Vesna Vulović
Vesna Vulović | |
|---|---|
_during_her_visit_in_Czechoslovakia,_November_1972.png) Vesna Vulović (sağda) Çekoslovakya ziyareti sırasında, Kasım 1972 | |
| Doğum | 3 Ocak 1950 Belgrad, Sırbistan, Yugoslavya |
| Ölüm | 23 Aralık 2016 (66 yaşında) Belgrad, Sırbistan |
| Defin yeri | Belgrad Yeni Mezarlığı, Belgrad |
| Meslek | Uçuş görevlisi |
| Tanınma nedeni | Hayatta Kalma JAT Uçuş 367 |
| Evlilik | Nikola Breka (e. 1977, boşanma) |
Vesna Vulović (3 Ocak 1950 – 23 Aralık 2016) 10,16 kilometre (6,31 mil) yükseklikten paraşütsüz düşerek sağ kurtulan bir Sırp uçuş görevlisiydi. 26 Ocak 1972'de JAT Flight 367'nin bagaj bölmesini parçalayan ve Çekoslovakya'nın (şu anda Çek Cumhuriyeti'nin bir parçası) Srbská Kamenice yakınlarında düşmesine neden olan bir patlamadan sonra hayatta kalan tek kişi oydu. Hava güvenliği müfettişleri patlamayı evrak çantasındaki bombaya bağladı. Yugoslav yetkililer suçlunun göçmen Hırvat milliyetçileri olduğundan şüpheleniyordu, ancak hiç kimse tutuklanmadı.
Bombalamanın ardından Vulović günlerce komada kaldı ve birkaç ay hastaneye yattı. Kafatası, üç omuru, bacakları, kaburgaları ve leğen kemiği kırıldı. Bu yaralanmalar onun belden aşağısının geçici olarak felç olmasına neden oldu. Vulović tamamen iyileşti ancak topallayarak yürümeye devam etti. Olayla ilgili hatırlayabildiği hiçbir şey yoktu ve kazanın ardından uçma konusunda hiçbir çekincesi olmadı. Uçuş görevlisi olarak çalışmaya devam etme isteğine rağmen Jat Airways (JAT), uçuşlarda bulunmasının çok fazla ilɡi çekeceğini düşünerek ona masa başı işi verdi. Vulović Yugoslavya'da ünlü oldu ve ulusal bir kahraman olarak kabul edildi.
Vulović 1990'ların başında, Yugoslavya'nın dağılması sırasında hükûmet karşıtı protestolara katıldıktan sonra JAT'tan kovuldu, ancak hükûmet onun hapsedilmesinin getireceği olumsuz tanıtımdan endişe duyduğu için tutuklanma işlemi ɡerçektirmedi. Ekim 2000'deki Buldozer Devrimi sırasında Sırbistan Sosyalist Partisi iktidardan uzaklaştırılıncaya kadar demokrasi yanlısı bir aktivist olarak çalışmalarına devam etti. Vulović daha sonra Demokrat Parti adına kampanya yürüterek Sırbistan'ın Avrupa Birliği'ne girişini savundu. Son yıllarını inzivaya çekilerek geçirdi ve hayatta kalmanın suçluluğuyla mücadele etti. Boşandıktan sonra, 2016'daki ölümüne kadar Belgrad'daki dairesinde düşük bir emekli maaşıyla yalnız yaşadı.
İlk yılları
[değiştir | kaynağı değiştir]Vesna Vulović 3 Ocak 1950'de Belgrad'da doğdu.[1][2] Babası bir iş adamıydı ve annesi fitness eğitmeniydi.[2] Beatles'a olan sevgisinden dolayı, üniversitedeki ilk yılını tamamladıktan sonra İngilizcesini geliştirmeyi umarak Birleşik Krallık'a gitti. Belgrad'a döndükten sonra, arkadaşlarından birini uçuş görevlisi üniforması içinde gördükten sonra uçuş görevlisi olmaya karar verdi.[3] Yugoslavya'nın ulusal bayrak taşıyıcısı ve baskın havayolu JAT'a katıldı.
