Yardımlı meteoriti
| Yardımlı meteoriti | |
|---|---|
_2.jpg) Şamaxı Astrofizik Gözlemevi'nde bulunan örnek | |
| Tip | Demir meteorit |
| Yapısal sınıflandırma | Oktahedrit |
| Grup | IAB complex[1] |
| Bileşim | 92,7% Fe, 6.6% Ni, 0.41% Co, 0.18% P |
| Ülke | Azerbaycan |
| Bölge | Yardımlı Rayonu |
| Koordinatlar | 38°56′K 48°15′D / 38.933°K 48.250°D |
| Düşüş gözlemi | Evet |
| Düşüş tarihi | 24 Kasım 1959[1] |
| Toplam bilinen ağırlık | 15.029 kilogram (33.133 lb) |
| Diğer isimler | Ərus meteoriti, Yardymlinskii |
 Wikimedia Commons'ta ilgili ortam | |
Yardımlı meteoriti[1] və ya Ərus meteoriti, 24 Kasım 1959'da Azerbaycan'ın Yardımlı bölgesine düşen bir demir meteoritidir. SSCB topraklarına düşen üçüncü en büyük meteorittir.[2] Kalıntıları yakındaki Erus köyünde keşfedilmiştir. Beş örnek dahil olmak üzere meteoritin toplam ağırlığı 150,29 kilogram olarak tahmin edilmektedir.[3] Meteorit, Azerbaycan Milli Bilimler Akademisi Jeoloji Enstitüsü'nde saklanmaktadır. Şamahı Astrofizik Rasathanesi müdürü Ayyub Guliyev'e göre, Yardımlı meteoriti Perseid meteor yağmurundan gelmiş olabilir.[4]
Görgü tanıkları, parlak ateş topunun bulutların arasından güneybatıdan kuzeydoğuya doğru uçtuğunu gördüler.[3] Yoğun sise rağmen, yaklaşık 2800 km²'lik bir alanda yarattığı yoğun aydınlatma 5-10 saniye sürmüştür.[2] Bireysel parçaların düşüşüne, bir jet uçağı veya roketin çıkardığına benzer bir ıslık ve uğultu eşlik etti.[3] Meteoritin kimyasal ve fiziksel özelliklerinin incelenmesi Azerbaycanlı araştırmacı Mirali Kaşkay tarafından yürütüldü. Meteorit, büyük bir Widmanstetten yapısı[5] ve anormal derecede düşük miktarda trityum içeriyor. Benzer trityum anomalileri daha önce diğer demir meteoritlerinde de bulunmuştur.[6]
Amerikalı bilim insanlarının isteği üzerine Sovyet Meteorit Komitesi, meteorit örneklerini Kaliforniya Üniversitesi, Cambridge Astrofizik Gözlemevi ve Chicago Üniversitesi Nükleer Araştırma Enstitüsü'ne ve ayrıca CERN'e gönderdi. Örneklerden biri Fersman Mineraloji Müzesi'nde saklanmaktadır.[5]
Tek tek parçalar
[değiştir | kaynağı değiştir]Keşfedilme sırasına göre:
- 1. 11,3 kilogram (25 lb)
- 2. 5,7 kilogram (13 lb)
- 3. 5,93 kilogram (13,1 lb)
- 4. 0,36 kilogram (0,79 lb)
- 5. 127 kilogram (280 lb)
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b c Meteoritical Bulletin Database: Yardymly
- ^ a b
ASEAN
- ^ a b c "Permanent Commission of Meteorites of the International Geological Congress" (PDF). 28 Mayıs 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 16 Ekim 2024.
- ^ "В Азербайджане будут наблюдать за потоками Персеид". Exo (Rusça). 6 Eylül 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ a b "15-летие Народной Венгрии. Пятая годовщина Бандунгской конференции. Задачи сплошной электрификации СССР. Ярдымлинский метеорит". Российская академия наук. 21 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ekim 2024.
- ^ Fireman, E. L; DeFelice, J. (Ekim 1960). "Argon 37, argon 39, and tritium in meteorites and the spatial constancy of cosmic rays". Journal of Geophysical Research. 65 (10). ss. 3035-3041. doi:10.1029/JZ065i010p03035.
Dış bağlantılar
[değiştir | kaynağı değiştir]
- SSCB Devlet Televizyonunda Yardımlı meteoritiyle ilgili röportaj
- Yardımlı meteoriti — Jeoloji ve Jeofizik Enstitüsü