Çıplak el boksu
 | Bu madde, öksüz maddedir; zira herhangi bir maddeden bu maddeye verilmiş bir bağlantı yoktur. (Ağustos 2025) |
Çıplak el bokusu (bare-knuckle boxing olarak da bilinir), ellerde herhangi bir koruyucu ya da dolgu malzemesi olmadan yapılan tam temaslı dövüş sporudur. Günümüzde bilinen haliyle bu spor, 17. yüzyılda İngiltere Krallığı’nda ortaya çıkmıştır. Sokak dövüşüne benzese de belirli kurallara bağlı olduğu için ondan farklıdır.
18. ve 19. yüzyılların büyük bölümünde çıplak el boksuna temel oluşturan kurallar London Prize Ring Kuralları idi. 19. yüzyılın sonlarına doğru profesyonel boks, çıplak el biçimden boks eldiveni kullanılan sisteme geçti. Çıplak el boksu kuralları altında düzenlenen son büyük dünya ağır sıklet şampiyonası 1889’da yapıldı ve şampiyonluğu John L. Sullivan kazandı.[1][2] Amerikan National Police Gazette dergisi dünya şampiyonluğu unvanlarını onaylayan kurum olarak tanınıyordu.
21. yüzyılda çıplak el boksu yeniden popülerlik kazandı. İngiltere’de Coventry merkezli Bare Knuckle Boxing (BKB)[3][4] ve Warrington merkezli Ultimate Bare Knuckle Boxing (UBKB),[5] Amerika’da ise Bare Knuckle Fighting Championship (BKFC, Philadelphia) ve BYB Extreme (BYB, Miami) bu sporu tanıtan organizasyonlar arasında yer almaktadır.
Erken tarih
[değiştir | kaynağı değiştir]Günümüzde bilinen hâliyle spor İngiltere’de ortaya çıkmıştır.[6] Boks tarihi kroniği Pugilisticaya göre, İngiltere’de bir boks maçına dair ilk gazete haberi 1681 yılına aittir. Protestant Mercury gazetesi şu ifadeyi kullanmıştır: "Dün, Christopher Monck, 2. Albemarle Dükü’nün huzurunda, Dük’ün uşağı ile bir kasap arasında bir boks maçı yapıldı. Küçük yapılı olmasına rağmen bu sporda İngiltere’nin en iyisi kabul edilen kasap, daha önce olduğu gibi ödülü kazandı."[7]
İngiltere'nin ilk çıplak el boksu şampiyonu 1719'da unvanı alan ve 1730'daki emekliliğine kadar elinde tutan James Figg olmuştur. Günümüz boksunun temelleri, Jack Broughton'dan önce James Figg tarafından atılmıştır. 1719'da bir “pugilistik akademi” kurmuş ve kendisini “Asil Savunma Bilimi’nin profesörü” olarak tanıtmış, yumruk, kılıç ve çeyrek sopa kullanımında boksörlere eğitim vermiştir. Dönemin öne çıkan şampiyonları arasında Jack Broughton, Elizabeth Wilkinson, Daniel Mendoza, Jem Belcher, Hen Pearce, John Gully, Tom Cribb, Tom Spring, Jem Ward, James Burke, William "Bendigo" Thompson, Ben Caunt, William Perry, Tom Sayers ve Jem Mace yer almaktadır.[8]
Tarihte en uzun çıplak el boksu karşılaşması 3 Aralık 1855'te Avustralya'daki Fiery Creek yakınlarında James Kelly ile Jonathan Smith arasında gerçekleşmiştir. 6 saat 15 dakika süren maçın 17. raunttan sonra Smith'in pes etmesiyle sona erdiği kayıtlara geçmiştir.[9]
Çıplak el boksörü Jem Mace, tarihte en uzun profesyonel kariyere sahip dövüşçü olarak kaydedilmiştir.[10] 35 yılı aşkın süre ringe çıkan Mace, 60'lı yaşlarına kadar dövüşmüş,[11] 1909'da 78 yaşında son gösteri müsabakasına çıkmıştır.
