Thymbra (bitki)
| Thymbra | |||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 Thymbra spicata (Zahter) | |||||||||||||||||
Biyolojik sınıflandırma  | |||||||||||||||||
| |||||||||||||||||
| Sinonimler | |||||||||||||||||
| |||||||||||||||||
Thymbra, Ballıbabagiller (Lamiaceae) familyasına bağlı, aromatik kokulu bitkileri barındıran bir cinstir. Türkiye'de genellikle Zahter veya Karabaş kekiği isimleriyle bilinir.
Genellikle Akdeniz havzasına özgü olan bu cins; Güney Avrupa, Kuzey Afrika ve Orta Doğu'da yayılım gösterir. Daha önce farklı cinsler altında sınıflandırılan bazı türlerin (örneğin Thymus capitatus) güncel taksonomik çalışmalarla bu cinse dahil edilmesiyle tür sayısı 7'ye yükselmiştir.[1]
Özellikleri
[değiştir | kaynağı değiştir]Thymbra türleri, taban kısımları odunlaşmış, hoş kokulu (aromatik) yarı çalılardır. Yaprakları genellikle tam kenarlıdır ve birçoğunda yapraklar uzunlamasına ortadan ikiye katlanmış (konduplikat) bir yapıdadır.
Çiçek durumları bitkinin uç kısımlarında yoğunlaşmış başak veya başçık şeklindedir. Çiçekleri çevreleyen yaprakçıklar (brakte), normal yapraklardan farklı olarak genellikle daha geniş, yumurtamsı ve bazen renklidir. Çiçekleri iki dudaklıdır; üst dudak 3 parçalı, alt dudak 2 parçalıdır. Renkleri krem renginden morun tonlarına kadar değişebilir.[2]
Kullanımı ve Ekonomik Değeri
[değiştir | kaynağı değiştir]Tıpkı yakın akrabası olan Thymus (Kekik) cinsi gibi, Thymbra türleri de mutfaklarda ve halk hekimliğinde yaygın olarak kullanılır.
- Mutfak: Özellikle Thymbra spicata (Zahter), Gaziantep, Hatay ve Kilis yöresinde kahvaltılık "zahter" karışımının ana maddesidir. Taze filizleri salata olarak tüketilir ("Zahter salatası"). Kurutulmuş yaprakları baharat olarak et yemeklerinde ve çorbalarda kullanılır.
- Uçucu Yağ: Thymbra capitata (İspanyol kekiği veya Karabaş kekiği), dünyada kekik yağı üretiminde kullanılan en önemli kaynaklardan biridir. Yüksek oranda karvakrol içerir. Antiseptik ve antimikrobiyal özellikleri nedeniyle ilaç ve kozmetik sanayisinde değerlidir.[3]
- Çay: Kurutulmuş çiçek ve yaprakları demlenerek "Zahter çayı" veya "Kekik çayı" adıyla tüketilir.
Taksonomi ve Türler
[değiştir | kaynağı değiştir]2018 yılında yapılan revizyona göre kabul edilen türler şunlardır:[4][1]
- Thymbra calostachya (Rech.f.) Rech.f. - Girit adasına özgü endemik bir türdür.
- Thymbra capitata (L.) Cav. (Karabaş kekiği) - Akdeniz havzasında en yaygın türdür. Daha önce Coridothymus veya Thymus cinslerinde sınıflandırılmıştır.
- Thymbra linearifolia (Brullo & Furnari) Bräuchler - Libya'da bulunur.
- Thymbra nabateorum (Danin & Hedge) Bräuchler - Batı Ürdün ve Kuzey Suudi Arabistan.
- Thymbra sintenisii Bornm. & Azn. - Türkiye'nin doğusu ve Irak'ın kuzeyinde görülür.
- Thymbra spicata L. (Zahter) - Yunanistan, Türkiye, Suriye, Lübnan, İsrail, Irak ve İran.
- T. spicata subsp. spicata
- T. spicata subsp. intricata
- Thymbra thymbrifolia (Hedge & Feinbrun) Bräuchler - Filistin ve İsrail (Yahudiye Çölü).
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b "Delimitation and revision of the genus Thymbra (Lamiaceae)". Phytotaxa. 369 (1). 12 Eylül 2018. ss. 15-27. doi:10.11646/phytotaxa.369.1.2. Bilinmeyen parametre
|soyad=görmezden gelindi (yardım);|ad=ve|soyadı=eksik (yardım) - ^ R. M. Harley et al.: Labiatae. In: K. Kubitzki (Ed.): The Families and Genera of Vascular Plants. Volume VII, Springer, 2004.
- ^ Şablon:Makale kaynağı
- ^ Kaynak hatası: Geçersiz
<ref>etiketi;kewisimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme)
Dış bağlantılar
[değiştir | kaynağı değiştir]
Wikimedia Commons'ta Thymbra (bitki) ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur.
Vikitür'de Thymbra ile ilgili ayrıntılı taksonomik bilgiler bulunur.
