Çazılar (sum)
| Çazılar beldesi Чазылар сумузу (Tıva Türkçesi) | |
|---|---|
Чазыларский сумон (Rusça) | |
 Üst idare Toju kojuunu | |
| Ülke |  Tuva |
| Kojuun | Toju kojuunu |
| sum | Çazılar sumu |
| Yüzölçümü | |
| • Toplam | 1,52 km² |
| Nüfus | |
| • Toplam | 146 |
| Zaman dilimi | UTC+07.00 (DAZD) |
Çazılar sumu (Tuva Türkçesi:Чазылар сумузу) — Tuva Cumhuriyeti'nde Toju kojuununa bağlı kırsal yerleşim statüsünde bir belediye idari birimidir.[1][2][3]
Beldenin tek nüfuslu yerleşim yeri ve yönetim merkezi — Çazılar köyüdür.
Etimolohi
[değiştir | kaynağı değiştir]Türkiye Türkçesinde y ile başlayan kelimeler Tıva (Tuva) Türkçesinde ç ile başlar. Bu sebeple Çazılar sözünü Türkiye Türkçesine Yazılar[4] anlamına gelir.
Tarih
[değiştir | kaynağı değiştir]Çazılar yerleşimine Hamsara da denilmektedir. Yöre Toju Tıvalarının tarihi mekanıdır. Toju halkı kendisine Tuga, Tuĥa (туга, туха) demektedir.
Coğrafya
[değiştir | kaynağı değiştir]Yerleşim bölgesi Toju havzasında bulunan Yenisey akarsuyunun kolu Ham-Sara akarsuyu yanındadır. Azas Tabiatı Koruma Alanı buradadır.
- Sokakları
Ançı, Kara-Şar, Gagarin, Lenin.
- Mesafe
[5]:
Kojuun merkezi Toora-Hem ile: 94 km.
Tıva Cumhuriyetinin başkenti Kızıl ile: 232 km.
- En yakın yerleşim yerleri
Yok [5]
- İklim
Çazılar, Toju kojuunun tüm bölgesi gibi Kuzey Bölgesi iklimi görülür.
Nüfus
[değiştir | kaynağı değiştir]Toplam Nüfusu 2002[6] yılında 141 iken 2020 yılı — 146 kişi.[7]
Yıllara göre kişi sayısı:
| 2002 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 141 | 137 | 137 | 138 | 134 | 136 | 139 | 144 | 143 | 145 | 145 | 146 |
Altyapı
[değiştir | kaynağı değiştir]- eğitim
Hamsara İlk Öğretim Okulu
«Svetlyaçok» Anaokulu
- kültür
Çazılar sumuzu Yerel Kulübü
- idari faaliyetler
Köy idaresi
Belde idaresi.
Bölgesel kamu özyönetim «Ham-Sıra-Aldın-İvi» topluluğu
- iktisat
ren geyiği hayvancılığı
Ulaşım
[değiştir | kaynağı değiştir]Çazılar sumu, Tıva'nın erişilmesi en güç yerleşim yerlerinden biridir. Karayolu ile doğrudan bir bağlantı yoktur.
Havayolu taşımacılığında ise uçuşlar Kızıl — Çazılar (Hamsara), Çazılar (Hamsara) — Kızıl şeklindedir.[8]
Dil
[değiştir | kaynağı değiştir]Çazılar yerleşiminde konuşulan dil Tıva Türkçesinin Toju ağzıdır.[9] Özellikle Eski Türk diline çok yakınlığı görülmektedir.[10][11]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ ""Tuva Cumhuriyeti'nin idari-toprak yapısı hakkında" kanun". 24 Eylül 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "OKATO ( общероссийский классификатор административно-территориальных образований)-Rusya'da idari bölümler". 31 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "24 Aralık 2010 268 sayılı Tuva Cumhuriyeti Kanunu - "Tuva Cumhuriyeti belediyelerinin statüsü hakkında"". 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ Yayla anlamına gelir. Kalemle yazmak anlamında değil, kalemle yazmak bijir demektir.
- ^ a b "Çazılar". 31 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Temmuz 2021.
- ^ "Nüfus verileri". 13 Temmuz 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "2020 yılı Nüfus sayımı". 22 Ağustos 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "Главная - Тувинская правда". 31 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Mart 2022.
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 19 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Şubat 2015.
- ^ "Arşivlenmiş kopya" (PDF). 19 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 19 Şubat 2015.
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 19 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Şubat 2015.
Dış bağlantılar
[değiştir | kaynağı değiştir]- Çazılar (Hamsıra) Aerodrom Wikimapiada
- Resmi Coğrafi Adlar kataloğu 3 Haziran 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
| İdari bölge merkezi | |
|---|---|
| Bağlı sumular (Kırsal yerleşimler) |
|
Başkent: Kızıl | ||
| Şehirler | .svg) | |
| İdari bölgeler (Kojuunlar) | ||
| Akarsular | Aksu · Alaş · Biğ kem · Busın · Delgermörön · Eerbek · Eleges · Erzin · Kam Sarı · Han Tengri · Kemçik · Kaa kem · Mögenbüren · Narın · Sıstıg · Tes kem · Ulu kem · Yenigöl kem · Yinge · Oyuk (Egük) · Şagonar | |
| Göller | Çagıtay · Çeder · Tuz gölü · Erzin Tuz gölü · Samagaltay Tuz gölü · Kayın göl · Kindikli göl · Bataklıgöl · Noyan · Tere · Tojugöl · Töre · Uspa göl · Şaranur | |
| Dağlar | Obruçev · Alaş · Baytayga · Kızıltayga · Biçe Möngüntayga · Kemçik dağ · Karlığan · Hayırakan · Kurtlu Şibi · Möngüntayga · Kögmen · Tandı dağ · Çavaş · Öğök · Üde · Şiveelig | |
| Turizm | ||
| Konular | ||