JAT Uçuş 367
[değiştir | kaynağı değiştir].jpg)
Kopenhag ve Zagreb'de mola vererek Stockholm'den Belgrad'a uçan JAT Uçuş 367'nin mürettebatı, 25 Ocak 1972 sabahı Danimarka'ya ulaştı.[3] Vulović'in anlattığına göre, 367 sefer sayılı uçuşta olması planlanmamıştı ve JAT, onu ismi Vesna olan başka bir uçuş görevlisiyle karıştırmıştı.[3][4] Yine de ülkeyi ilk kez ziyaret etmesi nedeniyle Danimarka'ya seyahat etmekten heyecan duyduğunu söyledi. Mürettebat tüm öğleden sonrayı ve ertesi sabahı kendilerine ayırdı. Vulović gezmek istiyordu ancak meslektaşları alışverişe gitmeleri konusunda ısrar etti. "Herkes ailesi için bir şeyler satın almak istiyordu" diye hatırladı. "Bu yüzden onlarla alışverişe gitmek zorunda kaldım. Öleceklerini biliyor gibiydiler. Bu konuda konuşmadılar ama gördüm . . . Onlar için hissettim ve kaptan 24 saat boyunca odasından çıkmadı. Dışarıya hiç çıkmak istemiyordu. Sabah kahvaltıda yardımcı pilot sanki başka kimsenin oğlu veya kızı yokmuş gibi oğlu ve kızından bahsediyordu."[3]
Uçuş 367, Stockholm Arlanda Havaalanından 26 Ocak öğleden sonra, 1:30'da kalktı. McDonnell Douglas DC-9 tipi uçak saat 02.30'da Kopenhag Havalimanı'na indi. Bunun üzerine Vulović ve meslektaşları uçağa bindiler.[5] Vulović, "Geç olduğu için terminaldeydik ve uçağın park edildiğini gördük" dedi. "Tüm yolcuların ve mürettebatın uçaktan indiğini gördüm. Bir adam çok sinirlenmiş görünüyordu. Onu fark eden sadece ben değildim. Diğer mürettebat üyeleri ve Kopenhag'daki istasyon müdürü onu gördü. Bombayı bagaja koyanın o olduğunu düşünüyorum. Sanırım Stockholm'de bir çanta teslim etmiş, Kopenhag'da inmiş ve bir daha uçağa binmemiştir."[3]
367 sefer sayılı uçuş Kopenhag Havalimanı'ndan 03:15'te kalktı. 4:01'de, Öğleden sonra DC-9'un bagaj bölmesini parçalayan bir patlama oldu.[5] Patlama, uçağın o zamanki Çekoslovak köyü Srbská Kamenice üzerinde parçalanmasına neden oldu.[4] Vulović, 28 yolcu ve mürettebattan hayatta kalan tek kişiydi.[1][2] Enkazın ortasında çığlık attığını duyan Bruno Honke isimli bir köylü tarafından bulundu. Turkuaz renkli üniforması kanla kaplıydı ve çarpmanın şiddetiyle ince topuklu ayakkabıları yırtılmıştı.[4] Honke , İkinci Dünya Savaşı sırasında doktordu ve kurtarma ekibi gelene kadar Vulović'i hayatta tutmayı başardı.[3][6]
Hava güvenliği müfettişleri, Vulović'in hayatta kalmasını, DC-9'un gövdesinde uçağın geri kalanından kopup yere düşerken bir yemek arabası tarafından sıkışıp kalmasına bağladı. Kabindeki basınç kaybolunca, yolcular ve diğer uçuş mürettebatı uçaktan dışarı fırladı ve düşerek öldüler. Müfettişler, Vulović'in içine sabitlendiği gövdenin, darbeyi hafifleten, yoğun ormanlık ve karla kaplı bir dağ yamacına açılı bir şekilde indiğine inanıyorlardı.