Tartışma:Karacaova

Karacaova: Tarih, Kültür ve Bellek Durağı

Hüsnü Yazıcı

Karacaova, Osmanlı döneminde Selanik Sancağı’na bağlı, verimli toprakları ve köklü geçmişiyle tarihî ve kültürel bakımdan zengin bir bölgedir. Üç ürün alınabilen topraklarıyla yalnızca coğrafî yapısı değil; üretim gücü, eğitim düzeyi ve sosyal dokusuyla da Balkanlar’ın öne çıkan Türk yerleşimlerinden biri olmuştur.

Tarihî Arka Plan: Bizans’tan Osmanlı’ya

Karacaova’nın geçmişi Bizans dönemine, hatta öncesine kadar uzanır. 11. yüzyıldan itibaren Peçenek ve Kuman gibi Türk boylarının bölgeye yerleştirildiği, Bizans tarihçi kaynaklarında yer almaktadır. Bu durum, Karacaova’nın Türk kimliğinin sadece Osmanlı ile başlamadığını, erken dönemlerden itibaren Türk iskânına sahne olduğunu gösterir.

Ayastefanos ve Berlin Antlaşmaları’nda Karacaova

1878 Ayastefanos ve Berlin Antlaşmaları, Osmanlı’nın Balkanlar’daki siyasi hâkimiyetini zayıflatan kırılma noktalarıdır. Bu süreçte Karacaova gibi Türk nüfusunun yoğun yaşadığı bölgeler, Makedonya buhranlarının merkezinde kalmış; milliyetçi isyanlar ve silahlı çete faaliyetleriyle sarsılmıştır. Bölge, hem Osmanlı askerleri hem de sivil halk açısından direnişin odağı olmuştur.

Fatih Sultan Mehmet ve Vodina Camii

Karacaova'nın kazası olan Vodina (bugünkü Edessa), Fatih Sultan Mehmet döneminde camiyle taçlandırılmıştır. Bu cami, yalnızca bir dinî yapı değil; aynı zamanda Osmanlı’nın bölgeye verdiği önemin, kalıcı hâkimiyet ve vakıf düzeninin bir nişanesi olmuştur. Eğitim, adalet ve toplumsal yapı bu anlayış çerçevesinde şekillenmiştir.

Enver Paşa ve Meşrutiyet Hareketi

1908’de II. Meşrutiyet’in ilanı sürecinde genç bir subay olan Enver Bey (daha sonra Enver Paşa), Karacaova çevresinde görevlendirilmiş ve çete hareketlerini bastırmakla sorumlu tutulmuştur. İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin etkin bir üyesi olarak burada dağa çıkan ilk subaylardan biri olmuştur. Karacaova’daki bu görevi, bölgenin yalnızca ekonomik değil, siyasî gelişmelerde de ne denli etkin bir alan olduğunu göstermektedir.

Karacaova’dan Anadolu’ya Eğitim Işığı

Karacaova’nın en önemli miraslarından biri, eğitime verdiği önemdir. Osmanlı döneminde camilerle birlikte okullar da inşa edilmiş; halkın okuryazarlık oranı çevre bölgelere göre çok yüksek seviyelere ulaşmıştır. Bazı köy okullarına, padişahın desteğiyle adı verilmiştir. Bu sağlam altyapı sayesinde Karacaovalı birçok öğretmen, mübadele öncesi ve savaş yıllarında Anadolu köylerine tayin edilmiş; Cumhuriyet döneminde eğitimin ve kültürün taşıyıcısı olmuşlardır.

Evronos Bey ve Rumeli’nin Fethi

Osmanlı’nın Rumeli fetihlerinde büyük rol oynayan Evronos Bey, bölgedeki Türk varlığının mimarlarından biri olmuştur. Mezarı Yenice-i Vardar’dadır ve bölgedeki Osmanlı-Türk kültürel izlerinin başlangıç noktalarından biridir.

Karacaova: Bir Coğrafya Değil, Bir Hafıza

Karacaova; yalnızca bir yer adı değil, tarihiyle, insanıyla, eğitim ve mücadele geleneğiyle bir hafıza bölgesidir. Fatih Sultan Mehmet’ten Enver Paşa’ya, Berlin Antlaşması’ndan Anadolu’ya giden öğretmenlere kadar uzanan bu zincir, Karacaova’nın Türk tarihindeki yerini açıkça ortaya koymaktadır.

Mübadele süreci ise bu hafızanın en somut örneklerinden biridir. Evladı-fâtihan yani “fâtihlerin evlatları” olarak adlandırılan, atalarının ata topraklarından zorunlu göçle ayrılıp ana vatana iskan edilen insanlar, Karacaova’nın kültürel ve tarihî bütünlüğünü bozmadan Anadolu’ya yeni kökler salmışlardır. Bu zorunlu göç, kayıpların yanında yeni bir diriliş ve devamlılık hikayesidir. Ata topraklarından ana vatana taşınan bu kültür ve hafıza, yeni yerleşim yerlerinde de yaşatılmış, asla unutulmamıştır.

Bu mirası yaşatmak, anlatmak ve gelecek kuşaklara aktarmak hepimizin görevidir. Okuyalım, okutalım; Karacaova’yı unutturmayalım.

— Hüsnü Yazıcı Bağımsız Araştırmacı-Yazar

Not:

Bu yazıda geçen tarihî bilgiler, Osmanlı Arşivleri ve Bizans dönemi birincil tarihçi kaynaklarına dayanmaktadır.

