Whipple ameliyatı
Whipple Ameliyatı (Pankreatikoduodenektomi)
[değiştir | kaynağı değiştir]Pankreatikoduodenektomi, yaygın olarak bilinen adıyla Whipple ameliyatı, pankreas başı, onikiparmak bağırsağı (duodenum), safra kesesi ve ana safra kanalının (koledok) bir kısmının cerrahi olarak çıkarıldığı karmaşık bir operasyondur. Genellikle pankreas başı, duodenum veya safra yollarında yerleşmiş kötü huylu (malign) veya iyi huylu (benign) tümörlerin tedavisinde uygulanır. Operasyon, çıkarılan organların ardından sindirim sisteminin devamlılığını sağlamak amacıyla mide, pankreas ve safra kanalının ince bağırsağa (jejunum) yeniden bağlanması (anastomoz) ile tamamlanır.[1]
Whipple ameliyatı, karın bölgesinde yapılan en büyük ve en zorlu cerrahi girişimlerden biri olarak kabul edilir. Yüksek cerrahi tecrübe, multidisipliner yaklaşım ve yoğun bakım desteği gerektirir. Son yıllarda cerrahi teknikler, anestezi ve ameliyat sonrası bakım alanındaki gelişmeler sayesinde mortalite ve morbidite oranları önemli ölçüde azalmıştır.[2]
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]İlk Gelişim
[değiştir | kaynağı değiştir]Pankreatikoduodenektomi prosedürünün temelleri 19. yüzyılın başlarına dayanır. İlk başarılı pankreatikoduodenektomi, 1909 yılında Alman cerrah Walther Kausch tarafından ampulla vateri kanseri olan bir hasta üzerinde gerçekleştirilmiştir. Ancak yüksek ölüm oranları nedeniyle prosedür o dönemde yaygınlaşamamıştır.[3]
Allen Whipple’ın Katkısı
[değiştir | kaynağı değiştir]Prosedürün standartlaşması ve popülerleşmesi, Amerikalı cerrah Allen Oldfather Whipple sayesinde olmuştur. Whipple, 1930’lu ve 1940’lı yıllarda prosedürü modifiye ederek iki aşamalı bir teknik geliştirmiş ve daha sonra tek aşamalı hâle getirmiştir. Günümüzde yüksek hacimli merkezlerde mortalite oranları %5’in altına düşmüştür.[4]
Endikasyonlar
[değiştir | kaynağı değiştir]Whipple ameliyatı, pankreas başı ve çevresindeki anatomik yapılardan kaynaklanan çeşitli hastalıkların tedavisinde kullanılır. Temel koşul, hastalığın uzak bölgelere yayılmamış ve kritik yapıları sarmamış olmasıdır.
Başlıca endikasyonlar:
- Pankreas Başı Adenokarsinomu
- Ampulla Vateri Kanseri
- Distal Koledok Kanseri (Kolanjiyokarsinom)
- Duodenum Kanseri
- Nöroendokrin Tümörler
- İyi Huylu Durumlar (ör. tedaviye dirençli benign tümörler, kronik pankreatit)[5]
Cerrahi Teknik ve Varyantlar
[değiştir | kaynağı değiştir]Rezeksiyon Aşaması
[değiştir | kaynağı değiştir]Cerrah, pankreas başını, duodenumun tamamını, midenin bir kısmını (antrum), safra kesesini ve ana safra kanalının distal kısmını çıkarır. Ayrıca komşu lenf düğümleri de çıkarılır (lenfadenektomi).[6]
Rekonstrüksiyon Aşaması
[değiştir | kaynağı değiştir]Kalan organlar ince bağırsağın jejunum kısmına yeniden bağlanır (anastomozlar):
- Pankreatikojejunostomi: Kalan pankreasın ince bağırsağa bağlanması.
- Hepatikojejunostomi / Koledokojejunostomi: Safra kanalının jejunuma bağlanması.
- Gastrojejunostomi: Kalan mideyi jejunuma bağlama.[7]
Cerrahi Varyantlar
[değiştir | kaynağı değiştir]- Pilor Koruyucu Pankreatikoduodenektomi (PPPD): Pilor korunur, ameliyat sonrası mide fonksiyonları daha iyi korunur.
- Minimal İnvaziv Yöntemler: Laparoskopik veya robotik cerrahi, daha az ağrı ve hızlı iyileşme sağlar.[8]
Riskler ve Komplikasyonlar
[değiştir | kaynağı değiştir]Erken dönem komplikasyonlar:
- Pankreas fistülü (kaçağı)
- Gecikmiş mide boşalması
- Kanama
- Enfeksiyon
- Safra kaçağı[9]
Geç dönem komplikasyonlar:
- Ekzokrin pankreas yetersizliği (enzim eksikliği)
- Endokrin yetersizlik (diyabet)
- Kilo kaybı ve beslenme bozuklukları[10]
Komplikasyon oranı %30-50 arasında değişebilir.
Prognostik Faktörler ve Sonuçlar
[değiştir | kaynağı değiştir]Whipple ameliyatı sonrası sağkalım, hastalığın türüne bağlıdır. Önemli faktörler:
- Tümörün evresi
- Lenf nodu metastazı
- Cerrahi sınır (margin) durumu
- Tümörün derecesi (grade)
Pankreas başı kanseri için 5 yıllık sağkalım ortalama %20-25’tir; erken evre ve temiz cerrahi sınır durumunda %40’ı aşabilir. Adjuvan tedaviler prognozu iyileştirebilir.[11]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ National Cancer Institute – Pancreatic Cancer 31 Ağustos 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- ^ American Cancer Society – Pancreatic Surgery 6 Nisan 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- ^ Schwartz’s Principles of Surgery, 11th Edition
- ^ Schwartz’s Principles of Surgery, 11th Edition
- ^ Karatepe Klinik – Pankreas Kanseri Tedavisi 13 Ağustos 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- ^ UpToDate – Pancreaticoduodenectomy (Whipple procedure)
- ^ UpToDate – Pancreaticoduodenectomy (Whipple procedure)
- ^ UpToDate – Pancreaticoduodenectomy (Whipple procedure)
- ^ American Cancer Society – Pancreatic Surgery 6 Nisan 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- ^ American Cancer Society – Pancreatic Surgery 6 Nisan 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- ^ UpToDate – Pancreaticoduodenectomy (Whipple procedure)