[1][a] Vulović'in doktorları düşük tansiyon geçmişinin, kabin basıncının düşmesinden sonra hızla bayılmasına neden olduğu ve darbe anında kalbinin patlamasını engellediği sonucuna vardı.[7] Vulović, uçuş görevlisi olmak için başvurmadan önce düşük tansiyonunun farkında olduğunu ve bunun sağlık muayenesinde başarısız olmasına neden olacağını bildiğini ancak öncesinde aşırı miktarda kahve içtiğini ve havayollarına kabul edildiğini söyledi.[3]
1962 ile 1982 yılları arasında göçmen Hırvat milliyetçileri Yugoslav sivil ve askeri hedeflerine karşı 128 terör saldırısı düzenledi.[8] Yugoslav yetkililer, 367 sefer sayılı uçağın düşürülmesinden kendilerinin sorumlu olduğundan şüpheleniyordu. Kaza günü, Viyana'dan Zagreb'e giden bir trende patlayan bomba altı kişinin yaralanmasına yol açmıştı.[9] Kendini Hırvat milliyetçisi olarak tanımlayan bir adam, ertesi gün İsveç gazetesi Kvällsposten'i arayarak 367 sefer sayılı uçağın bombalanmasının sorumluluğunu üstlendi.[10] Hiçbir tutuklama yapılmadı.[11] Çekoslovak Sivil Havacılık Otoritesi daha sonra patlamayı evrak çantasındaki bombaya bağladı.[12]
Felç kalması ve iyileşme süreci
[değiştir | kaynağı değiştir]Kazanın ardından Vulović günlerce komada kaldı, kafatası kırıktı ve beyin kanaması geçiriyordu.[b] Ayrıca iki bacağı ve üç omuru kırıktı, bunlardan biri tamamen ezilmişti.[3] Pelvisi ve birkaç kaburgası da kırıktı.[11] Yaralanmaları onun belden aşağısının geçici olarak felç olmasına neden oldu. Düşmeden önceki saatten bir ay sonrasına kadar tamamen hafıza kaybı yaşadı. Vulović'in ebeveynleri kazanın meydana gelmesinden yaklaşık iki hafta sonra başına ɡelenleri öğrendi. Doktorunun kendisine bir gazete manşeti göstermesi üzerine bayıldı ve sakinleştirilmeye çalışıldı.[3] Vulović'in kazadan önce hatırlayabildiği son şey, yolcuları uçağa binerken selamlamaktı.[4] Bir sonraki hatırladığı şey, yaklaşık bir ay sonra anne ve babasını hastane odasında görmesiydi.[3]
Vulović, 12 Mart 1972'ye kadar Prag'daki bir hastanede tedavi gördü ve ardından Belgrad'a uçtu. Yugoslavya'ya dönüş uçuşu sırasında uyumasına yardımcı olması için kendisine hipnotik bir enjeksiyon yapılması teklif edildi, ancak kazayı hatırlamadığı için uçmaktan korkmadığını söyleyerek bunu reddetti. Belgrad'da Vulović'in hastane odası 24 saat polis koruması altına alındı çünkü yetkililer bombalamanın faillerinin onu öldürmek isteyeceğinden korkuyordu. Gardiyanlar her altı saatte bir vardiya değiştiriyordu ve ebeveynleri ve doktorlar dışında kimsenin onu görmesine izin verilmiyordu.[3] Vulović'in hastanede kalışı Haziran 1972'ye kadar sürdü ve ardından iyileşmek için bir Karadağ'daki bir sahil beldesinde gitti ve doktorları onu iki veya üç günde bir ziyaret etti.
