Zhúlóng (gökada)
| Zhúlóng | |
|---|---|
 James Webb Uzay Teleskobu tarafından elde edilen Zhúlóng gökadasının görüntüsü | |
| Gözlem verisi (Dönem J2000) | |
| Takımyıldız | Altılık |
| Sağ açıklık (α) | 10sa 00d 29,97s[1] |
| Dik açıklık (δ) | +02° 05′ 34,51″[1] |
| Galaksi sınıfı | Sbc |
| Boyut | ~62.000 ly (19 kpc) (tahmini)[1] |
| Görünür boyut (V) | 3″ × 3″[1] |
| Özellikler | |
| Kırmızıya kayma (z) | 5,2[1] |
| Mesafe | 3,9 Gpc (12,8 Gly)[1] |
| Dikkate değer özellikler | Bilinen en uzak büyük tasarım sarmal gökada |
 Wikimedia Commons'ta ilgili ortam | |
Zhúlóng, Altılık takımyıldızında, z=5,2'lik (fotometrik) bir kırmızıya kayma mesafesinde yer alan, son derece büyük kütleli bir büyük tasarım sarmal gökadadır. Bu kırmızıya kayma değeri, gökadanın evrenin yaklaşık 12,8 milyar yıl önceki, yani Büyük Patlama'dan kabaca bir milyar yıl sonraki bir dönemine işaret etmektedir.[2] Bilinen en uzak büyük tasarım sarmal gökada olduğu düşünülmektedir. Kırmızıya kayma değeri 3,0'ın ötesindeki sarmal gökadalar genellikle nadirdir ve bunlardan sadece birkaçı bilinmektedir.[2]
Keşif
[değiştir | kaynağı değiştir]Zhúlóng, İsviçre'deki Cenevre Üniversitesi'nden Mengyuan Xiao liderliğindeki uluslararası bir ekip tarafından, James Webb Uzay Teleskobu (JWST) kullanılarak PANORAMIC araştırması kapsamında tesadüfen keşfedilmiştir.[2] Keşif, 17 Aralık 2024'te Astronomy & Astrophysics dergisine sunulup 16 Nisan 2025'te yayımlanan bir makaleyle duyurulmuştur.[1] Bu bulgu, daha önce sarmal gökadaların oluşumunun milyarlarca yıl sürdüğüne inanan gök bilimciler için çok şaşırtıcıydı.[3]
Özellikler
[değiştir | kaynağı değiştir].jpg)
Gökadanın yoğun yıldız oluşum bölgeleri barındıran belirgin sarmal kolları bulunurken, çekirdeği ise durgundur. Kırmızı renkte olan merkezi çekirdeği, durgun gökadalar arasında ölçülmüş en yüksek yıldız kütlesi yüzey yoğunluklarından birine sahiptir. Bu durum, "içten dışa gökada büyümesi ve sönümlenmesi (quenching)" beklentileriyle de uyumludur.[2] Bununla birlikte yıldız oluşum oranı düşüktür ve yılda 66 Güneş kütlesi kadar yıldız meydana gelmektedir. Bu düşük mevcut orana rağmen, gökadanın baryonları (normal madde) yıldızlara dönüştürme verimliliğinin yaklaşık %30 (0,3) olduğu hesaplanmıştır ve bu değer, evrenin daha sonraki dönemlerindeki en verimli gökadalardan bile yaklaşık 1,5 kat daha yüksektir. Bu bulgular, Zhúlóng'un geçmişte çok verimli bir şekilde yıldız oluşturduğunu ve şu anda aktif yıldız oluşum evresinden durgun bir evreye doğru bir geçiş sürecinde olduğunu düşündürmektedir. Bu gökadanın boyutu, tahmini 62.000 ışık yılı çapıyla Samanyolu Gökadası'nınkiyle karşılaştırılabilir düzeydedir.[2] Kütlesi ise yaklaşık 100 milyar Güneş kütlesi civarındadır.[4] Zhúlóng'un bu özellikleri, olgun yapılı gökadaların evrenin erken dönemlerinde beklenenden çok daha erken ortaya çıkmış olabileceğine dair önemli ipuçları sunmaktadır.[2]
Adlandırma
[değiştir | kaynağı değiştir]Gökada adını Çin mitolojisindeki, "Meşale Ejderhası" anlamına gelen Zhúlóng'dan almıştır. Bu efsanede Zhúlóng, gözlerini açıp kapayarak gündüzü ve geceyi yaratan, ışığı ve kozmik zamanı simgeleyen güçlü, kırmızı bir güneş ejderhasıdır.[3]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b c d e f g Xiao, Mengyuan; Williams, Christina C.; Oesch, Pascal A.; Elbaz, David; Dessauges-Zavadsky, Miroslava; Marques-Chaves, Rui; Bing, Longji; Ji, Zhiyuan; Weibel, Andrea; Bezanson, Rachel; Brammer, Gabriel; Casey, Caitlin; Cloonan, Aidan P.; Daddi, Emanuele; Dayal, Pratika; Faisst, Andreas L.; Franx, Marijn; Glazebrook, Karl; Hutter, Anne; Kartaltepe, Jeyhan S.; Labbe, Ivo; Lagache, Guilaine; Lim, Seunghwan; Magnelli, Benjamin; Martinez, Felix; Maseda, Michael V.; Nanayakkara, Themiya; Schaerer, Daniel; Whitaker, Katherine E. (2025). "PANORAMIC: Discovery of an ultra-massive grand-design spiral galaxy at z ∼ 5.2". Astronomy & Astrophysics. 696: A156. arXiv:2412.13264
. Bibcode:2025A&A...696A.156X. doi:10.1051/0004-6361/202453487 .
- ^ a b c d e f "Astronomers discover an ultra-massive grand-design spiral galaxy". phys.org (İngilizce). 10 Nisan 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Mayıs 2025.
- ^ a b "The most distant cousin of the Milky Way ever observed". University of Geneva. 16 Nisan 2025. 27 Nisan 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Nisan 2025.
- ^ "Webb Discovers Milky Way-Like Spiral Galaxy in Early Universe | Sci.News". Sci.News: Breaking Science News (İngilizce). 16 Nisan 2025. 18 Nisan 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Nisan 2025.
Dış bağlantılar
[değiştir | kaynağı değiştir]- WikiSky'da Zhúlóng (gökada): DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrojen α, X-Ray, Astrofoto, Gök Haritası
