Yakın geçiş
.png)
Yakın geçiş veya üst geçiş, bir uzay aracının genellikle uzay keşif görevinin bir hedefi ve/veya onu başka bir hedefe doğru iten bir yerçekimi yardımı kaynağı (ayrıca salınım olarak da adlandırılır) olan başka bir astronomik cismin yakınından geçtiği bir uzay uçuşu operasyonudur.[1] Özellikle bu amaç için tasarlanmış uzay araçlarına yakın geçiş uzay aracı denir, ancak bu terim örneğin Dünya'nın yakınından geçen asteroit geçişleri için de kullanılmıştır.[1][2] Yakın geçiş için önemli parametreler arasında en yakın yaklaşmanın zamanı ve mesafesi bulunmaktadır.[3]
Uzay aracının yakın geçişi
[değiştir | kaynağı değiştir]Yakın geçiş manevraları bir gezegen, doğal bir uydu veya gezegensel olmayan küçük Güneş Sistemi cisimleri gibi nesnelere yönelik olarak da gerçekleştirilebilir.[4][5]
Örneğin Mars veya Dünya ile gezegen yakın geçişleri gerçekleştirilmiştir:
Kuyrukluyıldız yakın geçişine bir örnek olarak International Cometary Explorer (Uluslararası Kuyrukluyıldız Gezgini)'nin (eski adıyla ISEE-3) Eylül 1985'te Giacobini-Zinner Kuyrukluyıldızı'nın çekirdeğinden yaklaşık 4.800 mil (7.700 km) uzaklıktan yakın geçişi gösterilebilir.[4]
Bir diğer yakın geçiş uygulaması da Ay'a yapılan uçuştur ve buna genellikle ay yakın geçişi adı verili.[6] Oksijen tankı patlayan Apollo 13 uzay aracının Ay'ın etrafında geçiş zorunluluğu buna bir örnektir.[7] Artemis 2 [8] görevi de bir ay yakın geçişi içerecektir.
Mars
[değiştir | kaynağı değiştir]
Mars'a yakın geçişlerle ilgili diğer bir kavram ise bir uzay aracının gezegenin yörüngesine girmediği, ancak gezegene yaptığı yakın geçiş öncesi veya sonrasında başka bir uzay aracıyla buluştuğu Mars yakın geçiş randevusudur.[9] Mars yakın geçiş randevusu 1960'larda NASA'nın İnsanlı Uzay Aracı Merkezi'nde değerlendirilmiştir.[9] O dönemde NASA, Mars iniş aracı, kısa süreli yüzey yaşam alanı ve Mars Excursion Module (MEM) adı verilen bir çıkış aracının birleşimi için tasarımlar geliştirmiştir. Uzay aracı, yükseliş aşamasında Mars yörüngesine girmeden veya iniş yapmadan Mars'a yakın geçiş halinde bulunan farklı bir uzay aracıyla bir buluşma gerçekleştirmiştir.[9] MOR ile karşılaştırıldığında, bir uçuş buluşması, bir uzay aracının Mars yörüngesinde dönmesi gerekmediği anlamına gelmektedir ki bu nedenle örneğin Dünya'ya dönüş yolculuğunda ihtiyaç duyulan kaynaklarla Mars yörüngesine girip çıkılmamaktadır.[9] (Ayrıca bkz. Mars döngüsü)
Mariner IV'ün Temmuz 1965'te Mars'a gerçekleştirdiği yakın geçiş, Mars hakkında daha doğru atmosfer verilerinin ve daha önce olduğundan çok daha yakın yüzey görüntülerinin elde edilmesini sağlamıştır.[10]
Mariner 6 ve Mariner 7'nin 1969'da Mars'ın üzerinden uçması gezegen hakkında bilinenler açısından başka boyut kazandırmıştır.[11][12] Mariner 6 ve 7 kızılötesi radyometresinin yakın uçuş sonuçları, Mars atmosferinin çoğunlukla karbondioksitten (CO2 ) oluştuğunu göstermiş ve ayrıca Mars yüzeyinde eser miktarda su tespit edebilmiştir.[11]
Rosetta'nın Mars'a 250 km uzaklıktan gerçekleştirdiği geçişi ve ardından kütleçekimsel sapan ile yörüngesine girmesi Mars'a yönelik yapılan en yakın uçuştur.[13][14]
2018 yılında, ikiz Mars Cube One, InSight iniş aracı EDL için iletişim aktarımı yapmak üzere bir uçuş gerçekleştirdi (InSight iniş aracını taşıyan seyir aşaması ile Mars'a doğru fırlatıldılar).[15] Her iki MarCO da Mars'a ulaştı ve 26 Kasım 2018'de Insight'ın Giriş, İniş ve Konuşma fazı sırasında verileri başarıyla aktardı.[16]
Bu arada, Tianwen-1'in yerleşik kamerası, Eylül 2020'de uzay aracının Mars'a gerçekleştirdiği yakın geçişin görüntülerini çekti ve Mars'a yönelik yörüngesine göre 10 Şubat 2021 civarında Mars'ın yanından geçti, ardından derin uzaya veya güneş yörüngesine girdi.