Vulović hareket kabiliyetini yeniden sağlamak için birkaç ameliyat geçirdi. İlk başta sadece sol bacağını hareket ettirebiliyordu ve bir ay sonra sağ bacağını da hareket ettirebildi.[3] Vulović'in ebeveynleri, tedavisinin masraflarını karşılamak için her iki arabasını da satmak zorunda kaldı.[15] Vulović, düşüşünden sonraki on ay içinde yürüme yeteneğini yeniden kazandı, ancak hayatının geri kalanında topallayarak yürüdü ve omurgası kalıcı olarak bükülmüştü.[4] Toplamda on altı ayını iyileşmek için harcadı. 2008'de "Kimse benim bu kadar uzun yaşayacağımı beklemiyordu" dedi.[4] Vulović iyileşmesini "Sırp inatçılığına" ve "çikolata, ıspanak ve balık yağını içeren çocukluk diyetine" bağladı.[4][16]
Şöhreti
[değiştir | kaynağı değiştir]
Vulović Eylül 1972'de, uçuş görevlisi olarak çalışmaya devam etme isteğini dile getirdi.[3] JAT, uçuşlardaki ɡörevinin çok fazla ilɡi çekeceğini düşündü ve bunun yerine ona masa başı bir iş verdi. Yugoslavya'da ulusal bir kahraman olarak karşılandı.[1] Bir "Soğuk Savaş kahramanı" olarak ünü, Sovyetler Birliği ve diğer Varşova Paktı ülkelerine de yayıldı.[17] Kazanın ardından, Yugoslavya devlet başkanı Josip Broz Tito tarafından onurlandırıldı ve Sırp halk şarkıcısı Miroslav Ilić, "Vesna stjuardesa" ("Kosiste Vesna") adlı bir şarkı kaydetti.[1] Kısa süre sonra Srbská Kamenice'nin fahri vatandaşı oldu. Kazadan sonra Vulović'i canlı bulan Honke'nin, düşüşünden altı hafta sonra bir torunu dünyaya geldi; Vulović'in onuruna Vesna adı verildi.[18] Düzenli olarak uçmaya devam eden Vulović, diğer yolcuların kendisini uçuşlarda görünce şaşırdıklarını ve yanına oturmak istediklerini belirtti.[4]
Vulović'in ebeveynlerinin ikisi de kazadan sonraki birkaç yıl içinde öldü.[19] Bir yıllık flörtün ardından 1977'de[c] makine mühendisi Nikola Breka ile evlendi.[18] Doktorlar tarafından kendisine yaralanmaların üreme fonksiyonu üzerinde olumsuz bir etki yaratmayacağı söylenmesine rağmen Vulović, neredeyse ölümcül olduğu ortaya çıkan ve hiçbir zaman çocuk sahibi olamayan bir Dış gebelik yaşadı.[3] 1985 yılında Guinness Dünya Rekorları Kitabı, Vulović'i paraşütsüz en yüksek düşüşten sağ çıkma rekorunun sahibi olarak tanıdı: (10.160 metre (33.330 ft; 6,31 mi) Böylelikle Alan Magee, Juliane Koepcke, Nicholas Alkemade ve Ivan Chisov gibi düşmeden sağ kurtulan diğer kişilerin rekorlarını aştığı resmen kabul edildi.[6] Takdirini Londra'daki bir galada müzisyen Paul McCartney'den aldı[20]
1990'ların başında Vulović ve kocası boşandı.[3][d] Boşanmasını, kocasının ardı ardına sigara içmesine bağladı.[19] Aynı sıralarda[e] Vulović, Sırp devlet adamı Slobodan Milošević aleyhinde konuştuğu ve hükûmet karşıtı protestolara katıldığı için JAT'tan kovuldu. Tutuklanmadı çünkü hükûmet, hapis cezasının getireceği olumsuz tanıtımdan endişe ediyordu.[4][20] Aktivizmine yanıt olarak Milošević yanlısı magazin dergileri, 367 sefer sayılı uçağın Çekoslovak karadan havaya füzesi tarafından vurulduğunu ve önceden inanıldığından daha düşük bir yükseklikten düştüğünü iddia ederek ona karşı bir karalama kampanyası başlattı.[19] Vulović 1990'lar boyunca hükûmet karşıtı gösterilere katılmaya devam etti. Milošević ve Sırbistan Sosyalist Partisi, Ekim 2000'deki Buldozer Devrimi'nde devrilince, zafer konuşması yapmak için Belgrad belediye binasının balkonuna çıkan birçok ünlünün arasındaydı.[3] Daha sonra Demokrat Parti adına kampanya yürüttü ve ekonomik refah getireceğine inandığı Sırbistan'ın Avrupa Birliği'ne girmesini savundu.[4]
