nisan 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Temmuz 2025.
- ^ Smith JM (1958). The Theory of Evolution. Cambridge University Press.
- ^ Henke W, Tattersall W, (Ed.) (2007). Handbook of Paleoanthropology. 1. NY: Springer Books. ISBN 978-3-540-33761-4.
- ^ Hetherington R (2010). The Climate Connection: Climate Change and Modern Human Evolution. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-14723-1.
- ^ Thompson JL, Krovitz GE, Nelson AJ, (Ed.) (December 2003). Patterns of Growth and Development in the Genus Homo. Cambridge University Press. ISBN 978-0-511-54256-5.
- ^ Reed KE, Fleagle JG, Leakey RE, (Ed.) (March 2013). The paleobiology of Australopithecus. Vertebrate Paleobiology and Paleoanthropology. Netherlands: Springer. ISBN 978-94-007-5919-0.