Transfer şalteri

Transfer şalteri, bir yükü (veya yüklerin bağlı bulunduğu şebeke parçasını), bir kaynaktan diğerine aktarmakta kullanılır. Böylece ilgili yüklere iki farklı kaynaktan çalışabilme olanağı tanınır. Olası güç kesintilerinde yükün enerjisiz kalma süresinin asgariye indirilmesi amaçlanır. İngilizce'den gelen adı ile ATS olarak bilinen düzenekler bu işi otomatik olarak yaparken elle aktarma (change-over) yapan enversör düzenekleri de kullanılır.

Otomatik transfer şalteri, çoğunlukla yedek güç üreteçlerine (jeneratörler) bağlı olarak kullanılmaktadır. Türkiye'deki gibi kesinti sürelerinin uzun olduğu güvensiz şebekelerde, bir dizel jeneratör ve tranfer şalteri işletmelerin verimliliği için kaçınılmaz olabilir. Hastane gibi sürekliliğin önemli olduğu yerlerde de benzer ihtiyaç kaçınılmaz olarak vardır.

Transfer şalterinin çalışma şekli

Yedek güç üretecine (çoğunlukla bir dizel jeneratör) yükün aktarılması işlemi: Otomatik transfer şalteri (ATS), yedek üretece ihtiyaç anının geldiğini belirlemek için şebeke kaynağının gerilimini sürekli izler, kesinti başlamışsa yedek üretece çalışma komutu verir. Transfer şalteri kaynak aktarımını yapmadan önce elektrik şebekesini izole eder, ayırır. Örneğin, bir ev için kullanılan jeneratör ve otomatik transfer şalteri uygulamasında, elektrik şebekesinde kesinti oluğu zaman şalter (ATS), jeneratöre çalışmaya başlaması gerektiğini söyler, jeneratör elektrik gücünü sağlamaya hazır olduğunda evin şebeke ile olan bağlantısı kesilir ve jeneratör evin elektrik paneline bağlanarak gerekli gücü sağlar. Bu kullanım şekli ile jeneratör şebekeden izole edilmiş olur, bu sayede jeneratörün aşırı yüklenmesi engellenmiş olur ayrıca şebeke çalışanlarının tersten gelebilecek elektrik akımına kapılmasını engeller. Transfer şalterleri, yükün tamamını veya acil enerjilenmesi gereken kısımlarını yedekleyecek biçimde tasarlanırlar. Birincil kaynak olan şebeke enerjisinin, sağlıklı biçimde geri geldiğine emin olunduğunda (bunun için genelde bir süre beklenir), transfer bu kez diğer yönde yapılır ve boşa çıkan jeneratör, soğumasına imkan verildikten sonra durdurulur.

Tipleri

Açık Geçiş

Açık geçişte kaynaklar arası geçiş bağlantısı yapılmadan önce her iki kaynak da yükten ayrıldığından kullanıcılar kesintiyi hissederler. Olası bir hatalı operasyonu (ters besleme gibi) engellemek adına güvenli bir yöntemdir. İki kaynaklı bir düzende 1-0-2 konumları bulunur. Primer kaynak şebeke varken konum 1'dir. Yedek kaynağa geçilirken önce 0 konumuna geçmek zorunludur. 2'de çalışma sürerken şebeke yeniden sağlanır ve bu kez 1'e dönmek için sıfır yapmak şarttır ve bu sırada kesinti hissedilecektir.

Kapalı Geçiş

Kapalı geçişte güç kaynaklarından diğerine bağlantı yapılmasından önce güç kaynağının besleme yapması şeklinde çalışmaktadır. Kesintiye tahammülü olmayan yüklerde kullanılmaktadır. Senkronize bir geçiş yapılması için kaynaklar arasındaki voltaj farkı %5'ten az olmalı, frekans farkı 0.2 Hz'den az olmalı ve maksimum faz açısı 5 derece olmalıdır. Bunun anlamı jeneratörü süren motorun eşzamanlı bir düzenleyici kontrolünde olması demektir.

Statik Transfer Şalteri

Statik transfer şalteri yarı iletken güç elektroniğini kullanır. Slikon Kontrollü Kesiciler(SCRs) yükü iki kaynak arasında transfer eder. Mekanik bir aksam olmadığı için çok hızlı bir şekilde geçiş sağlanır.