Ömer bin Hübeyre
| Ömer bin Hübeyre | |
|---|---|
| Irak Emevî valisi | |
| Görev süresi 721-724 | |
| Yerine geldiği | Mesleme bin Abdülmelik |
| Yerine gelen | Hâlid bin Abdullah el-Kasrî |
| Kişisel bilgiler | |
| Çocuk(lar) | Yezîd bin Ömer bin Hübeyre |
| Askerî hizmeti | |
| Çatışma/savaşları | Konstantinopolis Kuşatması (717-718), Bizans Ermenistan IV eyaletine sefer (721) |
Ebü’l-Müsennâ Ömer b. Hübeyre b. Muâviye b. Sükeyn el-Fezârî, bu dönemin Kays-Yaman ihtilafında önemli bir rol oynayan önde gelen bir Emevi generali ve Irak valisiydi .
Kökeni ve erken kariyeri
[değiştir | kaynağı değiştir]Cezire'den bir Kaysi olan[1] Ömer, Fezare kabilesinin Benî Uday şubesinin şefi olduğu varsayılan anne tarafından büyükbabası sayesinde geleneksel Arap soylularına ait olduğunu iddia etti. Bununla birlikte, aile, Ömer'in 696'da Süfyan ibn el-Abrad el-Kalbi altında Irak'ta görev yaptığı sırada ortaya çıkmasına kadar kaynaklardan bilinmiyor.[2]
Ömer, 710'larda Bizans İmparatorluğu'na karşı seferlere katıldı ve Mesleme bin Abdülmelik komutasında, Bizans başkenti Konstantinopolis'i ele geçirmek için yapılan başarısız seferin ilk aşamalarında 715/716'da Müslüman filosuna komuta etti.[3][4][a] Ertesi yıl, Mesleme onu elçi olarak Bizans imparatoru III. Leon'a gönderdi.[4]
Cezire ve Irak Valiliği
[değiştir | kaynağı değiştir]Seferin başarısızlığına rağmen Cezire valiliğine atandı (718 veya 720'de),[2] ve II. Yezîd'in tahta çıkışından (720 veya 721) yaklaşık bir yıl sonra, hamisi Mesleme'nin yerine Irak valisi seçildi.[2][6] Bu, o zamanlar tüm İran ve Horasan da dahil olmak üzere tüm Doğu Halifeliğini kapsayan kritik öneme sahip bir görevdi.[7] Horasan'da Halife'nin talimatıyla önce Kaysî arkadaşı Said bin Amr el-Haraşi'yi vali yardımcısı olarak atadı.[4][8] el-Haraşi, Soğdyalı isyancılara karşı yetenekli bir komutan olduğunu kanıtladı, ancak aile içi tartışmalarla ilişkilerinde çok sertti, hatta Ömer'in hayatını garanti altına aldığı mahkûmları infaz etmekteydi.[4] Sonuç olarak, yerine Müslim bin Said el-Kilabi geçti.[4][8]
721'de Ömer, Bizans'ın Ermenistan IV eyaletine bir sefer düzenledi ve burada 700 esiri ele geçirdi.[9]
II. Yezid'in tahta çıkışı, Kaysî hizbinin sarayda yeniden yükselişine ve kötü şöhretli Haccâc bin Yûsuf es-Sekafî yalnızca sadece II. Ömer'in kısa reformist saltanatı tarafından kesintiye uğradı.[10] Yezid bin Mühelleb'in Irak'taki isyanının bastırılmasının ardından, vilayet, rejimin güvendiği Kaysî Suriye-Cezire birlikleri tarafından fiilen işgal altında tutuldu ve Ömer, neredeyse tamamen Kuzey Arap Kaysîleri atadı, Irak'ta geleneksel olarak egemen olan güney Arap (Yamani) aşiretlerini neredeyse iktidardan dışlıyor. Partizanlığı o kadar barizdi ki, çağdaş Iraklı şair El-Farazdak onu kuzey Arapların "şanı ve en büyük desteği" olarak nitelendirdi.[6][8][11]