Bilgilendirme Selanik Sancağı’na bağlı Karacaova bölgesi

Karacaova: Tarih, Kültür ve Bellek Durağı

Hüsnü Yazıcı

Karacaova, Osmanlı döneminde Selanik Sancağı’na bağlı, verimli toprakları ve köklü geçmişiyle tarihî ve kültürel bakımdan zengin bir bölgedir. Üç ürün alınabilen topraklarıyla yalnızca coğrafî yapısı değil; üretim gücü, eğitim düzeyi ve sosyal dokusuyla da Balkanlar’ın öne çıkan Türk yerleşimlerinden biri olmuştur.

Tarihî Arka Plan: Bizans’tan Osmanlı’ya

Karacaova’nın geçmişi Bizans dönemine, hatta öncesine kadar uzanır. 11. yüzyıldan itibaren Peçenek ve Kuman gibi Türk boylarının bölgeye yerleştirildiği, Bizans tarihçi kaynaklarında yer almaktadır. Bu durum, Karacaova’nın Türk kimliğinin sadece Osmanlı ile başlamadığını, erken dönemlerden itibaren Türk iskânına sahne olduğunu gösterir.

Ayastefanos ve Berlin Antlaşmaları’nda Karacaova

1878 Ayastefanos ve Berlin Antlaşmaları, Osmanlı’nın Balkanlar’daki siyasi hâkimiyetini zayıflatan kırılma noktalarıdır. Bu süreçte Karacaova gibi Türk nüfusunun yoğun yaşadığı bölgeler, Makedonya buhranlarının merkezinde kalmış; milliyetçi isyanlar ve silahlı çete faaliyetleriyle sarsılmıştır. Bölge, hem Osmanlı askerleri hem de sivil halk açısından direnişin odağı olmuştur.

Fatih Sultan Mehmet ve Vodina Camii

Karacaova'nın kazası olan Vodina (bugünkü Edessa), Fatih Sultan Mehmet döneminde camiyle taçlandırılmıştır. Bu cami, yalnızca bir dinî yapı değil; aynı zamanda Osmanlı’nın bölgeye verdiği önemin, kalıcı hâkimiyet ve vakıf düzeninin bir nişanesi olmuştur. Eğitim, adalet ve toplumsal yapı bu anlayış çerçevesinde şekillenmiştir.

Enver Paşa ve Meşrutiyet Hareketi

1908’de II. Meşrutiyet’in ilanı sürecinde genç bir subay olan Enver Bey (daha sonra Enver Paşa), Karacaova çevresinde görevlendirilmiş ve çete hareketlerini bastırmakla sorumlu tutulmuştur. İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin etkin bir üyesi olarak burada dağa çıkan ilk subaylardan biri olmuştur. Karacaova’daki bu görevi, bölgenin yalnızca ekonomik değil, siyasî gelişmelerde de ne denli etkin bir alan olduğunu göstermektedir.

Karacaova’dan Anadolu’ya Eğitim Işığı

Karacaova’nın en önemli miraslarından biri, eğitime verdiği önemdir. Osmanlı döneminde camilerle birlikte okullar da inşa edilmiş; halkın okuryazarlık oranı çevre bölgelere göre çok yüksek seviyelere ulaşmıştır. Bazı köy okullarına, padişahın desteğiyle adı verilmiştir. Bu sağlam altyapı sayesinde Karacaovalı birçok öğretmen, mübadele öncesi ve savaş yıllarında Anadolu köylerine tayin edilmiş; Cumhuriyet döneminde eğitimin ve kültürün taşıyıcısı olmuşlardır.

Evronos Bey ve Rumeli’nin Fethi

Osmanlı’nın Rumeli fetihlerinde büyük rol oynayan Evronos Bey, bölgedeki Türk varlığının mimarlarından biri olmuştur. Mezarı Yenice-i Vardar’dadır ve bölgedeki Osmanlı-Türk kültürel izlerinin başlangıç noktalarından biridir.

Karacaova: Bir Coğrafya Değil, Bir Hafıza

Karacaova; yalnızca bir yer adı değil, tarihiyle, insanıyla, eğitim ve mücadele geleneğiyle bir hafıza bölgesidir. Fatih Sultan Mehmet’ten Enver Paşa’ya, Berlin Antlaşması’ndan Anadolu’ya giden öğretmenlere kadar uzanan bu zincir, Karacaova’nın Türk tarihindeki yerini açıkça ortaya koymaktadır.

Mübadele süreci ise bu hafızanın en somut örneklerinden biridir. Evladı-fâtihan yani “fâtihlerin evlatları” olarak adlandırılan, atalarının ata topraklarından zorunlu göçle ayrılıp ana vatana iskan edilen insanlar, Karacaova’nın kültürel ve tarihî bütünlüğünü bozmadan Anadolu’ya yeni kökler salmışlardır. Bu zorunlu göç, kayıpların yanında yeni bir diriliş ve devamlılık hikayesidir. Ata topraklarından ana vatana taşınan bu kültür ve hafıza, yeni yerleşim yerlerinde de yaşatılmış, asla unutulmamıştır.

Bu mirası yaşatmak, anlatmak ve gelecek kuşaklara aktarmak hepimizin görevidir. Okuyalım, okutalım; Karacaova’yı unutturmayalım.

— Hüsnü Yazıcı

Bağımsız Araştırmacı-Yazar

Not:

Bu yazıda geçen tarihî bilgiler, Osmanlı Arşivleri ve Bizans dönemi birincil tarihçi kaynaklarına dayanmaktadır. ~2025-145829 (mesaj) 21.26, 6 Temmuz 2025 (UTC)

Karacaova’nın Etnik Kimliği

Tarih duyumla değil, belgeyle yazılır. Karacaova bölgesine dair kapsamlı bir araştırma yapılmış; Osmanlı arşivleri, müdevver defterleri, nüfus ve temettuat defterleri, tasfiye talepnameleri, salnameler ve şer’iyye sicilleri detaylı şekilde incelenmiştir. Ayrıca yerli ve yabancı tarihçilerin eserleri taranmış, bölgenin demografik yapısı çok yönlü olarak ele alınmıştır.

