Viktor Orbán
| Viktor Orbán | |
|---|---|
.jpg)
| |
| Orbán, 2025 | |
| Macaristan başbakanı | |
| Görevde | |
| Makama geliş 29 Mayıs 2010 | |
| Cumhurbaşkanı | László Sólyom Pál Schmitt László Kövér (Geçici) János Áder Katalin Novák Tamás Sulyok |
| Yardımcı | Zsolt Semjén Tibor Navracsics (2010-2014) |
| Yerine geldiği | Gordon Bajnai |
| Yerine gelen | Péter Magyar |
| Görev süresi 6 Temmuz 1998 - 27 Mayıs 2002 | |
| Cumhurbaşkanı | Árpád Göncz Ferenc Mádl |
| Yerine geldiği | Gyula Horn |
| Yerine gelen | Péter Medgyessy |
| Kişisel bilgiler | |
| Doğum | Viktor Mihály Orbán 31 Mayıs 1963 İstolni Belgrad, Macaristan |
| Partisi | Fidesz |
| Evlilik(ler) | Anikó Lévai (1986-günümüz) |
| Çocuk(lar) | Ráhel Gáspár Sára Róza Flóra |
| Bitirdiği okul | Eötvös Loránd Üniversitesi Pembroke College, Oxford |
| Dini | Hristiyan (Kalvinizm) |
| İmzası | 
|
| Resmî site | orbanviktor.hu |
Viktor Mihály Orbán (Macarca telaffuz: /ˈviktor ˈorbaːn/; d. 31 Mayıs 1963, Székesfehérvár), 1998-2002 yılları arasında ve ardından 2010'dan 2026'ya kadar Macaristan başbakanı olarak görev yapan Macar hukukçu ve siyasetçidir. Aynı zamanda 2003'ten beri Fidesz partisinin liderliğini yürüten Orbán, ülke tarihinin en uzun süre görev yapan başbakanı oldu. 2014, 2018 ve 2022 seçimlerinde elde ettiği büyük zaferlerle iktidarını koruyan Orbán'ın 16 yıllık kesintisiz dönemi, 12 Nisan 2026 tarihinde yapılan genel seçimlerde sona erdi. Rekor katılımın sağlandığı seçimlerde, Péter Magyar liderliğindeki Tisza Partisi'ne karşı yenilgiyi kabul etti.
Orbán, 1990'da ilk kez Macaristan Ulusal Meclisi'ne seçildi ve 1993'e kadar Fidesz'in meclis grubuna liderlik etti. 1998 ile 2002 yılları arasındaki ilk başbakanlık döneminde, muhafazakâr koalisyon hükûmetinin başı olarak enflasyon ve bütçe açığı düşürüldü; ayrıca Macaristan NATO'ya katıldı. Yeniden seçimi kaybettikten sonra 2002 ile 2010 yılları arasında muhalefet lideri olarak görev yaptı. Mart 2019'da Fidesz, Avrupa Birliği'nin Hristiyan demokrat siyasi ailesi olan Avrupa Halk Partisi (EPP) üyeliğinden askıya alındı. Mart 2021'de ise, parti tüzüğündeki hukuk devleti vurgusu üzerine yaşanan anlaşmazlık nedeniyle EPP'den ayrıldı.
Orbán'ın 2010'da yeniden göreve gelmesinden bu yana Macaristan'da demokratik gerileme yaşandığı ve yargı bağımsızlığının zayıfladığı yönünde değerlendirmeler yapıldı; yolsuzlukta artış görüldüğü ve basın ile medya üzerinde daha sıkı denetim uygulayan kurumların oluşturulduğu belirtildi.[1][2] İkinci başbakanlık döneminde, 2013'te Macaristan Anayasası'nda yapılan değişiklikler dâhil olmak üzere birçok tartışmalı anayasal ve yasal reform gerçekleştirildi. 12 Nisan 2026'da, Péter Magyar liderliğindeki Saygı ve Özgürlük Partisi karşısında 2026 Macaristan parlamento seçimlerini kaybettikten sonra yenilgiyi kabul etti.[3]
Orbán, Avrupa Birliği'nde iltica hakkına, ayrıca LGBTQ hakları ile eşcinsel evliliğe karşı çıkmaktadır. Hristiyan milliyetçiliğini ve kendi ifadesiyle "illiberal demokrasi" anlayışını savunurken,[4][5][6][7] yumuşak Avrupa şüpheciliğini benimsedi; liberal demokrasiye karşı durdu ve Çin, Rusya, Türkiye ile daha yakın ilişkiler kurulmasını teşvik etti. Hükûmeti, yönetime yakın elitleri zenginleştirmekle suçlandı ve kleptokrasi olarak nitelendirildi.[8][9] Orbán döneminde Macaristan; hibrit rejim, baskın parti sistemi veya mafya devleti olarak da tanımlandı.[10][11][12]
Hayatı
[değiştir | kaynağı değiştir]Orbán 31 Mayıs 1963'te Segeşvahervar'da orta sınıf bir ailenin; tarım mühendisi Győző Orbán'ın ve ve konuşma terapisti Erzsébet Sípos'un ilk oğulları olarak dünyaya geldi. Çocukluğunu Fejér kentinin yakınlarındaki kasabalarda geçiren Orbán, 1981 yılında bu bölgedeki Blanka Teleki Lisesi'nden mezun oldu. İki yıllık zorunlu askerlik görevini tamamladıktan sonra Budapeşte'deki Eötvös Loránd Üniversitesi'nde hukuk eğitimi aldı ve yüksek lisans tezini Polonya Dayanışma Hareketi üzerine yazdı. 1987 yılında mezun olduktan sonra, Szolnok kentinde iki yıl yaşadı ve ardından Budapeşte'deki Tarım ve Gıda Bakanlığı'nda sosyolog olarak işe başladı.