Profesyonel çıplak el boksu, Wyoming'in 20 Mart 2018'de yasallaştırmasına kadar Amerika Birleşik Devletleri'nde hiçbir eyalet ya da federal yasalar kapsamında yasal olmamıştır. Bu tarihe kadar çıplak el boksunun başlıca onay kurumu, 1880'lerde karşılaşmaları düzenleyen ve şampiyonluk kemerleri dağıtan National Police Gazette dergisiydi. National Police Gazette, 8 Temmuz 1889'da John L. Sullivan ile Jake Kilrain arasında yapılan ve Sullivan'ın galip geldiği son büyük çıplak el ağır sıklet dünya şampiyonasını onaylamıştır.[1][2]
Diğer dikkat çeken şampiyonlar arasında Tom Hyer, Yankee Sullivan, Nonpareil Dempsey, Tom Sharkey, Bob Fitzsimmons ve John Morrissey bulunmaktadır.
Kurallar
[değiştir | kaynağı değiştir]Klasik yumruk dövüşü, 18. yüzyılın ortalarına gelindiğinde sakatlanma ve ölüm vakalarını azaltmak, aynı zamanda sporu saygın bir atletik uğraş olarak göstermek amacıyla kurallar benimsemeye başladı. Modern eldivenli boks kabul edilene kadar üç temel kural uygulanmaktaydı.[12][13]
- Broughton Kuralları: 1743'te şampiyon Jack Broughton tarafından belirlenen ilk kurallar bütünü. Bu kurallara göre bir raund, bir taraf yere düşene kadar devam ederdi; 30 saniye sonra rakibinin karşısına, en fazla bir yarda (yaklaşık 1 metre) uzaklıkta dikilmek zorundaydı, aksi halde mağlup sayılırdı. Yere düşen rakibe vurmak, ayrıca bel altı tutuşlar ve fırlatmalar yasaktı.
- Londra Ödül Ring Kuralları: 1838'de İngiliz Yumruk Dövüşçüleri Koruma Derneği tarafından getirilen ve 1853'te revize edilen yeni kurallar. Bu kurallar 24 fit (7,32 metre) karelik, iki halatla çevrili bir ring öngörüyordu. Bir dövüşçü yere düştüğünde raund sona erer ve köşesine götürülürdü. Bir sonraki raund 30 saniye sonra başlar, her boksör yardımsız olarak ringin ortasındaki işarete ulaşmak zorundaydı. Eğer 8 saniye içinde bu işarete ulaşamazsa yenilmiş sayılırdı. Tekme, göz oyma, kafa ile vurma, ısırma ve bel altı vuruşlar faul olarak ilan edilmişti.
Teknikler
[değiştir | kaynağı değiştir]İlk dönemlerde dövüşlerin yazılı kuralları yoktu. Ağırlık sınıfları, raund limitleri ve hakem bulunmadığından karşılaşmalar oldukça kaotik geçiyordu. Boks hakkında en erken yazılı anlatımlardan biri 1713'te Nottingham’da, Sir Thomas Parkyns, 2. Baronet tarafından yayımlandı. Parkyns’in Progymnasmata: The inn-play, or Cornish-hugg wrestler adlı güreş ve eskrim el kitabındaki bir sayfalık makalesinde, kafa ile vurma, yumruk, göz oyma, boğma ve sert fırlatmalar gibi bugünkü boksta yasak olan teknikler tarif edilmiştir.
O dönemde dövüşlerde raund sınırlaması yoktu. Bir boksör “scratch” noktasına gelemeyecek durumda olduğunda yenilmiş sayılır, karşılaşma sona erdirilirdi. Dövüşler bazen seyirci taşkınlığı, polis müdahalesi, hile ya da tarafların berabere anlaşması ile de bitebilirdi. Raundlar çok sayıda olabilse de pratikte kısa sürebiliyor, dövüşçüler 30 saniyelik dinlenme süresinden faydalanmak için küçük darbelerle yere yatma numarası yapabiliyordu.