Gerçekten de, Halife Hişâm bin Abdülmelik 724'te iktidara geldiğinde, ilk icraatlarından biri Ömer'i görevinden azletmek ve onun yerine aşiret kökeni onu Kays-Yaman çatışmasında tarafsız kılan Hâlid bin Abdullah el-Kasrî'yi getirmek oldu.[8][7] Ömer, ancak servetinin önemli bir kısmından vazgeçene kadar işkence gördü sonra serbest bırakıldı.[2] Destekçileri, onun Suriye'ye kaçmasını ayarladı ve burada kendisine Meseleme ve daha sonra bizzat Halife Hişam tarafından sığınak verildi. 724 ile 726 arasında bir ara öldü.[4]
Mirası
[değiştir | kaynağı değiştir]İslam alimi Jean-Claude Vadet, Ömer'in valiliğini şöyle değerlendiriyor: "Fethettiklerine karşı sert davranan İbn Hübeyre, Arapçılık ve bir kılıç dini olarak kabul edilen İslamiyet adına ülkeyi yönetmiş görünmektedir. Bununla birlikte, Gatafan'a ait olmaktan gurur duyan bu büyük Arap soylusu, yolsuzluktan çok kinizmle suçlanmasına rağmen, yönetme yöntemleri kınanacak türden değildi."[8] Tarihçi Hugh Kennedy, Yamani liderlerine yaptığı zulümden dolayı "Kaysî haydutu" ve "şiddetli ve acımasız" olarak tanımlar.[12]
Kays-Yaman ihtilafında Kays'ı ateşli bir şekilde savunmasının bir sonucu olarak, hem kendisi hem de II. Mervân döneminde Irak valisi olarak görev yapacak olan oğlu Yezîd, kaynaklarda çok olumsuz muamele görüyor.[2][8] Bunun tek istisnası, İbn Asakir tarafından korunan, Ömer'in şairler ve din alimleriyle uğraştığını ve düşmanlara merhamet gösterdiğini gösteren bir dizi daha mahrem anekdottur. Bununla birlikte, bu malzemenin çağdaş mı yoksa daha sonra onun mirasını iyileştirme girişimlerini mi temsil ettiği belli değildir.[4]
Notlar
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ 13. yüzyıl tarihçisi Süryani Mihail, ordunun ikmalinden Ömer'in sorumlu olduğunu belirtir; Blankinship'e göre, "çok önemli bir rol ve muhtemelen filoyla çok ilgisi olan bir rol".[5]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- Özel
- ^ Crone 1980, s. 44.
- ^ a b c d e Crone 1980, s. 107.
- ^ Blankinship 1994, s. 87.
- ^ a b c d e f g Judd 2019.
- ^ Blankinship 1994, s. 304 (note 82).
- ^ a b Blankinship 1994, ss. 87, 88.
- ^ a b Kennedy 2016, s. 94.
- ^ a b c d e f Vadet 1971, s. 802.
- ^ Blankinship 1994, s. 119.
- ^ Kennedy 2016, ss. 90–93.
- ^ Crone 1980, ss. 44, 47.
- ^ Kennedy 2016, s. 93.
- Genel
- Blankinship, Khalid Yahya (1994). The End of the Jihâd State: The Reign of Hishām ibn ʻAbd al-Malik and the Collapse of the Umayyads (İngilizce). Albany, New York: State University of New York Press. ISBN 978-0-7914-1827-7.
- Crone, Patricia (1980). Slaves on Horses: The Evolution of the Islamic Polity (İngilizce). Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-52940-9.
- Judd, Steven C. (2019). "ʿUmar b. Hubayra". Fleet, Kate; Krämer, Gudrun; Matringe, Denis; Nawas, John; Stewart, Devin J. (Ed.). Encyclopaedia of Islam, THREE (İngilizce). Brill Online. doi:10.1163/1573-3912_ei3_COM_30822. ISSN 1873-9830.
- Kennedy, Hugh (2016). The Prophet and the Age of the Caliphates: The Islamic Near East from the 6th to the 11th Century (İngilizce) (Üçüncü bas.). Oxford ve New York: Routledge. ISBN 978-1-138-78761-2.
- Vadet, J.-C. (1971). "Ibn Hubayra". Lewis, B.; Ménage, V. L.; Pellat, Ch.; Schacht, J. (Ed.). The Encyclopaedia of Islam, New Edition, Volume III: H–Iram (İngilizce). Leiden: E. J. Brill. s. 802. OCLC 495469525.
