Yaban Düşünce

Yaban Düşünce (Fransızca: La Pensée sauvage) Claude Lévi-Strauss'un 1962 tarihli yapısal antropoloji eseridir. Strauss'un aynı yıl yayımlanan kitabı Totemisme aujourd'hui (Paris 1962) eseriyle ilgilidir; iki çalışmada da totemcilik ana konulardan birisini oluşturur. Bununla birlikte, Tahsin Yücel'e göre eser, Strauss'un tüm yapıtları arasında "bir bakıma, hepsinin kavşak noktasıdır."

Özet

"Yaban Düşünce"

Lévi-Strauss'un La Pensée Sauvage adlı eserinde, “yaban düşünce” ifadesi belirli bir insan grubuna ya da “ilkel” topluma özgü bir zihin yapısını tanımlamaz. Lévi-Strauss, burada kastettiği şeyin, insan düşüncesinin 'evcilleştirilmemiş' hali olduğunu açıkça belirtir: “Bu kitapta söz konusu olan ne ‘vahşilerin’ zihni, ne de ilkel ya da arkaik insanlığın zihnidir; burada kastedilen, düşüncenin bir getiri sağlamak üzere kültürle yoğrulmuş ya da evcilleştirilmiş halinden farklı olarak, kendi başına ‘evcilleşmemiş’ durumudur.”

Lévi-Strauss’a göre yaban düşünce, yapılar bulup onları her nerede işe yarayacaksa orada uygulamaya yönelik süreğen bir eğilim taşır. Bilimsel düşünce, sorular sorup bunlara en uygun ya da eksiksiz çözümleri tasarlamaya çalışan bir mühendisi andırırken; yaban düşünce ise elinde bulunan malzemelerle işe koyulan bricoleur’e (Fransızcada DIY'in karşılığı) benzer.

Lévi-Strauss’un verdiği birçok örnekten birisi, Avustralya’daki iki grup olan Aranda ve Arabanna toplulukları arasındaki ilişkidir. Aranda toplumu, evlilikleri düzenlemek için tüm insanları iki gruba ve her grubun içinde de dört aşamaya ayıran karmaşık bir sistem kullanır. Bu sistem, çocukların nerede yaşayacağını ve kiminle evleneceklerini belirler. Arabanna toplumu ise farklı bir evlilik sistemi kullanmasına rağmen, reenkarne ruhların cinsiyetini ve aidiyetini belirlemek için Aranda’nın evlilik sistemini temel alır. Burada yapı, ait olduğu özgün bağlamdan koparılmış ve başka bir işlev için dönüştürülerek ödünç alınmıştır; çünkü bu yapı, kendi zemini dışında da belirli bir düzenlilik üretme yetisine sahiptir.

Etkileri

1960’lı yıllarda yayımlanan La Pensée Sauvage (Vahşi Düşünce), zamanla etnoloji alanının klasiklerinden biri haline geldi. Öte yandan, kitabın beşeri ve sosyal bilimler üzerindeki etkisi bugün hâlâ belirleyici bir dönüm noktası olarak kabul edilmektedir. Brezilyalı antropolog Eduardo Viveiros de Castro, Lévi-Strauss’un "vahşi düşünce" kavramını ortaya koyarak bilim, felsefe, sanat, din, mitoloji ve büyünün aslında aynı eksende —insan bilgisi ekseninde— geliştiğini gösterdiğini belirtir. Filozof André Comte-Sponville ise Lévi-Strauss'un Sartre ile olan tartışmasını, Descartes ile Spinoza arasındaki klasik çatışmaya benzetir: “Özne, hareket edilmesi gereken temel mi (Descartes, Sartre) yoksa kurtulunması gereken bir yanılsama mı (Spinoza)?”