Osmanlı nüfus sayımları, etnik kökeni doğrudan belirtmemiş, dini kimlik esas alınmıştır.

Ancak bazı kayıtlarda (örneğin 1831 yılı nüfus defteri ve 1924 yılı tasfiye talepnameleri) ailelerin etnik ya da coğrafi lakapları açıkça yazılmıştır.

1831 yılı nüfus defteri, Tatar, Arap, Kıptî, Yörük, Boşnak gibi kökenlerin lakaplarla kayda geçtiğini göstermektedir (Hüsnü Yazıcı).

Levent Kayapınar, 1720 yılı müdevver defteri üzerinden, Yenice Vardar’a bağlı Karacaova bölgesindeki 18 köyden 14’ünün Evladı-fâtihan ve Hanekeş köyleri olarak kaydedildiğini belirtmektedir. Bu, bölgedeki Evladı-fâtihan iskânını kanıtlayan önemli bir kaynaktır.

Karacaova’da sadece tek bir etnik Müslüman grup bulunmaz.

Osmanlı’nın iskân politikalarıyla bölgeye:

Evladı-fâtihan Yörükleri

Konyar Türkleri

Arnavut, Boşnak, Arap, Tatar, Kıptî, Zenci, Mısırlı kökenli Müslüman aileler yerleştirilmiştir.

Yerli Hristiyan halk, kendi köylerinde yaşamayı sürdürmüştür.

Bu çokkültürlü yapı, Osmanlı'nın askeri-stratejik iskân politikası sonucu oluşmuştur.

Bazı yabancı seyyahlar, Karacaova’daki Müslümanlar için “Pomak” ya da “Müslüman Bulgar” ifadelerini kullanmıştır.

Özellikle Bulgar seyyah St. Verkovic, gözleme dayalı olarak bu ifadeyi kullanmış; ancak bu tanımın belgesel karşılığı yoktur.

Osmanlı ve Yunan arşiv belgelerinde, Karacaova’da Pomak unsura dair herhangi bir kayıt bulunmamaktadır.

Yerel halkın zamanla Makedonca konuşmuş olması, etnik kimlik göstergesi değildir.

Anton Tuma, Die Türken in Europa adlı eserinde Karacaova ve çevresine Konyar Türklerinin yerleştirildiğini açıkça belirtir.

Mehmet Tayyip Gökbilgin, Rumeli’de Yörükler ve Evladı-Fâtihan adlı çalışmasında bölgenin askeri iskân statüsünü ve Evladı-fâtihan kökenini belgelerle ortaya koyar.

Halil İnalcık, Rumeli’deki Türk iskânının Yörük-Konyar unsuru üzerine kurulu olduğunu dolaylı şekilde teyit eder.

Levent Kayapınar, 1720 yılı müdevver defteri üzerinden, Yenice Vardar’a bağlı Karacaova bölgesindeki 18 köyden 14’ünün Evladı-fâtihan ve Hanekeş köyleri olarak kaydedildiğini belirtmektedir. Bu, bölgedeki Evladı-fâtihan iskânını kanıtlayan önemli bir kaynaktır.

Hüsnü Yazıcı, 1831 yılı nüfus defteri üzerinden Karacaova’daki aile kökenlerine dair etnik lakapları ortaya koymuştur.

Sonuç: Karacaova Pomak Değildir

Pomak kardeşlerimiz baş tacıdır. Ancak tarih sevgiyle değil, belgeyle yazılır.

Bütün mevcut kaynaklara ve arşiv belgelerine göre Karacaova’da Pomak unsura dair resmi bir kayıt bulunmamaktadır.

Gerçek arşivdedir, söylentide değil.

Karacaova; Evladı-fâtihan ve Konyar Türklerinin, çeşitli Müslüman halkların birlikte yaşadığı, Osmanlı’nın bilinçli iskân politikalarıyla şekillenen bir coğrafyadır.

Kaynakça

Osmanlı Arşiv Belgeleri (Hicri 1256–1320)

1720 Yılı Müdevver Defteri (Levent Kayapınar)

1831 Yılı Nüfus Defteri (Hüsnü Yazıcı)

1924 Yılı Tasfiye Talepnameleri

Temettuat Defterleri

Salnameler ve Şer’iyye Sicilleri

Anton Tuma – Die Türken in Europa

Mehmet Tayyip Gökbilgin – Rumeli’de Yörükler ve Evladı-Fâtihan

Halil İnalcık – Osmanlı’da Devlet, Hukuk, Adalet

St. Verkovic – Ethnographie des Vilayets d'Andrinople

HÜSNÜ YAZICI

Not: Bu yazıya ek olarak, dil ve kimlik üzerine yapılan popülist söylemlerin ne denli yanıltıcı olabileceğine dikkat çekmek istiyorum. Bilimsel temele dayalı bir bakış açısı, kültür ve kimlik arasındaki ilişkiyi daha doğru anlamamıza yardımcı olacaktır.

Dil üzerinden etnik kimlik tartışmak, bilimsellikten uzak ve popülist bir yaklaşımdır. Osmanlı gibi çok dilli, çok etnisiteli imparatorluklarda insanlar zamanla yaşadıkları coğrafyanın dilini benimsemiştir. Bu, etnik kökenin değiştiği anlamına gelmez.

“Language is not a reliable indicator of ethnic origin in multilingual and multiethnic societies.”