Daha sonraki yaşamı ve ölümü
[değiştir | kaynağı değiştir]Vulović, gazetecilere düşüşünü her gün düşünmediğini ancak hayatta kalmanın suçluluğuyla mücadele ettiğini itiraf etti.[4] "Ne zaman kazayı düşünsem, hayatta kaldığım için ağır bir suçluluk duygusuna kapılıyorum ve ağlıyorum . . . O zaman belki de hiç hayatta kalmamam gerektiğini düşünüyorum" diyerek düşüncelerini paylaştı.[21] Vulović, bununla başa çıkmak için terapiyi ɡörmeyi reddetti ve dîndar bir Ortodoks Hıristiyan oldu. Yaşadığı çilenin onu bir iyimser birine dönüştürdüğünü belirtti.[4][16]
2009 yılında, Prag'dan ɡelen iki gazeteci Peter Hornung-Andersen ve Pavel Theiner, 367 sefer sayılı uçağın bir düşman uçağıyla karıştırıldığını ve Çekoslovak Hava Kuvvetleri tarafından 800 metre (2.600 ft) yükseklikte vurulduğunu iddia etti (10,160 metre yükseklikten çok daha düşüktür). Gazeteciler ayrıca, uçağın düşürülmesinin sorumluluğunu üstlenen Kvällsposten tarafından alınan çağrının bir aldatmaca olduğunu da varsaydılar.[10] Çek Sivil Havacılık Otoritesi gazetecilerin iddiasını komplo teorisi olarak nitelendirerek bu iddaları reddetti.[22] Vulović, gazetecilerin iddialarından haberdar olduğunu söyledi ancak olaya dair hafıza kaybı yaşadığı için iddiaları doğrulayamayacağını veya reddedemeyeceğini belirtti.[21] Guinness Dünya Rekorları onu paraşütsüz en yüksek düşüşten sağ çıkma rekorunun sahibi olarak ɡöstermeye devam etmektedir.
Vulović, hayatının son yıllarında Belgrad'daki dairesinde ayda 300 € emekli maaşıyla yaşadı.[4] "İnsanlar şanslı olduğumu söylediğinde ne diyeceğimi bilmiyorum, ɡünümüzde hayat çok zor" dedi.[21] Vulović, 367 sefer sayılı uçuşta olmasaydı annesi ve babasının erken zamanda ölmeyebileceğinden yakınarak, olayın sadece kendisinin değil ebeveynlerinin de hayatını mahvettiğini belirtti.[3][16] Yalnızca ara sıra röportajlar verdi ve özellikle Oprah Winfrey ve BBC'den gelen çok sayıda röportaj talebini reddetti.[23] düşüşünü tartışmaktan "yorgun" olduğunu söyledi[4] Altmışlı yaşlarına gelen Vulović'in kötüleşen sağlığı, daha önce uzun yıllardır katıldığı Srbská Kamenice'deki yıllık anma törenlerine katılmasını engelledi.[24]
Aralık 2016'da, Vulović'in telefon çağrılarına cevap vermeyi aniden bırakmasının ardından arkadaşları onun sağlığından endişe etmeye başladı. 23 Aralık'ta çilingirler kapıyı zorla açtıktan sonra dairesinde cesedini buldu.[1] Vulović'in arkadaşları, ölümüne kadar geçen yıllarda kalp rahatsızlıklarıyla mücadele ettiğini söyledi.[25] 27 Aralık'ta Belgrad'ın Yeni Mezarlığı'na defnedildi.[26]
Ayrıca bakınız
[değiştir | kaynağı değiştir]Not listesi
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ On the basis of her conversations with Honke, Vulović disputed the assertion that she was discovered in the rear section of the DC-9, as claimed in some reports. "The man who found me ... told me that I was in the middle part of the plane," she said. "I was found with my head down and my colleague on top of me. One part of my body with my leg was in the plane and my head was out of the plane. A catering trolley was pinned against my spine and kept me in the plane."[3]
