İdari sözleşmeler

İdari sözleşmeler, kamu hizmetlerinin yürütülmesi amacıyla, kamu idaresi ile özel hukuk kişileri arasında yapılan ve kamu hukukuna tâbi olan sözleşmelerdir.^[1] Bir sözleşmenin idari sözleşme olması için, taraflarından birisi kamu tüzel kişisi olmalıdır. Ayrıca bu sözleşmelerde idareye üstün yetkiler tanınır ve uyuşmazlıklar idari yargıda çözümlenir.

Sözleşme türleri

İdari sözleşmeler, kamu hizmetlerinin etkin bir şekilde yürütülmesi amacıyla farklı türlerde yapılabilir. Bunlar arasında en yaygın olanlardan biri yapım sözleşmeleridir. Bu sözleşmeler, yollar, köprüler, binalar gibi kamuya ait yapıların inşasını kapsar ve genellikle büyük ölçekli projeleri içerir. Bir diğer önemli tür hizmet alım sözleşmeleridir; bu sözleşmeler aracılığıyla temizlik, güvenlik, ulaşım gibi çeşitli hizmetler özel sektörden sağlanır. Mal alım sözleşmeleri, idarenin ihtiyaç duyduğu araç, gereç, ekipman gibi fiziksel ürünlerin temini için yapılır. Danışmanlık hizmeti sözleşmeleri, teknik bilgi ve uzmanlık gerektiren işlerde danışmanlardan hizmet alınmasını sağlar. İmtiyaz sözleşmeleri ise bir kamu hizmetinin yürütülmesi yetkisinin belirli süreyle özel bir kişiye devredilmesini içerir; bu tür sözleşmelerde yüklenici, hizmetten gelir elde ederken aynı zamanda kamu yararına hizmet sunmakla yükümlüdür. Ayrıca, son yıllarda yaygınlaşan kamu-özel iş birliği (KÖİ) sözleşmeleri, özel sektörün finansman, yapım ve işletme süreçlerine katılımını içeren uzun vadeli anlaşmalardır. Tüm bu sözleşme türleri, kamu hizmetinin sürekliliğini sağlamak amacıyla kamu hukukuna tabi olup idareye sözleşmeye müdahale yetkisi tanır.^[2]

İmtiyaz sözleşmesi

Bir kamu hizmetinin, bu hizmetten faydalananlardan alacağı ücret karşılığında; kendi kâr ve zararına bir özel hukuk kişisi tarafından kurulması ve belirli bir süre işletilmesi amacıyla yapılan bir sözleşmedir.^[3] İmtiyaz sözleşmeleri en fazla 49 yıllığına imzalanır. Merkezi idare adına imtiyaz verme yetkisi cumhurbaşkanına aittir. İl Özel İdare Kanunu ile yerel yönetimlere de imtiyaz yetkisi tanındı. Belediye Kanunu'na göre, Belediye meclisinin kararından sonra, Danıştay'ın görüşü alınarak ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının kararıyla imtiyaz sözleşmesi kurulabilir. Belediyeler, genellikle toplu taşıma yapmak, içme suyu sağlamak ve katı atıkların toplanmasını sağlamak için imtiyaz sözleşmesi yapmaktadır.

İmtiyazcı, kamu hizmetini gerçekleştirmek için kendi sermayesini kullanır. Ayrıca imtiyaz imkanı sadece Türk tabiiyetinde bulunan anonim şirketlere verilir. İdarenin sözleşme serbestisi olmadığı için, imtiyazcı ihale usulleri ile belirlenir. İmtiyazcının şahsen ve devamlı ifa yükümlülüğü vardır. Ayrıca imtiyazcı, hizmeti değişen koşullara uydurmalı ve denetlemeye katlanmalıdır. İdarenin denetim yetkisi, aynı zamanda idarenin yükümlülüğüdür. İdarenin yaptırım yetkisi; parasal müeyyide koyma, geçici el koyma ve sözleşmeyi feshetme şeklindedir. İmtiyaz sözleşmeleri, kamu yararına fesih edilebilir, ancak idare, imtiyazcının zararını karşılamak zorundadır. İmtiyaz sözleşmelerinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda ilk derece mahkemesi olarak Danıştay görevlidir. Ayrıca sözleşmede belirtilmesi şartıyla tahkim yolu açıktır.

Mali iltizam sözleşmesi

Kamu istikraz sözleşmesi

Müşterek emanet sözleşmesi

Ayrıca bakınız

Kaynakça

^ Kesici, Fatih Sultan (2009). "İdari Sözleşmelerin Türleri, Kapsamı ve Yargısal Denetimi (TEZ)" (PDF). İstanbul Üniversitesi. 20 Nisan 2025 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Nisan 2025.
^ Gözler, Kemal; Kaplan, Gürsel (Eylül 2023). İdare Hukukuna Giriş (29. bas.). Ekin Basın Yayın. ss. 242-245.
^ Yücel, Ali Rıza. "İdari Sözleşmeler ve İmtiyaz Sözleşmeleri" (PDF). İzmir İnşaat Mühendisleri Odası. 20 Nisan 2025 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Nisan 2025.

[1] Kesici, Fatih Sultan (2009). "İdari Sözleşmelerin Türleri, Kapsamı ve Yargısal Denetimi (TEZ)" (PDF). İstanbul Üniversitesi. 20 Nisan 2025 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Nisan 2025.

[2] Gözler, Kemal; Kaplan, Gürsel (Eylül 2023). İdare Hukukuna Giriş (29. bas.). Ekin Basın Yayın. ss. 242-245.

[3] Yücel, Ali Rıza. "İdari Sözleşmeler ve İmtiyaz Sözleşmeleri" (PDF). İzmir İnşaat Mühendisleri Odası. 20 Nisan 2025 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Nisan 2025.

[1]

[2]

[3]