— Joshua A. Fishman, Language and Ethnicity in Minority Sociolinguistic Perspective, 1989.

Aynı görüşü Türk sosyolog Prof. Dr. Orhan Türkdoğan da ifade eder:

“Dil, kültürel etkileşim sonucu değişebilir; fakat bu değişim, etnik kökenin belgesi değildir.”

— Orhan Türkdoğan, Etnik Sosyoloji, 1997.

Dil değişir, kimlik kalır. Ancak tarih, sadece arşivle yazılır. Duygularla değil. ~2025-145829 (mesaj) 21.32, 6 Temmuz 2025 (UTC)

saryer.blogspot.com

Osmanlı Arşivlerinden Selanik sancağına bağlı Karacaabad, Yenice Vardar, Vodina

1720 yılı müdevver defterlerinden Evladı fatihan köyleri

Yenice vardar, Vodina, Karacaabad köylerin sayısı 1720 yılı müdevver defterlerine göre

146 köy bunun 51 köyü Evladı fatihan ve hanekeş

Vodina   kazası      1 köy ( kara orman) Evladı fatihan ve hanekeş, 1720 yılı

Yenice Vardar kazası 36 köy Evladı fatihan ve hanekeş,  1720 yılı

Karacaabad ( karacaova)  nahiyesi 14 köy (Yenice Vardar'a) bağlı Evladı fatihan ve hanekeş, Karacaova nın 18 köyünden 14 köy evladı fatihan, Gustulüp, Fuştan, Prodrom, Kuzişen, Kırlat, lslatina, Nevahor, Ranislav, Gabarişte, İzvor, Novasel, Rujina, Severin, İstranişte, 1720 yılı

1831 yılı nüfus defterlerinde evladı fatihan köy sayıları  Karacaabad _Karacaova da artmakta, kazaların birleşmesi nüfus değişikliği vs.

SELANİK SALNAMELERİ 1894 YILI

Vodina kazası.             64 köy

Yenice vardar kazası  63 köy

Karacaabad nahiyesi 19 köy, Kazası Yenice Vardar

KAYNAK, Osmanlı arşivleri, müdevver defteri ve 1831 yılı nüfus defterleri

1720 yılı müdevver defterleri (Levent Kayapınar)

1831 yılı nüfus defterleri (Hüsnü Yazıcı)

Evlâd-ı fâtihân tabiri genel olarak Rumeli'yi fetheden  gazi ve beylerin torunları Anadolu’dan göç ettirilip bu bölgeye iskân edilen Türkleri ifade eder. Osmanlı döneminde özel bir teşkilât altına alınmıştır, .Osmanlı Devleti’nin savaşçı bir yapıya sahip, devlete sadık askerlerinden ve savaşlarda büyük yararlıkları belgelerde görülmektedir

Bir Köy Evlad_ı Fatihan ise onun vergi muafiyetleri vardır aynı köyde hanekeş olarak kayıtlı insanlarda olabilir onlar normal  vergi verirler.

Hüsnü Yazıcı ~2025-145829 (mesaj) 21.33, 6 Temmuz 2025 (UTC)

Aydın Ayhan (d. 1947, Ayvalık),  Türk tarihçi, akademisyen ve araştırmacı yazar. Yazısından alıntıdır

Bir Mübadele bölgesi, Vodina ile İlgili Notlar

Bugün Yunanistan Devleti sınırları içinde kalan Vodina, Karacaova bölgesinde Türklerin çoğunluk olduğu, Selanik Vilâyetine bağlı kaza merkezlerinden birisiydi. Burada yaşayan Türkler, Evlâd-ı Fatihan ocaklarına bağlıydılar. Eski ismi “Valesa” idi.[1] Etrafı bağlarla, ormanlarla kaplıydı. Bilhassa Kandrova’da büyük kestane ormanları vardı.

Vodina, Rumeli Beylerbeyi Gazi Evrenos Bey zamanında Gazi Karaca Paşa tarafından 1390 da fethedildi.

Mart 1696 da zuhur eden veba salgını halkın hemen hemen tamamını yok etti. Sadece yaylalarda ve dağlarda yaşayan yörüklerin çok azı hayatta kalabildi.

1860 da ipek böcekçiliğini geliştirmek için binlerce dut fidanı dikildi.

1883 e kadar 15 Temmuzda başlayan Vodina Panayırı, ayni zamanda çevrede başka panayırlarında yapılmasından dolayı 5 Ağustosa alındı.

İpek böcekçiliğinden üretilen ipek, Vodina’daki ev tezgâhlarında dokunurdu. Buna dayalı olarak da 1896 da bir ipekli mensucat fabrikası açıldı. Vodina’da üretilen ipekli kumaşlar; Selânik üzerinden İstanbul ve Avrupa pazarlarına ihrac edilirdi. Daha sonraki yıllarda bir de halat fabrikası kuruldu.

Halkı; hayvancılık(koyun), tarım(zahire, tahıl, tütün), sebze ve meyve ziraatı, ipek böcekçiliği, balıkçılık ile geçinirdi. Ziraat ürünü olarak “acı kırmızı büber”i çok tanınmıştı. Bağcılık; şarap ve pekmez imalatını geliştirmişti. Ayrıca orman ürünleri(kereste) elde edilerek ihrac edilirdi.

Bir zamanlar; köyleri dahil hemen hemen her evin çatısında güvercin beslenirdi. Güvercin gübreleri küherçile olarak Selanik Baruthanesine satılırdı.

Vodina Kasabası, Selanik’e yakınlığı dolayısıyla, gizli İttihad ve Terakki Cemiyeti’nin kalesi durumundaydı. Meşrutiyet’in ilânından sonra, 26.03.1910 da Vodina Belediye Meclisi’nin aldığı bir karar ile Çarşıbaşı, Hamidiye ve Yanimahalle birleştirilip, “Hürriyet Mahallesi” ismi verildi.