Broughton Kuralları boksu daha medeni hâle getirmeyi amaçlasa da, bu dönemde günümüzde yasak olan birçok teknik mevcuttu. Bununla birlikte, günümüzde hâlen kullanılan devrim niteliğinde yeni hareketler de bu dönemde ortaya çıktı. Güreş tarzı tutuşlar serbestti ve özellikle “cross-buttock throw” ve suplex gibi fırlatma teknikleri tercih ediliyordu, fakat bel altı tutuşlar yasaktı.[14][15]
“Chancery” olarak bilinen yakın tutuş (clinching) yasal ve sık kullanılan bir teknikti. “Fibbing” adı verilen teknikte ise boksör rakibini ense veya saçından kavrayıp art arda yumrukluyordu.[16] Klasik çıplak el boksu gardı da aslında hem güreş girişimlerine karşı koymak hem de yumrukları engellemek için tasarlanmıştı.[17]
O dönemde tekmeler de boksun bir parçasıydı. William "Bendigo" Thompson, Ben Caunt ile yaptığı dövüşte tekmeleriyle ünlüydü,[18] ayrıca Lancashire'lı dövüşçü “Navigator” baldır tekmelerini (purring kicks) Tom Cribb ile karşılaşmasında kullanmıştır.[19]
Klasik çıplak el boksu döneminde pek çok ünlü teknik icat edilmiştir. Samuel Elias, daha sonra üst aparkat (uppercut) olarak bilinecek yumruğu ilk kez kullanan kişiydi.[20] Tom Spring, sol kroşeyi popüler hâle getirmiş ve aynı zamanda “Harlequin Step” adı verilen, rakibine yaklaşıp içgüdüsel yumruğu boşa çıkarırken eşzamanlı karşı yumruk atmaya dayalı tekniği geliştirmiştir; bu yöntem esasen bokstaki sahte hareketin (feint) icadıydı.[21] Daniel Mendoza ise dıştan dövüşçü stilini yaygınlaştırmıştır.[22][23]
İrlanda usulü duruş (Irish stand down)
[değiştir | kaynağı değiştir]Irish stand down (İrlanda usulü duruş), ring içinde manevra yapma unsurunun ortadan kaldırıldığı, yalnızca yumruk atma ve yumruk “yeme” gibi daha yalın yönlerin öne çıktığı geleneksel bir çıplak el dövüşü türüdür.[24] Bu dövüş biçimi, 19. yüzyılın sonlarında İrlanda kökenli Amerikalıların yaşadığı gettolarda popülerdi, ancak önce çıplak el boksunun, ardından da kurallı boksun gölgesinde kaldı. Irish stand down aynı zamanda strap fighting (kayış dövüşü) veya toe to toe (burun buruna) olarak da bilinir.
Modern çıplak el boksu
[değiştir | kaynağı değiştir]Bir asırdan fazla bir sürenin ardından, çıplak el boksu 29 Haziran 2015'te Kettering'de yasal olarak Birleşik Krallık'a geri döndü. Organizasyon, Joe Smith-Brown ve Jim Freeman yönetimindeki **UBBAD** tarafından düzenlendi. Hukuki düzenlemeler gereği dövüşçülerin, çıplak el müsabakalarında bile ellerini sarmaları (hand wrap) zorunlu kılındı.
21. yüzyılda çıplak el boksunun yeniden canlanmasıyla birlikte, tarihi çıplak el boksunu kontrol eden klasik kurallarda çeşitli değişiklikler yapıldı. Ayrıca Marquess of Queensberry Kuralları'ndan da farklılıklar vardır. En dikkat çekici fark, BKB'de nakavt sonrası 18 saniyelik sayım uygulanmasıdır; buna karşın Bare Knuckle Fighting Championship ve BYB Extreme Fighting Series geleneksel 10 saniyelik sayımı kullanır. Modern çıplak el boksu organizasyonlarının çoğunda üç kez knockdown kuralı yoktur ve dövüşçüler raund sonu gonguyla kurtarılamaz.
