Zahra Sokak

2015'te Zahra Sokak

Zahra Sokak, Kıbrıs'ın başkenti Lefkoşa’da, Arabahmet Mahallesi’nde bulunan tarihi bir sokaktır. Sokak, Lefkoşa’nın surlarla çevrili tarihî Surlariçi bölgesinin batı kenarında, Birleşmiş Milletler Ara Bölgesi (Yeşil Hat) bitişiğinde ve Ledra Palace Oteli’ne bakacak şekilde konumlanmıştır. Zahra Sokak, Mula (Zahra) Burcu ile Roccas (Yiğitler) Burcu arasında uzanır ve Yeşil Hat’ın en dar noktalarından birini oluşturur.

Sokağın ve surların hemen altında yer alan hendek tampon bölge sınırları içindedir; bu hendek alanında günümüzde bir futbol sahası yer almaktadır. Sokağın fiilî yönetimi Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’ne (KKTC) aittir. Zahra Sokak, Tanzimat Sokak ve Victoria Sokak ile paralel bir şekilde uzanır.

Tarihçe

Bölge, Osmanlı döneminde Arabahmet Mahallesi’nin bir parçası olarak gelişmiş; tarihsel olarak Kıbrıslı Türk ve Kıbrıslı Ermeni seçkin ailelerin ikamet ettiği bir alan olmuştur. 20. yüzyılın sonlarına doğru, Yeşil Hat’a olan yakınlığı nedeniyle sokakta nüfus kaybı yaşanmış ve bölge zamanla sosyal ve ekonomik olarak gerilemiştir.

Sokağın yer aldığı bölge, Surlariçi’nde tarihî konut kümeleri açısından en yoğun alanlardan biridir. Arabahmet’te olduğu gibi Zahra Sokak'ta da genellikle iki katlı yapılar görülür. Bu yapılar, Osmanlı ve İngiliz dönemlerine ait konut mimarisinin karışımını yansıtır. Çoğu ahşap karkas, Osmanlı tarzı çıkmalar (cumba) ve arka avlular gibi geleneksel öğeler taşır.

Yapılar ayrıca saçaklar, kemerli girişler ve samimi ölçekte bina boyutları gibi yerel mimari unsurları harmanlayarak tarihî bir doku sunar. Sokak, Ledra Palace Oteli’ne ve hendek kenarındaki Çetinkaya Türk Spor Kulübü’nün antrenman sahalarına bakar; bu alanlar da Yeşil Hat sınırları içindedir. Hendek bölgesi tarihsel olarak Taksim Meydanı olarak bilinirdi (İstanbul’daki Taksim Meydanı ile karıştırılmamalıdır); Ingiliz yönetimi döneminde burada askerî geçit törenleri yapılmaktaydı.

1950’lerin sonlarında yaşanan toplumsal çatışmalar sırasında, Taksim Meydanı Kıbrıslı Türkler için bir toplanma ve sembolik direnç noktası hâline gelmiştir. Bu dönemde Kıbrıslı Türkler, adanın Türkiye ve Yunanistan arasında bölünmesini savunan Taksim politikasını; Kıbrıslı Rumlar ise adanın Yunanistan ile birleşmesini hedefleyen Enosis fikrini benimsemişti.

Canlanma

Zahra Sokak ve Arabahmet mahallesi, Lefkoşa Master Planı kapsamında rehabilitasyon çalışmalarının odak noktalarından biriydi. Birçok yapı restore edilmiş olsa da, 2010’ların başına kadar genel koşullar zayıf kalmıştır. Ledra Sokağı’ndaki sınır kapısının açılması, Surlariçi’nin kuzey ve güney kısımlarının yeniden bağlantıya geçmesini sağlamış, bununla birlikte sosyoekonomik hareketlilik artmıştır.

Son on yılda Lefkoşa’nın Surlariçindeki bölgesi kapsamlı bir canlanma süreci geçirmiştir. Zahra Sokağı’nda pek çok yapı, kafe, bar ve restoran gibi işletmelere dönüştürülmüştür. Tarihî yapıların yoğunluğu ve Yeşil Hat’a yakınlık gibi etkenler, bölgeyi yerel halk için canlı bir sosyal merkez hâline getirmiştir. Ekonomik canlılığın artmasıyla birlikte sokak, konserler ve çeşitli festivaller gibi kültürel etkinliklere de ev sahipliği yapmaya başlamıştır.

Zahra Sokağı, Eylül 2022 itibarıyla yayalaştırılmıştır.