Vodina Mahalleler:

Çarşıbaşı Mahallesi

Çakon Mahallesi

Debbağhane Mahallesi

Gazi Mahallesi

Hisar Mahallesi

Hüsrev Kadı Mahallesi

Hünkâr Mahallesi

Hoşnişîn Mahallesi

İdin Mahallesi

Karacaabad Mahallesi

Musa Bey Mahallesi

Nurettin Mahallesi

Peskopya Mahallesi

Sarı Meşe Mahallesi

Sarı Meşe Mahallesi

Varoş Mahallesi (Çingen Mahallesi)

Yani Mahalle(Cedid Mahalle, Macır Mahallesi, Hamidiye Mahallesi, Hürriyet Mahallesi)

Alan Mevki, Elame Mevki , Lastan Kamış Mevki

Vodina’da bazı cami, vakıf ve yer isimleri:

Abdullah Paşa Cami

Çanakçı Mehmed Paşa Cami

Çelebi Çavuş Mescidi

(Ebul Feth)Sultan Mehmed Han Cami

Dernek Mescidi

Eyioğlu Mescidi

Gazi Evrenos Bey Cami ve İmareti

Gazi (Şemseddin) Ahmed Bey Cami, Medrese, İmaret Türbe Vakfı

Hünkâr Cami

Hacı Hızır Cami[2]

Hacı Mürteza Efendi Mecidi

Hamidiye Cami

Hüsrev Efendi Cami

Kurahane Cami

Musa Bey Mescidi

Nureddin Cami

Sultan Mahmud Cami

Süleyman Hoca Cami(Karadere’de)

Yeni Cami

Zavul Bey Mescidi

Mevlevihane[3], Hacı Hüseyin Zaviyesi(Kadirî), Hacı Hızır Bey Rufaî Dergâhı[4], Hacı Murtaza Mederesesi, Şahabettin Paşa Evkafı, Sultan Süleyman Evkafı, Şah Sultan Evkafı, Ali Paşa zade Abdi Bey Evkafı[5], Ali Paşa zade Abdullah Paşa Vakfı, Şücâ Bey Muallimhanesi Vakfı[6], Habib Paşa Vakfı, Hacı Koç Ali Bey Dar’ül Kurra Vakfı

Şüca Bey Muallimhanesi[7], Kızlar Mektebi, Erkekler Mektebi,

Korita Palangası, Lukoyiç Karakolu

Köprü, Kule Bahçesi(Gazi Ahmed Bey Evkafından), Lazonun Bahçesi,

Kahraman Bey Kışlağı, Livatya Yaylası, Maroşa Yaylası, Çerniş Ormanı, Elugur Ormanı

Ereş Ormanı, Kadrova Ormanı, Morika Ormanı, Potican Ormanı, Prisov Ormanı

Alan Mevki, Elame Mevki, Deve Bataklığı, Ladve Bataklığı, Kolodi Deresi, Karamatiça Yaylası, Kaymakçalan Dağlar

Vodina Yöneticileri:

Kadı Ahmed bin Mehmed   1649

Naib Osman  1672

Kadı Şeyh Mehmed   1694

Kadı Ahmed 1695

Kadı Mehmed Esiri  1697

Naib Ebubekir 1704

Kadı Şeyh Mehmed    1708

Kadı Hafız Mustafa   1715

Kadı Hasan 1720

Ayan İslâm Bey 1757

Serdar Mehmed Ağa 1772

Ayan Mustafa Ağa  1779

Ayan Ağa Mehmed Paşa 1792

Mütesellim Arif Bey 1793

Çeribaşı Mehmed Ağa 1798

Ayan Abdürrahim Ağa 1815

Naib Ahmed Hamdi  1834

Kaymakam Ömer Abdullah Bey   1842

Çeribaşı Hüseyin Ağa 1844

Müdür Dürzü Hasan Ağa 1850

Müdür Hacı Halil Bey 1851

Müdür Mustafa Bey 1852

Müdür Şükrü Bey 1852

Müdür Asaboğlu Hacı Hasan Bey   1853(Bursalı)

Müdür Hacı Hüseyin Bey   1856

Müdür Osman Ağa 1857

Müdür Şakir Bey 1859

Müdür Reşid Efendi 1859

Müdür Abdülkadir Bey 1861

Müdür Ahmed Efendi 1862

Müdür Mehmed Salih Bey 1862

Müdür Kenan Efendi 1865

Müdür Osman Bey 1866

1878 de “kaymakamlık” oldu.

Kaymakam Ahmed Kamil Bey   1878

Kaymakam Mehmed Salih Bey 1883

Kaymakam Galib Bey  1884

Kaymakam Bekir Sadık Bey   1885

Kaymakam Haydar Bey 1885

Kaymakam Mustafa Hulusi Bey   1886

Kaymakam Mustafa Bey 1886

Kaymakam Galip Bey 1887

Kaymakam Bekir Sadık Bey   1889

Kaymakam Hafız Ahmed Bey 1890

Kaymakam Ebubekir Sıddık Bey   1890

Kaymakam Nail Bey 1891

Kaymakam Ahmed Rüştü Bey 1892

Kaymakam Kadri Bey 1899

Kaymakam Süleyman Kanî Bey  1904

Kaymakam Mehmed Rauf Bey 1905

Kaymakam Cevdet Efendi 1907

Kaymakam Ahmed Muharrem Bey 1907

Kaymakam Mehmed Rauf Bey 1908

Kaymakam Hayri Bey 1909

Kaymakam Galib Bey  1913

Vodina çevresindeki çiftlikler:

