Zeyrek Sarnıcı
Pantokrator Sarnıcı | |
 | |
 | |
| Genel bilgiler | |
|---|---|
| Durum | Kültür ve sanat mekânı olarak kullanılmakta |
| Tür | Sarnıç |
| Mimari tarz | Bizans mimarisi |
| Konum | Cibali, Fatih, İstanbul Türkiye |
| Koordinatlar | 41°01′11″K 28°57′30″D / 41.01972°K 28.95833°D |
| Başlama | 12. yüzyıl |
| Yenileme | 2022 |
| Sahip | İstanbul Büyükşehir Belediyesi |
| Yükseklik | 11 m |
| Ölçüler | |
| Genişlik | 19 m |
| Teknik ayrıntılar | |
| Malzeme | Tuğla, harç, taş |
| Boyut | 50 m |
| Kat sayısı | 2 |
Zeyrek Sarnıcı ya da Pantokrator Sarnıcı, İstanbul'un Fatih ilçesi, Zeyrek Mahallesi, Atatürk Bulvarı üzerinde yer alan Bizans İmparatorluğu dönemi sarnıçtır.[1] Sarnıcın yakın çevresinde, kiliseden dönüştürülmüş aynı isimdeki Zeyrek Camii ve sarnıcın üzerinde 16. yüzyıl Osmanlı dönemi eseri Piri Mehmet Paşa Camii bulunur.[2]
İstanbul’un en büyük üçüncü sarnıcı olan Zeyrek Sarnıcı, turizme kazandırılması amacıyla büyük bir restorasyon dönemi yaşamıştır. Bizans döneminden bugüne gelebilen Zeyrek Sarnıcı, Pantokrator Manastırı’nın sarnıcıydı. Kısmen toprak üzerinde olduğundan dolayı diğer sarnıçlardan ayrılır. Bizans İmparatoru II. İoannes Komnenos tarafından inşa ettirilen sarnıç, Tarihi Yarımada’nın önemli yapıları arasındadır.[3]
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]Zeyrek Sarnıcı, Bizans döneminde, 12. yüzyılda II. İoannes Komnenos tarafından inşa edilen Pantokrator Manastırı kompleksinin bir parçası olarak yapılmıştır.[4] Manastırın hastane ve misafirhane bölümlerinin su ihtiyacını karşılamak amacıyla inşa edildiği düşünülmektedir. Sarnıcın büyük bölümü tuğla ve harç kullanılarak örülmüş, tonozlu bir yapıya sahiptir. Bu özellikleriyle Bizans su mimarisinin tipik örneklerinden biri olarak kabul edilir.[5] Osmanlı döneminde manastır çevresi medreseye dönüştürülmüş ve sarnıç bir süreliğine kullanılmaya devam etmiştir. Ancak 18. yüzyılın sonlarına doğru işlevini kaybederek toprakla dolmuştur. Cumhuriyet döneminde çevredeki yapılaşmaların artmasıyla uzun süre kapalı kalan sarnıç, 21. yüzyılın başlarında yeniden keşfedilmiş ve restorasyon kapsamına alınmıştır.[6]
Mimari özellikler
[değiştir | kaynağı değiştir]Güney tarafı günümüze gelmeyen sarnıç, yaklaşık 50 metre uzunluğa, 19 metre genişliğe ve 11 metre yüksekliğe sahiptir; tuğla kemerlerle desteklenen üç nefli bir yapıdır. Zeyrek Sarnıcı, kısmen toprak seviyesinin üzerinde bulunduğundan diğer Bizans sarnıçlarından ayrılır. İç duvarlarında görülen ritmik kemer sıraları ve tonozlar, hem estetik hem de statik dayanıklılık sağlar.[7]
Günümüzde
[değiştir | kaynağı değiştir]İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin yürüttüğü restorasyon çalışmaları sonucunda 2022 yılında ziyarete açılan Zeyrek Sarnıcı, günümüzde bir kültür ve sanat mekânı olarak işlev görmektedir.[8] Mekânda geçici sergiler, ses ve ışık enstalasyonları, konserler ve çeşitli kültürel etkinlikler düzenlenmektedir. Böylece Bizans döneminden kalan bu mühendislik yapısı, modern dönemde yeniden kent yaşamına kazandırılmıştır. Günümüzde sarnıçta su bulunmamaktadır.[9]
Ayrıca bakınız
[değiştir | kaynağı değiştir]Galeri
[değiştir | kaynağı değiştir]-
Zeyrek Sarnıcı -
Zeyrek Sarnıcı yandan görünümü -
Zeyrek Sarnıcı bilgilendirme sütunu Türkçe yüzü -
Zeyrek Sarnıcı bilgilendirme sütunu -
Zeyrek Sarnıcı -
Zeyrek Sarnıcı -
Zeyrek Sarnıcı -
Zeyrek Sarnıcı
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ "Kültür Envanteri - Zeyrek Sarnıcı". kulturenvanteri.com. 17 Kasım 2019. 8 Ocak 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Ocak 2023.
- ^ TARİHİ YARIMADA’DAKİ ROMA VE BİZANS DÖNEMİ SARNIÇLARI (PDF). Stratejik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi. 2017. Erişim tarihi: 28 Nisan 2024.
- ^ "Zeyrek Sarnıcı - İstanbul Fatih". www.neredekal.com. 23 Aralık 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Aralık 2023.
- ^ İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür Mirası Daire Başkanlığı, "Zeyrek Sarnıcı Restorasyon Projesi", erişim tarihi: 11 Kasım 2025.
- ^ TRT Haber, "Zeyrek Sarnıcı: İstanbul’un suyla dolu geçmişine yolculuk", 2023.
- ^ İstanbul Ansiklopedisi, "Zeyrek Mahallesi ve Sarnıçları", Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
- ^ TRT Haber, "Zeyrek Sarnıcı: İstanbul’un suyla dolu geçmişine yolculuk", 2023.
- ^ İBB Kültür Mirası, "Zeyrek Sarnıcı", erişim tarihi: 11 Kasım 2025.
- ^ "ZEYREK SARNICI – TARİHİ YARIMADA – SURİÇİ". Erişim tarihi: 10 Aralık 2024.
| Otorite kontrolü |
|
|---|
