Uluslararası Atom Saati
Uluslararası Atom Saati, Dünya'nın geoid şekli üzerindeki uygun zamanın kavramsal geçişine dayanan yüksek hassasiyetli bir atomik koordinat zaman standardı.
Dünyadaki yerel saatleri belirlemek için kullanılan zaman ölçeği olan Eşgüdümlü Evrensel Zamanın (UTC) ana bileşenlerinden biridir ve saatlerin hangi hızda geçmesi gerektiğini gösterir.[1]
Tanım ve gerçekleştirim
[değiştir | kaynağı değiştir]Uluslararası Atom Saati (TAI), SI saniyesinin en iyi gerçekleştirilmelerine dayanan sürekli bir zaman skalasıdır. BIPM (Bureau International des Poids et Mesures), dünya genelindeki katkı sağlayan laboratuvarların atomik saat verilerini ağırlıklı ortalama ile birleştirerek TAI'yi üretir.[2][3]
BIPM işlemi ve katkılar
[değiştir | kaynağı değiştir]TAI, dünya çapında yüzlerce atomik saatin verilerinin birleştirilmesiyle elde edilir; BIPM aylık olarak Circular T yayınlarıyla TAI hesaplamalarını ve TAI frekans doğruluğu tahminlerini açıklar.[4]
TAI ile UTC ilişkisi ve artık saniyeler
[değiştir | kaynağı değiştir]Uygulamada sivil zaman olarak kullanılan UTC, TAI'ye dayanır ancak Dünya dönüşündeki değişimleri telafi etmek için artık saniyeler (leap seconds) uygulanır; bu yüzden UTC, TAI'den tam bir tam sayı saniye farkıyla geride kalır.[5][6]
Tarihçe ve resmi kararlar
[değiştir | kaynağı değiştir]TAI tanımı ve onun uluslararası koordinasyonu, 1970'lerden itibaren CGPM ve BIPM kararları ile şekillenmiştir; TAI, TT ile bağlantılı olarak da tanımlanır (ör. TT − TAI = 32.184 s sabiti üzerinden verilen eşlemler çerçevesinde).[7][8]
SI saniyesi ve temel saatler
[değiştir | kaynağı değiştir]TAI, SI saniyesinin pratiğe dökülmüş hâlidir; SI saniyesi sezyum-133 atomunun belirli hiperince ayrışma geçişine dayanan tanımıyla ilişkilidir ve ulusal ölçü laboratuvarlarının birinci ve ikinci seviyedeki frekans standartları TAI realizasyonunda kritik rol oynar.[9]
Optik saatler ve gelecekteki yönelimler
[değiştir | kaynağı değiştir]Son yıllarda optik frekans standartları (optik saatler) sezyum tabanlı saatlardan çok daha yüksek göreli kararlılık ve doğruluk elde etmiştir; bu gelişmeler SI saniyesinin daha hassas temsilcileri ve TAI'nin gelecekteki iyileştirilmesi açısından önem taşır.[10][11]
Saat jeodezisi (clock geodesy)
[değiştir | kaynağı değiştir]Yüksek hassasiyetli atomik ve optik saatlar, yerçekimi potansiyeline bağlı frekans kaymalarını ölçerek jeodezik uygulamalarda (yükseklik/jeopotansiyel farklarının belirlenmesi, yeraltı yapı değişikliklerinin izlenmesi vb.) yeni imkânlar sunar; bu alandaki teorik ve deneysel çalışmalar mevcuttur.[12][13]
Ayrıca bakınız
[değiştir | kaynağı değiştir]Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ "What Is International Atomic Time?". timeanddate.com. 18 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Temmuz 2020.
- ^ "Time metrology". BIPM. Erişim tarihi: 20 Kasım 2025.
- ^ "Establishment of International Atomic Time". BIPM. Erişim tarihi: 20 Kasım 2025.
- ^ "International Atomic Time (TAI) — BIPM açıklaması". BIPM. Erişim tarihi: 20 Kasım 2025.
- ^ "Leap seconds and UTC explanation". NIST. Erişim tarihi: 20 Kasım 2025.
- ^ "Circular T and UTC/TAI updates". BIPM. Erişim tarihi: 20 Kasım 2025.
- ^ "Resolution CGPM 14-1 – definition of International Atomic Time". BIPM. Erişim tarihi: 20 Kasım 2025.
- ^ "Recommendation on the definition of time-scales". BIPM. Erişim tarihi: 20 Kasım 2025.
- ^ "Time and Frequency from A to Z (NIST)". NIST. Erişim tarihi: 20 Kasım 2025.
- ^ A bot will complete this citation soon. Click here to jump the queue arXiv:1803.01585.
- ^ "Optical atomic clocks — review (PTB)" (PDF). PTB. Erişim tarihi: 20 Kasım 2025.
- ^ A bot will complete this citation soon. Click here to jump the queue arXiv:1612.03833.
- ^ A bot will complete this citation soon. Click here to jump the queue arXiv:1803.01585.
 | Zaman ile ilgili bu madde taslak seviyesindedir. Madde içeriğini genişleterek Vikipedi'ye katkı sağlayabilirsiniz. |