- ^ The length of time that Vulović was comatose is the subject of considerable contradiction, with different sources indicating three days,[4] ten days,[11] and 27 days.[6][13] A report issued by the Yugoslav state-owned news agency Tanjug in early February 1972 states that "[Vulović has] emerged from her coma ... is able to speak and read and is chatting in English with her doctors."[14]
- ^ A 2005 newspaper article published by the Croatian daily Večernji list reports that Vulović married in 1975.[19] In an interview with Aviation Security Magazine, Vulović stated that she was married in 1977.[3]
- ^ According to Večernji list, the couple divorced in the mid-1980s.[19] In 2002, Vulović told Aviation Security Magazine that she and her husband divorced "ten years ago".[3]
- ^ Some sources suggest that Vulović's employment was terminated in 1990.[4][20] According to Večernji list, JAT terminated her employment in 1991.[19]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b c d e f "Vesna Vulovic, Flight Attendant Who Survived Jetliner Blast, Dies at 66". The New York Times. 28 Aralık 2016. 10 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ağustos 2017. Birden fazla yazar-name-list parameters kullanıldı (yardım);
|ad=ve|soyadı=eksik (yardım) - ^ a b c "Vesna Vulovic, air stewardess who survived a plane crash – obituary". The Daily Telegraph. 3 Ocak 2017. 10 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ağustos 2017.
- ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t "Vesna Vulovic: How to survive a bombing at 33,000 feet". Aviation Security Magazine. April 2002. 10 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi9 Eylül 2017.
- ^ a b c d e f g h i j k l m n o p "Serbia's Most Famous Survivor Fears That Recent History Will Repeat Itself". The New York Times. 26 Nisan 2008. 10 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ağustos 2017. Birden fazla yazar-name-list parameters kullanıldı (yardım);
|ad=ve|soyadı=eksik (yardım) - ^ a b "Souhrnná Zpráva" [Summary report] (PDF) (Çekçe). Zpráva vydaná komisí Federálního ministerstva dopravy ČSSR (Report issued by the commission of the Federal Ministry of Transport of the Czechoslovak Socialist Republic). 19 Haziran 1972. 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ağustos 2017.
- ^ a b c White, Colin (2010). Projectile Dynamics in Sport: Principles and Applications. Londra: Routledge. s. 305. ISBN 978-1-13402-762-0.
- ^ "Vesna Vulovic: Flight Attendant Who Survived Mid-Air Explosion and 33,000-foot Fall, Dies at 66". Inquisitr. 29 Aralık 2016. 10 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ağustos 2017.
- ^ Pluchinsky, Dennis (2010). "Ethnic Terrorism: Themes and Variations". Tan, Andrew T.H. (Ed.). Politics of Terrorism: A Survey. Londra: Routledge. s. 49. ISBN 978-1-13683-336-6.
- ^ Rebić, Đuro (1987). Špijuni, diverzanti, teroristi: Ostaci kontrarevolucije u Jugoslaviji [Spies, saboteurs, terrorists: Remains of the counter-revolution in Yugoslavia] (Sırp-Hırvatça). Zagreb: Centar za informacije i publicitet (Center for Information and Publicity). s. 354. ISBN 978-8-67125-009-2.
- ^ a b "Njemački mediji o slučaju JAT 1972: Napad hrvatske emigracije je plod mašte tajnih službi" [German media about the JAT 1972 case: The attack of Croatian emigration is the fruit of the imagination of the secret services]. Slobodna Dalmacija (Hırvatça). 9 Ocak 2009. 10 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ağustos 2017.