1989 yılında, Oxford Üniversitesi'ne bağlı Pembroke Koleji'nde siyaset bilimi okumak için George Soros'un kurucusu olduğu Açık Toplum Enstitüsü'nden burs aldı[13]. Bu kolejdeki danışman hocası Hegelci siyasi filozof Zbigniew Pelczynski idi. Konuşması ülke çapında takdir topladı ve Orbán bu konuşmasıyla ulusal çapta tanınır hâle geldi.
14 ve 15 yaşındayken, okulunun komünist gençlik örgütünün (KISZ) sekreterliğini yaptı. (KISZ üyeliği, üniversite kabulü için zorunluydu). Orbán, daha sonra verdiği bir röportajda, siyasi görüşünün askeri hizmet sırasında keskin bir şekilde değiştiğini söylemiş ve daha önce kendisini komünist rejimin ‘naif ve özverili bir destekçisiʼ olarak gördüğünü belirtmiştir.
Erken dönem siyasî kariyeri
[değiştir | kaynağı değiştir]
30 Mart 1988'de kurulan Fidesz'in (Mac. Fiatal Demokraták Szövetsége, “Genç Demokrat İttifakı”) kurucu üyelerinden biri olan Orbán, Fidesz'in ilk sözcüsü olarak siyasal kariyerine başladı. Fidesz'in kurucuları ve ilk üyeleri, Viktor Orbán da dahil olmak üzere, komünist rejime muhalif olan Bibó István Koleji öğrencileriydi. Bu kolejde Orbán, sosyal bilimler dergisi Századvég'i (‘Yüzyılın Sonu’) çıkarttı.
1989'da Budapeşte'deki Kahramanlar Meydanı'nda, Imre Nagy ve bastırılan Macar Devrimi sonrasında komünist rejim tarafından idam edilen devrimcileri anma töreninde Orban siyasal bir konuşma gerçekleştirdi. Konuşmasında, Macaristan Halk Cumhuriyeti'ndeki Kızıl Ordu birliklerinin geri çekilmesini ve serbest seçilerin yapılması için çağrıda bulundu. 1989 yazında, Macaristan Halk Cumhuriyeti'nin ve tek partili komünist rejimin lağvedilmesinin ardından düzenlenen ve yeni demokratik düzenin nasıl olacağına dair tartışmaların yapıldığı Yuvarlak Masa Görüşmeleri'ne, Fidesz'i temsilen, László Kövér ile birlikte bu görüşmelere katılmıştır.
1990 genel seçimlerinde partisinin Pest şehrinden milletvekili seçildi. Fidesz'in parlamentodaki grup başkanı olarak atandı ve bu görevine Mayıs 1993'e kadar devam etti. 18 Nisan 1993 tarihinde, Orbán, kurulduğu günden bu yana ortak bir kurulca yönetilen Fidesz'in yapısının değiştirilmesiyle ilk ve tek başkanı seçildi. Kendisinin liderliği altında, Fidesz yavaş yavaş özgürlükçü bir öğrenci kolektifinden, merkez sağ bir halk partisine dönüştü.
Muhafazakâr bir çizgiye kayış, parti üyeleri arasında ciddi bir bölünmeye sebep oldu. Péter Molnár, Gábor Fodor ve Zsuzsanna Szelényi gibi önemli figürler de dahil olmak üzere, bazı üyeleri partiden ayrıldı ve liberal partiye katıldılar.
