Tekâlif-i örfiye

Tekâlif-i örfiye, başlangıçta savaş zamanlarında toplanan olağanüstü vergiler ve çeşitli özel harcamalar için kullanılan genel bir terimdi. Bu vergiler, nakit veya ayni olarak ödenebiliyor ve oranları toplumun ödeme gücüne bağlı olarak (bir ölçüde) değişiklik gösterebiliyordu. Tanzimat reformları döneminde tekâlif-i örfiye, doksan farklı tüketim vergisini kapsıyordu.

Tekâlif vergilerinin 17. yüzyılda arttığı görülmektedir. Osmanlı İmparatorluğu'ndaki karmaşık vergi muafiyetleri ağı, tekâlif vergileriyle de ilişkiliydi; örneğin, bazı vergi mükellefleri kamu hizmeti karşılığında (örneğin, hacılar için bir pansiyon işletmek gibi) muafiyet elde edebiliyordu. Ayrıca, bir bölge olağanüstü zorluklar yaşadığında—örneğin, zaten yüksek miktarda başka vergiler ödemişse veya savaş nedeniyle zarar görmüşse—tekâlif vergilerinden muaf tutulabiliyordu. Bazı yeniçeriler de tekâlif-i örfiye'den muaftı; ancak, yeniçeri statüsü zamanla gerçek bir askerlik rolü olmaktan çıkıp, adeta kalıtsal bir ayrıcalık haline gelebiliyordu.