Agostos, Arı(Aridea), Batoçka, Bocib, Çeltikçi, Çarnopar, Çömlekçi, Dalkayan, Deliklikaya, Direktop, Erpeş, Jorva, Kaminiki, Kapanova, Kasandrova, Katoker, Kostaki, Mandal, Molişan, Nahve, Niş, Patuçya, Peskopiye, Poroş(Podos), Rezvi, Sakon, Tehve, Tis, Uşlan, Vice,

Vodina Köyleri:

Ariş, Arsen, Astava(Astrova), Ayaparaskevi, Bahva(Bahova), Banakova, Batuçin, Berbodeşne, Beyzova(Bizova), Bihaç, Bodrum, Bolban(Polyan), Bodos, Borahna, Boyar, Bulban, Bosib, Botoçka, Buceb, Cefan, Civalar, Çakan(Çekon), Çelenkçi, Çerkoban, Çernarika, Çirisa, Çirneş, Çortokob, Çakviye, Çömlekçi, Çude, Değirmen, Drağman (Drağmançi), Dalkayan, Deve, Dodosi, Drahne, Kesaplatan, Ereş, Estropenyo, Estrova, Fabitçe, Fanice, Fethiye, Filordin, Flotya, Furuncular, Fuştan, Garaşkoslu, Gavrista, Gırbistan, Gogova, Goliçan, Gölbaşı, Gramaniko, Gramtenk, Garcal, Gorfordeve, Grasavelo, Gümence, Gustulub, Isterda, Isterubne, Isterova, Izborçika, Jorva, Jören, Kandıra, Kandrova, Kapityani, Karacaabad, Karacaova, Karadere, Karaorman, Karladova, Karonçil, Katraniçe, Koçoklan, Koronçalı, Kırlat, Kortes, Kosteryan, Kaminik, Katokir, Kayalar, Kırmaşe, Koçana, Kopanova, Korita, Koruncul, Koşarban, Kuzuşan, Kronçe, Kutuger, Ladova(Ladve), Lakoç, Leskoviç, Linçor Deve, Likostomo, Lotraki, Lipohor, Loganca, Manastırcık, Mandal, Molişan, Mecikli, Mehtova, Miliya, Musmir, Neyakova, Nivor, Nahve, Niş, Notya, Novaselci, Osloh, Osterina, Ostorova, Patle, Patince, Pazar, Petrova, Peyodeşte, Piskopya, Podosil, Poh, Polyan(Polen), Poyar, Pravişte, Prepodeşte, Prişor, Papasi, Patuçin, Perborişte, Pespori, Poros, Putacya, Radova-i Bâlâ ve Zîr, Renislav, Rezvi, Riyazova, Rudine(Ruzino), Sağsince, Sarıkol, Sebeka(Sebaska), Sıska, Sterde, Sterunbe, Selmurih, Semere, Serakine(Serakeş), Sermourin, Seviçko, Sevren, Sezova, Sırnısevo, Sosandra, Slatina, Staişte, Strupina, Subusko(Sputka), Tahve, Tıs, Toramanlı(Turmanlı), Trastenik, Tresine, Trepoliç, Tusin, Uçna, Uslah, Usluf, Ustrova, Usturbne, Velkoyan, Venike, Vezeniç, Vırbyan, Vangene, Vladova, Voldiste, Vorino, Vrenkob, Yarakova, Yemekli, Vice, Virtekob, Yuceb, Zerkoni, Zerovi

Vulçitrin

[1] BOA.MAD.d. gömlek:14418

[2] BOA.HAT.dosya:1607 gömlek:17 – 25 Rebiülevvel 1253

[3] BOA.İE.AS.dosya:84 gömlek:7562 – 17 Zilhicce 1132

[4] BOA.TFR.I.ŞKT. dosya:89 gömlek:8850 – 19 Rebiülahir 1324

[5] BOA.C.EV.dosya:639 gömlek:32229 – 10 Cemaziülevvel 1215

[6] BOA.C..MF..dosya:20 gömlek:991 – 20 Ramazan 1083

[7] BOA.İE.EV.dosya:17 gömlek:2068 – 20 Ramazan 1083 ~2025-145829 (mesaj) 21.36, 6 Temmuz 2025 (UTC)

SELANİK SANCAĞINA BAĞLI KARACAOVA  ( MOGLENA) BÖLGESİ HAKKINDA

Alıntıdır

www.academia.edu/25983433/Selanik_Vilayeti_ve_Evlad

Prof. Dr. Levent Kayapınar'dan bilgiler ve Balkan Enstitüsündeki konuşmasından alıntıdır

Enstitümüz tarafından 15 Mayıs 2024 tarihinde Balkan Kongre Merkezi Senato Salonunda Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Dekanı ve Balkan Araştırma Enstitüsü Danışma Kurulu Üyesi Prof. Dr. Levent Kayapınar’ın konuşmacı olduğu “Anadolu’dan Balkanlar’a Türk Göçü, Selanik ve Atatürk ” konulu bir konferans gerçekleştirildi.

Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesindeki görevinden önce Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi, İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi ve Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesinde görev yapmış olan, Osmanlı ve Bizans tarihi üzerine çok sayıda çalışması bulunan Prof. Dr. Levent Kayapınar konuşmasına Balkanlar neresidir sorusuyla başladı ve Balkan tabirinin Osmanlı arşiv belgelerinde çok erken dönemde kullanıldığına dikkat çekerek çağlar boyunca Balkan coğrafyasına gelen ve yerleşen Türk boyları hakkında bilgi verdi. Karadeniz’in kuzeyinden Balkanlar’a ulaşan Türklerin Avrupa Hunları, Avarlar, Ogurlar ve Tuna Bulgarları, Peçenekler, Uzlar, Kumanlar ve Tatarlardan oluştuğunu, Anadolu’dan Balkanlar’a geçen Türklerin ise Selçuklu Türkleri, Aydınoğulları, Karesioğulları ve Osmanlı Türklerinden oluştuğunu belirtti.