1994 genel seçimlerinde Fidesz zar zor %5 barajını aşabildi. Bu seçimde Orbán Fejér kentinden milletvekili seçilerek parlamentoya girdi. 1994-1998 yılları arasında Avrupa Entegrasyon İşleri Komitesinin başkanlığını yaptı.
Bu dönemde merkez sağın baskın partisi Macar Demokrat Forumu (MDF) güç kaybederken, Fidesz ciddi bir destek toplamaya başlayarak merkez sağdaki boşluğu doldurmaya başladı.
1992 yılının Eylül ayında, Orbán, Liberal Enternasyonal'in başkan yardımcılığına seçildi. Ancak Kasım 2000'de Fidesz, Liberal Enternasyonal'den ayrıldı ve muhafazakâr enternasyonal olan Avrupa Halk Partisi'ne katıldı.
Dış bağlantılar
[değiştir | kaynağı değiştir]Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]
Wikimedia Commons'ta Viktor Orbán ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur
- ^ "What to do when Viktor Orbán erodes democracy". The Economist. 22 Haziran 2017. Erişim tarihi: 17 Aralık 2017.
- ^ Kelemen, R. Daniel (2017). "Europe's Other Democratic Deficit: National Authoritarianism in Europe's Democratic Union". Government and Opposition (İngilizce). 52 (2): 211-238. doi:10.1017/gov.2016.41. ISSN 0017-257X.
- ^ "Viktor Orbán concedes with Hungarian opposition on course for landslide election win". BBC. 12 Nisan 2026. Erişim tarihi: 12 Nisan 2026.
- ^ Rafi Schwartz (8 Nisan 2026). "Why Hungary's elections matter to the global right". The Week. Erişim tarihi: 8 Nisan 2026.
- ^ "Full text of Viktor Orbán's speech at Băile Tuşnad (Tusnádfürdő) of 26 July 2014". The Budapest Beacon. 30 Temmuz 2014. 28 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Ekim 2020.
- ^ Rowlands, Carl (5 Şubat 2013). "Hungary's rabid right is taking the country to a political abyss". The Guardian. Erişim tarihi: 10 Mart 2014.
- ^ Faludy, Alexander (16 Aralık 2024). "Abuse in the Catholic Church: is this Hungary's 'Boston' moment?". Balkan Insight. Erişim tarihi: 12 Nisan 2026.
- ^ "How Viktor Orbán's oligarchs reaped billions in public contracts". Financial Times. 2026.
- ^ "The EU is tolerating – and enabling – authoritarian kleptocracy in Hungary". The Economist. 5 Nisan 2018. ISSN 0013-0613. Erişim tarihi: 5 Temmuz 2021.
- ^ Krekó, Péter; Enyedi, Zsolt (2018). "Orbán's Laboratory of Illiberalism". Journal of Democracy (İngilizce). 29 (3): 39-51. CiteSeerX live
|citeseerx=değerini kontrol edin (yardım). doi:10.1353/jod.2018.0043. ISSN 1086-3214. 30 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi25 Ocak 2021. - ^ "Dropping the Democratic Facade". Freedom House (İngilizce). 10 Mayıs 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ekim 2020.
- ^ "Hungary Becomes First 'Partly Free' EU Nation in Democracy Gauge". Bloomberg.com (İngilizce). 5 Şubat 2019. 25 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ekim 2020.
- ^ Lendvai, Paul (2017). Orbán: Europe's new strongman. Londra: Hurst & Company. s. s.23. ISBN 978-0-19-087486-5.
| 1848 Devrimi |  | |
|---|---|---|
| Macaristan Krallığı | ||
| Geçiş dönemi |
| |
| Kral Naipliği | ||
| Geçiş dönemi | ||
| Komünist Macaristan | ||
| Macaristan | ||
İtalik vekaleten olduğunu gösterir. | ||
Türk Devletleri Teşkilatı liderleri | ||
|---|---|---|
.svg) | ||
* Gözlemci ülke liderleri | ||
- 1963 doğumlular
- Macaristan başbakanları
- Yaşayan insanlar
- Görev başındaki ulusal liderler
- Macar Katolikler
- Macar milliyetçileri
- Macaristan'da muhafazakârlık
- Sağ popülizm
- İslamcılık eleştirmenleri
- Çokkültürlülük eleştirmenleri
- Göçmen karşıtı siyaset
- Türkofiller
- Türk Devletleri Teşkilatı Ali Nişanı sahipleri
- Macar siyasetçiler
- Eötvös Loránd Üniversitesinde öğrenim görenler