İleri (gazete)
İleri, 1 Ocak 1918'de Celal Nuri İleri (1877-1938) ve kardeşi Suphi Nuri İleri (1887-1945) tarafından kurulmuş bir gazeteydi. İlk 394 sayıda gazetenin ismi Ati, 12 Şubat 1919'dan sonra İleri olmuştur. Yazı İşleri Müdürü Halil Lütfü Dördüncü'dür.
Gazete, yayınlarında ittihatçıları ve İstanbul Hükümeti'ni sert bir dille eleştirmiş,[1][2] Anadolu'daki Kurtuluş Cephesi ile ilgili haberler önce İleri gazetesinde yayınlanmıştır.[3] Gazete, Millî Mücadele'yi destekledi, Millî Mücadele'nin İstanbul'daki sözcüsü oldu.[4][5][6] Mustafa Kemal (Atatürk) tarafından yazılan ve bu gazeteye gönderilen birçok yazı farklı isimler altında yayınlanmıştır.[7] Bu nedenle gazetenin kurucularından olan Celal Nuri, Mart 1920'de Malta'ya sürgün edilmiş, bir süre sonra geri dönebilmiş ve TBMM'ye milletvekili olarak katılmıştır.[7] Gazete 2 Aralık 1924'e kadar 2436 sayı çıktı. 1944'te Suphi Nuri Bey, İleri'yi yeniden çıkardı.[8]
Açıklama
[değiştir | kaynağı değiştir]Yayın
[değiştir | kaynağı değiştir]Gazete Ati adıyla 10 Şubat 1919 (1335) tarihine kadar 393 sayı çıkarmıştır. Ati gazetesinin kapatılmasından sonraki gün 11 Şubat 1919'da İleri adıyla yayınına devam etmiştir. Gazete, 1 Aralık 1924 (1 K. Evvel 1340) tarihli sayısıyla kapanmıştır. Gazetenin yazarlarından bazı önemli kişiler şunlardır: Celal Nuri, Hüseyin Rahmi [Gürpınar], Abdülhak Hamid [Tarhan], Rıza Tevfik [Bölükbaşı], Süleyman Nazif, Yusuf Razi, Mehmed Zeki, Salih Zeki, Yahya Kemal [Beyatlı], Cenap Şehabettin.[3][9]
İçerik
[değiştir | kaynağı değiştir]Ati gazetesinin içeriği; haberler, yorumlar, edebiyat ve sanat yazıları ile ilanlardan oluşmaktaydı. Gazetede en geniş yeri oluşturan haberler arasında resmî tebliğler, savaş haberleri,[10] iç ve dış gelişmeler ile şehir haberleri bulunmaktaydı. Şehir haberleri; zabıta, belediye, spor ve sanat gibi alanlara ilişkin bilgilerden oluşuyordu. Haberlere dayalı yorumlar ise ağırlıklı olarak savaş, iktisat, hukuk, eğitim ve şehir konuları üzerine yoğunlaşmaktaydı. Gazete, edebî türlere de düzenli biçimde yer vermiş; hikâye, roman, şiir ve tenkit yazıları yayımlamıştır. Celal Nuri ve Hüseyin Rahmi'nin bazı hikâye ve romanları gazetede tefrika edilmiştir. Son sayfalarda ise yeni yayımlanan kitaplar ve mecmualar, tiyatro temsilleri ile doktor, terzi, kayıp eşya, kiralık–satılık mallar gibi çeşitli ilanlara yer verilmiştir.[9]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ bkz. Duymaz, 1991, "İttihat ve Terakki" ss. 41-46
- ^ Örneğin: "Saltanat, Hükümet, Millet, Cemiyet-i Düvel, Fırkalar, İstikbalimiz" in Ati, nr. 276 13 T.evvel 1334/1918, S.2.
- ^ a b Kesgin, Safiye (2013-06-17). "Batıcılık Akımı Temsilcilerinden Celal Nuri İleri'nin Eğitim Görüşleri". Dini Araştırmalar. 16 (42 (17-06-2013)): 166–189. ISSN 1301-966X.
- ^ Duymaz, 1991, ss. 56-62.
- ^ İnuğur, M. N. (1978). Basın ve Yayın Tarihi. İstanbul: Hilal Matbaacılık. ss. 317-320.
- ^ "The İstanbul Press in Republican Era". istanbultarihi.ist. 19 Mayıs 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2025-11-19.
- ^ a b Baykal, H. (1990). Türk Basın Tarihi 1831-1923 (Tanzimat- Meşrutiyet- Milli Mücadele Dönemleri). İstanbul: Afa. s. 212.
- ^ İnuğur, 1978, s. 318.
- ^ a b DUYMAZ, R. (1991). Celal Nuri İleri ve Ati Gazetesi, Basılmamış Doktora Tezi. Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Yeni Türk Edebiyatı Anabilim Dalı. İstanbul. ss. 16-21.
- ^ "Muharebe nedeniyle ve belki zorunluluktan ötürü- Allah sayılarını arttırmasın, en az üç yüz siyasi makale yazdım" Ati, nr. 41, 10 Şubat 1334/1918, S. 2. C. (Nuri, 26 Ağustos 1916 tarihinden itibaren İkdam'da yazmaya başlamıştı).
- Türkiye gazeteleri
- Türkçe gazeteler
- Yayımı sona eren Türkiye gazeteleri
- 1918'de Osmanlı İmparatorluğu'nda kurulan oluşumlar
- 1918'de kurulan yayınlar
- Osmanlı gazeteleri
- Osmanlıca gazeteler
- Yayımı sona eren Osmanlı gazeteleri
- Osmanlı'da yayımlanan günlük gazeteler
- Türkiye'de yayımlanan günlük gazeteler
- 1924'te Türkiye'de feshedilmiş oluşumlar