Prof. Dr. Levent Kayapınar, Moglena (Karacaova bölgesi) olarak adlandırılan Vardar Ovası bölgesine 10. ve 11. asırlar boyunca Uzlar ve Peçeneklerin yerleştiğini ve Peçeneklerin yerini alan Kumanların 13. yüzyılda Balkanlar’ın en kalabalık halklarından birisi olduğunu belirttikten sonra bu tezi destekleyen bir kanıt olarak Bulgaristan’da 11. yüzyıla ait Peçenek, 12. ile 13. yüzyıllara ait Kuman mezarlarının bulunduğu bölgeleri harita üzerinde gösterdi. Konuşmasının devamında Osmanlılardan önce diğer Türk Beyliklerinden Balkanlar’a Türk göçü oldu mu sorusuna cevaben, Bizans kaynaklarına dayanarak Umur Bey’in Balkanlar’da Sırp ve Bulgarlarla yürüttüğü mücadeleyi ve yaptığı seferler hakkında bilgi verdi. Türklerin Süleyman Paşa ile birlikte Anadolu’dan Gelibolu’ya yerleşmek üzere göç ettiklerini ve bunun en önemli kanıtının da orada tarıma başlamaları olduğunu ifade ettikten sonra Osmanlı kroniklerinde Balkanlar’a Türk göçünü Aşıkpaşazade, Oruç Beğ ve Neşri’den örnekler vererek anlattı.

Levent Kayapınar•453

Türklerin Selanik bölge ve onu besleyen Vardar Ovası'nda

görünüşleri Aydınoğlu Umur Bey'den çok daha önceye gider.

Moglena  ( karacaova bölgesi) olarak genç Vardar Ovası güncel X.veXI.

asırlar boyunca Uzlar ve Peçenekler yerleşmişlerdir. Akdes Kurat'a göre Osmanlılar XIV. yüzyılın sonlar bu bölge

geldiklerinde bu insanlar Türklüklerini henüz kaybetmemişlerdi

ve akıncı beyi Evrenos Bey'in de merkezi burada kurması tesadüf değil.

21A.N.Kurat,PeçenekTarihi,İstanbul1937,S.228

https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&opi=89978449&url=https://avesis.ankara.edu.tr/lkayapinar/yayinlar&ved=2ahUKEwi53o7Iw8qGAxWBSvEDHTayEo8QFnoECBgQAQ&usg=AOvVaw3OlAK5Tr1EEy4XaUG6VwJF

https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&opi=89978449&url=https://bae.trakya.edu.tr/news/enstitumuz-tarafindan--anadolu-dan-balkanlar-a-turk-gocu--selanik-ve-ataturk-konulu-konferans-gerceklestirildi&ved=2ahUKEwi53o7Iw8qGAxWBSvEDHTayEo8QFnoECBQQAQ&usg=AOvVaw2SQBB4ppqb4tsdN78gONHI

https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&opi=89978449&url=https://www.academia.edu/44777598/Bulgaristan%25C4%25B1n_Osmanl%25C4%25B1lar_Taraf%25C4%25B1ndan_Fethi_ve_T%25C3%25BCrk_Varl%25C4%25B1%25C4%259F%25C4%25B1n%25C4%25B1n_Olu%25C5%259Fumu&ved=2ahUKEwi53o7Iw8qGAxWBSvEDHTayEo8QFnoECCcQAQ&usg=AOvVaw2DNlUjI48QnzCDNEq_wnno

https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&opi=89978449&url=https://www.corlu.bel.tr/upload/tr/dosya/yayinlar/1989_29122020105854.pdf&ved=2ahUKEwi53o7Iw8qGAxWBSvEDHTayEo8QFnoECCYQAQ&usg=AOvVaw0xg3gUCtEVN-gxLOdALd6D

https://www.academia.edu/99158346/KURULU%C5%9EUNDAN_G%C3%9CN%C3%9CM%C3%9CZE_SELAN%C4%B0K_%C5%9EEHR%C4%B0

https://www.academia.edu/42016190/Makedonyada_Osmanl%C4%B1_D%C3%B6nemi_Evl%C3%A2d_%C4%B1_F%C3%A2tih%C3%A2n_Te%C5%9Fkilat%C4%B1

https://www.academia.edu/25983433/Selanik_Vilayeti_ve_Evlad_%C4%B1_Fatihan ~2025-145829 (mesaj) 21.38, 6 Temmuz 2025 (UTC)

Selanik Sancağı'na bağlı Karacaova bölgesi ile ilgili Osmanlı Arşivleri ve Bizans birincil kaynaklardan alınan kayıtlı bilgilerden kitap yazan evladı fatihan torunu hakkında bilgi.Hüsnü Yazıcı

