Temuçin Aygen

Temuçin Aygen
Doğum	1921, İstanbul
Ölüm	25 Ocak 2003 Antalya
Meslek	Türk jeolog, speleolog, mineralog, mağaracı ve yazar.

Jeolog Dr. Temuçin Aygen (d.1921, İstanbul - 25 Ocak 2003, Antalya), Türk jeolog, speleolog, mineralog, mağaracı ve yazar. Türkiye'de mağaracılık sporunu ve araştırmalarını bir ekip çalışması olarak başlatan kişidir. Türkiye’nin ilk mağara araştırma derneğini kurmuş ve başkanlığını yürütmüştür. Yaptığı çalışmalarla çok sayıda gence mağaracılığı sevdirerek bu alanda örnek bir araştırmacı olmuştur.

Hayatı ve Eğitimi

1921 yılında İstanbul'da doğan Aygen, 1938'de Boğaziçi Lisesi'ni bitirmiştir. Yükseköğrenimini İsviçre'de tamamlayarak 1945 yılında Cenevre Üniversitesi Jeoloji ve Mineraloji Bölümü'nden mezun olmuştur. 1947'de Türkiye'ye dönerek 1950'ye kadar İstanbul Üniversitesi Jeoloji Bölümü'nde fahri asistan olarak görev yapmıştır. 1951 yılında aynı üniversitede Ord. Prof. Hamit Nafiz Pamir danışmanlığında "Balya Bölgesi'nin Jeolojik İncelenmesi" başlıklı teziyle doktor unvanını almıştır.

Kariyeri ve Mağaracılık Çalışmaları

Aygen, profesyonel kariyerine 1950-1951 yıllarında Maden Tetkik ve Arama (MTA) Genel Müdürlüğü'nde saha jeologu olarak başlamıştır. 1952'den itibaren İller Bankası'nın su mühendisliği bölümünde uzman olarak çalışmaya başlamıştır. Bu dönemde Antakya, Konya ve Muğla gibi çeşitli illerde karstik alanlardan su temini ve hidroelektrik santrallerin verimliliği üzerine çalışmalar yürütürken ilk mağaracılık deneyimlerini yaşamıştır.

Kariyerindeki dönüm noktası, 1958 yılında hidroelektrik santraller ve hidrojeoloji üzerine incelemeler yapmak üzere iki aylığına gittiği Fransa ve İsviçre gezisi olmuştur. Burada speleoloji (mağara bilimi) ile yakından ilgilenmiş ve yerel mağaracılık kulüpleriyle temas kurmuştur. Bu temaslar sonucunda Paris Speleoloji Kulübü'nden araştırmacıları Türkiye'ye davet etmiş, bu araştırmacılar Türkiye'de birçok mağarayı keşfetmiş ve haritalamıştır.

1964 yılında Ankara'da Türkiye'deki ilk mağara araştırma derneğini kurarak mağara araştırmalarının daha organize ve düzenli hale gelmesini sağlamıştır. 1965'ten itibaren Paris Speleoloji Kulübü'nden araştırmacılarla birlikte Toroslar'da, dünyanın en büyük pınarlarından biri olan Dumanlı Mağarası ve Antalya'daki Altınbeşik Düden Suyu Mağarası gibi çok sayıda mağarayı keşfetmiştir. Araştırmaları 1975'te Batı Karadeniz'e kaymış ve İngiliz araştırmacılarla birlikte Kızılelma, Cumayanı ve Gökgöl Mağaralarını gün ışığına çıkarmıştır.

Eserleri

Temuçin Aygen, speleoloji ve Türkiye'nin doğal mirasının tanıtımı için çok önemli eserler kaleme almıştır:

• Mağaralar ve Yeraltı Irmakları (1959): İlk kitabı olan bu eserde, mağaracılığın tarihi, sporu, mağara oluşumları, mağara canlıları ile Türkiye ve dünyadaki önemli mağaralar hakkında ayrıntılı bilgiler vermiştir. Yaklaşık kırk yıl boyunca, bu kitap konusunda yayımlanmış en kapsamlı Türkçe kaynak olma özelliğini korumuştur.
• Türkiye’nin Mağaraları (1984): Bu kitap, Toroslar ve Batı Karadeniz'deki mağaraların güzelliklerini fotoğraflar, haritalar ve yazılarla ortaya koyarak Türkiye mağaralarının dünyaya tanıtılmasında önemli bir rol oynamıştır.
• Türkiye’nin Bilinmeyen Doğal ve Arkeolojik Değerleri (1988): Aygen bu eserinde, Kars'tan Antalya'ya, Konya'dan Van'a kadar Türkiye'nin pek çok doğal ve arkeolojik zenginliğini gözler önüne sermiştir. Kitabın önsözünde amacının Türkiye'nin bilinmeyen güzelliklerine dikkat çekmek olduğunu belirtmiştir²¹. Eserde fotoğrafçı Ara Güler'e ait fotoğraflar da bulunmaktadır.
• The Blue Paradise of Lycia: Batı Akdeniz'de hüküm sürmüş olan Likya İmparatorluğu üzerine yazdığı bu kitapla Türkiye’nin tanıtımına bir önemli kaynak daha oluşturmuştur.

Mirası ve Diğer Çalışmaları

Mağaracılığın ötesinde, Aygen Türkiye'nin genel doğal ve arkeolojik zenginlikleriyle de yakından ilgilenmiş, bu konularda çok sayıda makale ve bildiri yayımlamıştır. Manavgat bölgesindeki Roma suyolu, Likya şehirleri, Pamukkale travertenleri ve Nemrut'taki dev heykeller gibi alanlarda araştırmalar yapmıştır. Kendi deyimiyle bir "hobi" olarak gördüğü bu çalışmaları sayesinde birçok bilinmeyen değerin "Milli Parklar" kapsamına alınmasını sağlamıştır.

Türkiye'nin az bilinen arkeolojik ve doğal değerlerini belgeleyen 60.000'den fazla renkli dia ve 8 mm'lik filmlerden oluşan zengin bir koleksiyon oluşturmuştur. Ayrıca, 50x70 cm ebatlarında 150 tablodan oluşan bir fotoğraf koleksiyonunu Türkiye'nin çeşitli kentlerinde sergilemiştir. 1992 yılında, Türkiye'nin önde gelen doğa sporları kulüplerinden Todosk'un kurucu üyeleri arasında yer almıştır.

Uzun süren bir hastalıkla mücadele eden Jeolog Dr. Temuçin Aygen, 25 Ocak 2003'te 81 yaşında Antalya'da hayata gözlerini yummuştur. Yaşamı boyunca yaptığı çalışmalar ve araştırmalarla Türkiye'de mağaracılık sporunun ve araştırmalarının bugünkü seviyesine gelmesinde çok büyük bir pay sahibi olmuş ve birçok gence ilham kaynağı olmaya devam etmektedir.