BKFC'de hem unvanlı hem unvansız dövüşler 2 dakikalık 5 raunttan oluşur. BKB ve BYB Extreme'de ise unvansız dövüşler 3 dakikalık 5 raunt, unvan maçları ise 3 dakikalık 7 raunt üzerinden yapılır. Kadın dövüşleri BKB ve BYB Extreme'de 2 dakikalık rauntlarla sınırlıdır. Modern çıplak el boksunun ayırt edici özelliklerinden biri, clinç içinde yumruk atma yani dirty boxing (kirli boks) uygulamasıdır. BKB'de clinç içinde yumruk yasaktır ve dövüşler 3 raunt × 3 dakika ile 7 raunt × 3 dakika arasında değişir.
Ekim 2021'de BKFC Thailand (daha sonra BKFC Asia olarak yeniden adlandırıldı), Asya'daki resmi lisanslı BKFC şubesi olarak kuruldu. İlk organizasyonu, BKFC Thailand 1: The Game Changer, 18 Aralık 2021'de Pattaya’daki Pattaya Sergi ve Kongre Merkezi’nde yapıldı. BKFC Thailand, Tayland ve Asya’da çıplak el boksu için tam lisans ve onay alan ilk organizasyon oldu.
26 Şubat 2022’de İsveçli dövüşçü Mathilda Wilson, İngiliz (ve son dakika rakip) Taylor Reeves’i, modern dönemde Birleşik Krallık’ta gerçekleştirilen ilk yasal kadın çıplak el dövüşünde mağlup etti. Wolverhampton’da düzenlenen ve International Sport Kickboxing Association tarafından onaylanan karşılaşmayı Wilson ilk rauntta TKO ile kazandı ve profesyonel çıplak el boksunda ringe çıkan ilk İskandinav kadın oldu.
Eylül 2022’de, Bare Knuckle Fighting Championship’in, Birleşik Krallık organizasyonu olan **Bare Fist Boxing Association**’ı (BFBA) satın aldığı ve Bare Knuckle Fighting Championship United Kingdom’i kurduğu açıklandı. Bu birleşme ile BKFC, Birleşik Krallık’ta düzenli olarak organizasyon yapmaya başladı.
Bare Knuckle Fighting Championship kuralları
[değiştir | kaynağı değiştir]| Kural No | Açıklama |
|---|---|
| 1 | Dövüşçüler bilek, başparmak ve elin orta kısmını bandajlayabilir ve bantlayabilir. Ancak parmak eklemlerinin 1 inç (25 mm) (yaklaşık 2,5 cm) yakınına gazlı bez veya bant sarılamaz. |
| 2 | Dövüşçüler “çizgiye ayak koyar” (toe the line). Ringin ortasında 3 fit (91 cm) aralıkla iki çizgi bulunur. Dövüşçüler her raunta bu çizgilerden başlar ve hakem “knuckle up” (yumruk hazır) komutuyla raundu başlatır. |
| 3 | Sadece yumruklara izin verilir ve yumruklar kapalı el ile atılmalıdır (tekme, dirsek, diz veya güreş hareketleri yasaktır). |
| 4 | Clinch sırasında dövüşçü açık yumrukla (el açılarak) çıkmaya çalışabilir. Eğer clinch esnasında 3 saniyelik bir duraksama olursa hakem dövüşçüleri ayırır. |
| 5 | Nakavt olan bir dövüşçünün ayağa kalkması için 10 saniyesi vardır; kalkamazsa hakem maçı bitirir. Yerdeki rakibe vurmak yasaktır; yapan dövüşçü diskalifiye edilir ve ücreti ödenmez. Yerdeki dövüşçü varken diğer dövüşçü tarafsız alana yönlendirilir. |
| 6 | Bir dövüşçüde kesik oluşursa ve kan görmeyi engelliyorsa, hakem mola vererek cutman'a 30 saniye müdahale süresi tanır. Kanama durmazsa ve görmeyi engellemeye devam ederse hakem maçı durdurur ve galibiyeti diğer dövüşçüye verir. |
| 7 | Raundlar 2 dakika sürer. Müsabakalar 3 veya 5 raunt üzerinden yapılır. BKB'de ise 3, 5 veya 7 raunt olabilir. |
| 8 | Tüm dövüşçüler kasık koruyucu, ağızlık, boks şortu veya şort, ayrıca boks/güreş ayakkabısı giymek zorundadır. |
| 9 | Tüm dövüşçülerin %100 performans göstermeleri ve tam bir sportmenlik ruhuyla davranmaları beklenir. |
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b National Police Gazette, 16 Nisan 2018, s.