- ^ a b c "Vesna Vulovic, stewardess who survived 33,000ft fall, dies". BBC News. 24 Aralık 2016. 24 Temmuz 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ağustos 2017.
- ^ "Official Abstract of the Final Report (English)" (PDF). Czechoslovak Civil Aviation Authority. s. 6. 23 Kasım 2015 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ağustos 2017.
- ^ "Highest fall survived without parachute". Guinness World Records. 10 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ağustos 2017.
- ^ "Girl who fell 31,000 feet will survive". Irish Times. 2 Şubat 1972. 26 Nisan 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2018.
- ^ "Sreća pobedila nesreću" [Happiness defeated misfortune] (Sırp-Hırvatça). Radio Television of Serbia. April 1973. 25 Ocak 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Ocak 2018. Birden fazla yazar-name-list parameters kullanıldı (yardım);
|ad=ve|soyadı=eksik (yardım) - ^ a b c "Bask in the Bracing Unsentimentality of Vesna Vulovic, the Only Person to Survive a 1972 Plane Crash". Slate. 29 Aralık 2016. 10 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi9 Ağustos 2017. Birden fazla yazar-name-list parameters kullanıldı (yardım);
|ad=ve|soyadı=eksik (yardım) - ^ "Fate or fluke? Air crash sole survivors". CNN. 13 Mayıs 2010. 23 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Şubat 2018.
- ^ a b "Kako je Vesna Vulović preživela avionsku nesreću nad Čehoslovačkom '72: Čudo nije bila prava reč" [How Vesna Vulović survived the plane crash over Czechoslovakia in '72: Miracle was not the right word] (Sırp-Hırvatça). Radio Television of Serbia. June 1979. 17 Mart 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Mart 2018. Birden fazla yazar-name-list parameters kullanıldı (yardım);
|ad=ve|soyadı=eksik (yardım) - ^ a b c d e f "Optimizmu padobran ne treba" [Optimism does not need a parachute]. Večernji list (Hırvatça). 4 Haziran 2005. 2 Şubat 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Şubat 2018.
- ^ a b c "Woman Who Fell to Earth: Was Air Crash Survivor's Record Just Propaganda?". The Guardian. 13 Ocak 2009. 10 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ağustos 2017. Birden fazla yazar-name-list parameters kullanıldı (yardım);
|ad=ve|soyadı=eksik (yardım) - ^ a b c "Too good to be true? Miracle woman who survived '33,000ft fall'". The Independent. 26 Ocak 2012. 10 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ağustos 2017. Birden fazla yazar-name-list parameters kullanıldı (yardım);
|ad=ve|soyadı=eksik (yardım) - ^ "Sestřelení jugoslávského letadla Čechy by se neutajilo, míní pamětník od radaru" [The shooting down of the Yugoslav plane by the Czechs would not be kept secret, says the witness from the radar] (Çekçe). Zprávy iDNES. 15 Ocak 2009. 10 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ağustos 2017.
- ^ Olsen, Camilla Westersø (23 Ocak 2012). "Stewardesse overlevede fald på 10.000 meter" [Stewardess survived fall of 10,000 metres] (Danca). DR Forsiden. 10 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ağustos 2017.
- ^ Homolová, Marie (29 Ocak 2007). "Letuška Vesna spadla z nebe u Děčína" [The flight attendant Vesna fell from the sky near Děčína] (Çekçe). OnaDnes.cz. 10 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ağustos 2017.
- ^ "Brat Vesne Vulović: Još sam u šoku" [Vesna Vulović's brother: I am still in shock]. Večernje novosti (Sırpça). 24 Aralık 2016. 21 Eylül 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ağustos 2017.
- ^ "Sahranjena legendarna stjuardesa koja je preživela pad sa 10 hiljada metara" [Buried: The legendary stewardess who survived the fall from 10 thousand metres]. Večernje novosti (Sırpça). 27 Aralık 2016. 20 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ağustos 2017.