Kuiper kuşağı
[değiştir | kaynağı değiştir]31 Aralık 2018 gecesi ile 1 Ocak 2019 sabahı arasında New Horizons, bugüne kadarki en uzak yakın geçiş olan Kuiper Kuşağı nesnesi Arrokoth geçişini gerçekleştirdi.[17] New Horizons daha önce Temmuz 2015'te Plüton'a bir yakın geçiş gerçekleştirmişti ve bu uçuş Güneş'ten yaklaşık 32,9 AU (astronomik birim) uzaklıktaydı, Kuiper kuşağı nesnesi Arrokoth'un yanından geçişi ise 43,6 AU uzaklıkta gerçekleştirilmiştir.[18][19]
Cassini
[değiştir | kaynağı değiştir]
Cassini · Satürn · Enceladus · Titan · Iapetus
1997'de fırlatılan ve 2004-2017 yılları arasında Satürn'ün yörüngesinde dönen Cassini-Huygens uzay aracı, Satürn'ün uydusu Titan da dahil olmak üzere Satürn'ün birçok uydusuna yönelik yakın geçişler gerçekleştirmiştir.[3] Cassini-Huygens'in Titan yakın uçuşu ilk olarak Ekim 2004'te gerçekleştirilmiştir.[3]
Cassini, Satürn'ün uydularına çeşitli mesafelerinde birçok yakın uçuş gerçekleştirdi.[20] Titan'a 126 adet yakın geçiş gerçekleştirmiş ve görev sonlandırılmadan önce son yakın uçuşunu 22 Nisan 2017'de Titan'a gerçekleştirmiştir.[21]
Kuyrukluyıldızlar
[değiştir | kaynağı değiştir]
Uluslararası Kuyrukluyıldız Gezgini (ISEE-3 ) 11 Eylül 1985 tarihinde Giacobini-Zinner kuyrukluyıldızının plazma kuyruğundan geçerek çekirdeğe 7.800 km (4.800 mi) metre mesafede bir uçuş gerçekleştirmiştir.[22]
2010 yılında, EPOXI görevi kapsamında Deep Impact uzay aracı Hartley 2 kuyruklu yıldızına bir yakın geçiş gerçekleştirmiştir.[23]
Doğal yakın geçiş
[değiştir | kaynağı değiştir].gif)
Yakın geçiş terimi bazen, örneğin bir asteroidin Dünya'ya yaklaşıp yanından geçmesini tanımlamak için de kullanılır.[24][25]
Bu terim, 2014 yılında bir kuyruklu yıldızın Mars'ın yakınından geçmesi için de kullanılmıştır.[26]
P/2016 BA14, 2016 yılında yakın geçişi sırasında Dünya'dan 22 milyon mil (35.000.000 km) uzaklıkta radar görüntüsüyle tespit edildi.[27] Bu sayede çekirdeğin çapının yaklaşık 3.300 fit (1 km) olduğu hesaplandı.[27]
16 Aralık 2018'de kısa dönemli kuyruklu yıldız 46P/Wirtanen, Dünya'ya en yakın yaklaşımını gerçekleştirdi ve 71 milyon mil veya 114 milyon kilometre mesafeye geldi (Dünya'ya en yakın yaklaşımlarından biri).[28]
Ayrıca bakınız
[değiştir | kaynağı değiştir]- Aerofrenleme
- Aerogravity yardımı
- Apsis
- Dünya dışı cisimlere kasıtlı olarak yapılan acil inişler ('fly in')
- Uçuş dinamikleri
- Dünya'ya yaklaşan asteroitler listesi
- Yörüngesel uzay uçuşu
- Uzay buluşması
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b "Basics of Space Flight - Solar System Exploration: NASA Science". Solar System Exploration: NASA Science. 2 Haziran 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Kasım 2018.
- ^ "'Tunguska'-Size Asteroid Makes Surprise Flyby of Earth". Space.com. 18 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Kasım 2018.