- ^ a b Mastro, Tim (13 Ağustos 2011), "Fistful of Danger", The News Journal, 23 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi13 Ağustos 2011
- ^ "About BKB". BKB World. 3 Aralık 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Mayıs 2024.
- ^ "Inside the brutal and bloody bare-knuckle boxing fights at Coventry Skydome". Coventry Live. 25 Nisan 2017. 19 Ocak 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Mayıs 2024.
- ^ "Fight club, Manchester style: Inside the brutal world of bare knuckle boxing". Manchester Evening News. 6 Nisan 2019. 14 Aralık 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Mayıs 2024.
- ^ Ollhoff, Jim (2008). Martial Arts Around the Globe (The World of Martial Arts). Abdo Group. ss. 20-21. 1604532815
- ^ Miles, Henry Downes (1906). Pugilistica: the history of British boxing containing lives of the most celebrated pugilists. Edinburgh: J. Grant. ss. vii.
- ^ The Bare Knuckle Champions of England17 Nisan 2009
- ^ "The Victoria Ring", Bell's Life in Sydney and Sporting Reviewer, 22 Aralık 1855
- ^ "Synonyms Thesaurus With Definitions and Antonyms". trivia-library.com. 18 Şubat 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Aralık 2008.
- ^ James B. Roberts, Alexander G. Skutt, The Boxing Register: International Boxing Hall of Fame Official Record Book
- ^ Boxing: Bareknuckle Era
- ^ Anderson, Jack. (2007). The Legality of Boxing: A Punch Drunk Love? Birkbeck Law Press. ss. 15-16. ISBN 978-0415429320
- ^ "The 'Cross-Buttocks' Throw: A forgotten throw of Karate, Boxing & Taekwondo". Ian Abernathy. 24 Haziran 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Nisan 2010.
- ^ Chill, Adam. Bare-Knuckle Britons and Fighting Irish: Boxing, Race, Religion and Nationality in the 18th and 19th Centuries. McFarland & Company (2017) s. 20. ISBN 978-1476663302
- ^ "A Fighter Abroad". Philipps, Brian. 2 Şubat 2012. 22 Ocak 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "The Pugilist: Nick Diaz, Daniel Mendoza and the Sweet Science of Bruising". 18 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Mart 2020.
- ^ "Bendigo". Seaver, Timothy. 24 Kasım 2015. 28 Mart 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Mart 2020.
- ^ Miles, Henry Downes. Pugilistica: The History of British Boxing... 1906, s. 849.
- ^ Tacoma News Tribune (Tacoma, ABD) 1 Ocak 1924
- ^ Tom Spring IBHOF 17 Mart 2006 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- ^ "Daniel Mendoza". 17 Ağustos 2004 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Temmuz 2019.
- ^ "The Man Who Birthed Modern Boxing". The Huddle. 3 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Temmuz 2019.
- ^ "Let's get raunchy with bare knuckle boxing". Irish Travellers. 7 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Eylül 2022.
- ^ "What are the bare knuckle fighting championship rules". mmamicks.com. 29 Ekim 2020. 20 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Temmuz 2021.
Kaynakça ve ileri okumalar
[değiştir | kaynağı değiştir]- The Outsiders – İrlanda'nın Gezginlerinin Gizli Dünyasını Açığa Çıkarmak Bölüm 4 ve 5 (978-1-903582-67-1), Eamon Dillon, Merlin Publishing, Kasım 2006
- David Snowdon, Writing the Prizefight: Pierce Egan's Boxiana World (2013)
- 1950’lerden bir çıplak el boksörüyle röportaj