İlham Aliyev'in başkanlığı
| İlham Aliyev İlham Heydər oğlu Əliyev (Azerice) | |
|---|---|
_(cropped).jpg)
| |
| Aliyev, 2024 | |
| 4. Azerbaycan Cumhurbaşkanı | |
| Görevde | |
| Makama geliş 31 Ekim 2003 (22 yıl, 67 gün) | |
| Başbakan | Artur Rasizade (2003-2018) Nevruz Memmedov (2018-2019) Ali Asadov (2019-) |
| Yerine geldiği | Haydar Aliyev |
| Kişisel bilgiler | |
| Doğum | 24 Aralık 1961 Bakü, Azerbaycan SSC, SSCB |
| Milliyeti | Azerbaycanlı |
| Partisi | Yeni Azerbaycan Partisi |
| Evlilik(ler) | Mihriban Aliyeva |
| Çocuk(lar) | 3 |
| Ebeveyn(ler) | Haydar Aliyev Zarife Aliyeva |
| Bitirdiği okul | Moskova Devlet Diplomasi Enstitüsü |
| İmzası | 
|
| Resmî site | İlham Aliyev |
İlham Aliyev'in başkanlığı, Azerbaycan Cumhuriyeti'nin 2003 yılından beri devlet başkanı olan İlham Aliyev'in görev süresini kapsar. Beş kez yapılan cumhurbaşkanlığı seçimlerinde yüksek oy oranları elde eden Aliyev dönemi, ekonomik kalkınma programları, enerji projeleri ve Karabağ zaferiyle öne çıkar.[1]
Seçimler
[değiştir | kaynağı değiştir]İlham Aliyev 2003, 2008, 2013, 2018 ve 2024 seçimlerinde sırasıyla %76,84 - %92,12 aralığında oy oranlarıyla kazandı. 2024 seçimi Karabağ'ın kurtarılmasından sonra ilk kez tüm Azerbaycan topraklarında yapıldı; katılım oranı %76 olarak gerçekleşti.[2]
| Yıl | Oy Oranı | Ana Rakip |
|---|---|---|
| 2003[3] | %76,84 | İsa Gambar |
| 2008[4] | %88,73 | İqbal Ağazade |
| 2013[5] | %84,54 | Cəmil Həsənli |
| 2018[6] | %86,02 | Zahid Oruc |
| 2024[7] | %92,12 | Zahid Oruc |
İç politika
[değiştir | kaynağı değiştir]Aliyev döneminde ASAN Hizmet Merkezleri (2012) kuruldu, istihdam programları (2006-2015) ve adalet reformları (2006) gerçekleştirildi. Neft-gaz gelirleri altyapıya yatırıldı: 600 km yol, 18 köprü-tünel inşa edildi. 2007'de 200 mahkum affedildi.[8]
Enerji projeleri
[değiştir | kaynağı değiştir]Bakü-Tiflis-Ceyhan (2005), Güney Gaz Koridoru (2018) ve Star Rafinerisi (İzmir, 2020 - 6,3 milyar $ Azerbaycan yatırımı) ile Azerbaycan bölgesel enerji merkezi konumuna geldi. "Asrın Sözleşmesi" 2017'de 2052'ye uzatıldı (SOCAR payı %25).[9][10]
Karabağ zaferi
[değiştir | kaynağı değiştir]2020 İkinci Karabağ Savaşı'nda Cəbrayıl, Füzuli, Şuşa dahil stratejik bölgeler geri alındı. 10 Kasım ateşkesiyle Ağdam, Kelbecer, Laçın Azerbaycan kontrolüne geçti. 28 Aralık Zafer Geçidi düzenlendi; Büyük Dönüş programı ile 2026'ya dek 140 bin mülteci geri döndürülecek.[11][12]
Dış ilişkiler
[değiştir | kaynağı değiştir]NATO "Barış İçin Ortaklık" programını sürdürdü.[13] Hazar Denizi Hukuki Statüsü Konvansiyonu 2018'de imzalandı.[14] COVID-19 döneminde Ukrayna ve Bosna'ya yardım ulaştırıldı.[15]
Türkiye ile ilişkiler
[değiştir | kaynağı değiştir]Türkiye ile "bir millet, iki devlet" anlayışı çerçevesinde stratejik ortaklık ön planda tutuldu. Bakü-Tiflis-Ceyhan, TANAP ve Star Rafinerisi enerji işbirliğini simgeledi. 2020 Karabağ Savaşı'nda Türkiye'nin siyasi ve askeri desteği belirleyici oldu. Liderler sık sık görüşerek kardeşlik ilişkilerini pekiştirdi.[16][17]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ "Resmi Biyografi". 1 Aralık 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Ocak 2026.
- ^ "BBC Türkçe 2024 Seçimi". 1 Şubat 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Ocak 2026.
- ^ ""Azerbaycan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı seçimi sonuçları"". 1 Aralık 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Ocak 2026.
- ^ ""Avrupa Parlamentosu - Azerbaycan 2008 Seçim Raporu"" (PDF) (İngilizce). 1 Aralık 2025 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Ocak 2026.
- ^ ""TÜRKPA - Azerbaycan 2013 Cumhurbaşkanlığı Seçimi Gözlem Raporu"". 1 Aralık 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Ocak 2026.
- ^ ""Aliyev dördüncü kez Cumhurbaşkanı seçildi"". 12 Nisan 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Ocak 2026.
- ^ ""Azerbaycan'da İlham Aliyev beşinci kez Cumhurbaşkanı"". 1 Şubat 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Ocak 2026.
- ^ ""Azerbaycan 'ASAN Hizmet' Merkezlerinin VZA Yöntemiyle ..."". 1 Aralık 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Ocak 2026.
- ^ ""Bakü-Tiflis-Ceyhan (BTC) Ham Petrol Boru Hattı"". 1 Ocak 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Ocak 2026.
- ^ ""STAR Rafineri Resmi Sitesi"". 1 Ocak 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Ocak 2026.
- ^ ""Dağlık Karabağ Barış Antlaşması - Resmi Metin"". 1 Ocak 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Ocak 2026.
- ^ ""Azerbaycan'ın zafer kazandığı 2. Karabağ Savaşı'nın başlamasının üzerinden 5 yıl geçti"". 1 Ocak 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Ocak 2026.
- ^ Rovshan İbrahimov. ""Avrupa Birliği Güney Kafkasya Devletleri İlişkileri - 3"". 4 Ocak 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Ocak 2026.
- ^ ""Hazar Denizi'nin statüsü 20 yıllık müzakereler sonunda belli oldu"". 12 Ağustos 2018. 4 Ocak 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Ocak 2026.
- ^ ""Azerbaycan, savaş döneminde Ukrayna'ya 40 milyon dolarlık insani yardım sağladı"". 11 Haziran 2024. 4 Ocak 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Ocak 2026.
- ^ Günay, H. (20 Aralık 2024). "Karabağ Savaşları ve Türkiye'nin Rolü". DİVAN Araştırma ve Uygulama Merkezi. 4 Ocak 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Ocak 2026.
- ^ "Erdoğan: Türkiye ve Azerbaycan barış ve istikrarı destekliyor (Ermenistan)". Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı. 4 Ocak 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Ocak 2026.