- ^ a b c "Titan A Flyby Closest Approach". sci.esa.int (İngilizce). 28 Mart 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Kasım 2018.
- ^ a b "Our SpaceFlight Heritage: ICE—The first comet flyby". SpaceFlight Insider (İngilizce). 12 Eylül 2018. 18 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Kasım 2018.
- ^ "First mission to Mars: Mariner 4's special place in history". Cosmos (İngilizce). 13 Temmuz 2017. 4 Kasım 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Kasım 2018.
- ^ "SpaceX says its BFR will fly someone around the Moon; we have questions". Ars Technica (İngilizce). 3 Haziran 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Kasım 2018.
- ^ Woods, W. David; Kemppanen, Johannes; Turhanov, Alexander; Waugh, Lennox J. (30 Mayıs 2017). "Day 3: 'Houston, we've had a problem'". Apollo Lunar Flight Journal. 12 Aralık 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Ağustos 2019.
- ^ "Exploration Mission 2". esa (İngilizce). 7 Ocak 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Ocak 2019.
- ^ a b c d Portree, David S. F. (February 2001). "Chapter 3: EMPIRE and After" (PDF). Humans to Mars: Fifty Years of Mission Planning, 1950 - 2000. NASA Monographs in Aerospace History Series. National Aeronautics and Space Administration. ss. 15-16. Erişim tarihi: 18 Temmuz 2014.
- ^ "Origin of the Apollo-shaped Manned Mars Lander (1966)". WIRED. 25 Ekim 2012. 18 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi4 Mart 2018.
- ^ a b "Infrared Spectrometer and the Exploration of Mars". American Chemical Society (İngilizce). 9 Aralık 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Aralık 2018.
- ^ Chdse, S. C. (1 Mart 1969). "Infrared radiometer for the 1969 mariner mission to Mars". Applied Optics. 8 (3): 639. doi:10.1364/AO.8.000639. ISSN 1559-128X. PMID 20072273.
- ^ "Rosetta successfully swings-by Mars – next target: Earth". esa.int (İngilizce). 3 Haziran 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Haziran 2025.
- ^ "Space probe performs Mars fly-by" (İngilizce). 25 Şubat 2007. 22 Ekim 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Haziran 2025.
- ^ "MarCO: CubeSats to Mars!". planetary.org (İngilizce). 29 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Kasım 2018.
- ^ "Touchdown on Mars! NASA's InSight Lands to Peer Inside the Red Planet". Space.com. 19 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Kasım 2018.
- ^ "MSN". MSN. 22 Ocak 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Haziran 2025.
- ^ Bagenal, F.; Delamere, P. A.; Elliott, H. A.; Hill, M. E.; Lisse, C. M.; McComas, D. J.; McNutt Jr, R. L.; Richardson, J. D.; Smith, C. W.; Strobel, D. F. (2015). "Solar wind at 33 AU: Setting bounds on the Pluto interaction for New Horizons". Journal of Geophysical Research: Planets. 120 (9): 1497-1511. arXiv:1509.04660
. doi:10.1002/2015JE004880.
- ^ "New Horizons". pluto.jhuapl.edu (İngilizce). 9 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Ekim 2018.
- ^ "Titan Flyby T-126: Final Close Encounter, Gateway to the Grand Finale". 11 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Haziran 2025.
- ^ "Titan Flyby T-126: Final Close Encounter, Gateway to the Grand Finale". Solar System Exploration: NASA Science. 11 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Ocak 2019.
- ^ Stelzried, C.; Efron, L.; Ellis, J. (July–September 1986). Halley Comet Missions (PDF). NASA. ss. 241-242. TDA Progress Report 42-87. 21 Ağustos 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 3 Haziran 2025.
- ^ Grossman, Lisa (4 Kasım 2010). "New Super Close-Up Images From Comet Flyby". Wired. ISSN 1059-1028. 7 Kasım 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi1 Ocak 2019.
- ^ "Two Small Asteroids Are Buzzing Earth This Weekend. See One Live Tonight!". Space.com. 18 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Kasım 2018.
- ^ "Asteroid seen after it makes the closest flyby of the year". CNET (İngilizce). 13 Ağustos 2018. 18 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Kasım 2018.
- ^ "Comet's 2014 Mars Flyby Caused Most Intense Meteor Shower Ever Recorded". Space.com. 18 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Kasım 2018.
- ^ a b "Flyby Comet Was WAY Bigger Than Thought". Space.com. 6 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Kasım 2018.
- ^ "Brightest comet of the year will zoom near Earth this week". USA Today. 18 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Haziran 2025.