1964 Sarıyer Bahçeköy doğumlu,İlkokulu Bahçeköy’de, orta ve liseyi Sarıyer’de okudu.Ticaret hayatına Bahçeköy’de zahireci ve odun mütahiti olarak başladı, Askerlik dönüşü, 1987 yılında Sarıyer’de marketçilik yapmaya başladı,o zamanki şartlarda değişik promosyonlarla İstanbul’da ses getirdi.Askerliğini İzmir Poligonda 84/2 Talim Öğretmeni ve Yazıcı olarak yaptı. Bahçeköy Spor Kulüp Başkanlığı döneminde, kulüp binası ve lokali kazandırdı.Sarıyer Spor Kulübünde birinci lige çıkan takımda şampiyonluk gören yöneticilerden ve kulüpte haysiyet divan kurulu üyesidir.İki dönem Belediye Meclis Üyeliği ,DYP  Belde Başkanlığı, İsmar Marketçiler Kurucu Üyeliği,Sarıyer Lozan Mübadiller Derneği Kurucu Üyeliği, ve çeşitli sosyal derneklerde üyeliği vardır. Babası hayrına, Bahçeköy Cami Şadırvanını 1994 yılında yapmıştır.Dünden Bugüne Sarıyer’in Bahçeköy’ü, Karacaova ve Göstelup Köyu, ve Karacaova/Karacaabad 1831 yılı nüfus defteri,Selanik Karacaova bölgesi mübadelede köylerinden gelen aileler, Selanik'ten Sarıyer'e 1924 adlı yazdığı beş kitabı bulunmaktadır.

~2025-145829 (mesaj) 21.42, 6 Temmuz 2025 (UTC)

Karacaova gerçeği

Karacaova: Tarih, Kimlik ve Bellek – Osmanlı Öncesi ve Osmanlı Dönemi Türk ve Müslüman İskânı

Hüsnü Yazıcı

E-posta: husnuyazici64@gmail.com

Özet

Karacaova (Moglena), günümüz Yunanistan’ında Vodina (Edessa) ile Gevgeli arasında yer alan stratejik ve verimli bir ovadır. Bu çalışma, Karacaova bölgesinin Osmanlı öncesinden başlayarak Osmanlı döneminde Türk ve Müslüman iskânını incelemektedir. Bölge, Bizans döneminden itibaren Peçenek ve Kuman boylarının yerleşimine sahne olmuş, Osmanlı fethiyle birlikte Evlad-ı Fatihan politikası çerçevesinde Anadolu’dan ve Rumeli içlerinden getirilen Müslüman-Türk gruplarla yeniden iskân edilmiştir. Arşiv belgeleri, kronikler ve sözlü tarih verileri ışığında Karacaova’nın askerî, sosyal ve kültürel açıdan Türkleşme ve İslamlaşma süreci ortaya konmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Karacaova, Moglena, Türk ve Müslüman İskânı, Evlad-ı Fatihan, Osmanlı İskân Politikası.

Abstract

Karacaova (Moglena) is a strategically located and fertile plain between Vodina (Edessa) and Gevgeli in present-day Greece. This study examines the settlement of Turks and Muslims in the Karacaova region from the pre-Ottoman period through the Ottoman era. From the Byzantine period onwards, the area saw the settlement of Pecheneg and Cuman tribes, and following the Ottoman conquest, it was resettled under the Evlad-ı Fatihan policy with Muslim-Turkish groups brought from Anatolia and other parts of Rumelia. Based on archival records, chronicles, and oral history, this paper reveals the military, social, and cultural processes of Turkification and Islamization in Karacaova.

Keywords: Karacaova, Moglena, Turkish and Muslim Settlement, Evlad-ı Fatihan, Ottoman Settlement Policy.

Giriş

Bu çalışma, Karacaova bölgesinde Osmanlı öncesi ve Osmanlı dönemi boyunca gerçekleşen Türk ve Müslüman iskânını incelemektedir. Amaç, bölgedeki demografik ve kültürel yapının oluşum sürecini ortaya koymak; özellikle Osmanlı iskân politikaları çerçevesinde Karacaova’nın nasıl Türkleştirildiğini ve İslamlaştırıldığını belgelerle desteklemektir.

1. Bizans Dönemi ve Erken Türk Varlığı (11–12. Yüzyıl)

Karacaova (Moglena), 11. yüzyıldan itibaren Bizans kroniklerinde Peçenek ve Kuman boylarının yerleşim alanı olarak geçmektedir¹. Anna Komnene² ve Zonaras³, Moglena bölgesinde bu Türk topluluklarının varlığını açıkça kaydeder. Akdes Nimet Kurat⁴, Osmanlılar XIV. yüzyılda bölgeye geldiğinde bu toplulukların hâlâ Türk kimliğini koruduğunu belirtir.

2. Moglena ve Lavra Belgesi (1184)

İmparator Andronikos I Komnenos’un 1184 tarihli prostaxis belgesi⁵, Kumanların Büyük Lavra Manastırı’na ait yaylaklarda hayvanlarını otlattığını ve vergi ödediğini kaydeder. Bu durum, Kumanların Bizans’a tabi, yerleşik ve kayıtlı bir topluluk olduğunu gösterir.

3. Osmanlı Fethi ve Evlad-ı Fatihan İskânı (14. Yüzyıl Sonu)

Osmanlı fethi sonrası Karacaova, Evlad-ı Fatihan iskân politikası çerçevesinde Türk ve Müslüman unsurlarla yeniden düzenlendi⁶. Evrenos Bey komutasındaki fetih ordusu, bölgeye Anadolu’dan Türkmen gruplar ve Rumeli içlerinden Müslüman nüfus yerleştirdi. Böylece bölgenin askerî güvenliği sağlanırken tarımsal üretim artırıldı.

4. Osmanlı Dönemi Karacaova İskânı (15.–19. Yüzyıl)

Osmanlı idaresinde Karacaova, stratejik konumu gereği yoğun Türk ve Müslüman iskânına sahne olmuştur.

• Anadolu’dan gelen Konyar Türkmenleri: 16. ve 17. yüzyıllarda özellikle Konya, Karaman ve çevresinden getirilen Konyar boyları bölgeye yerleştirilmiştir. Anton Tuma, Die Türken in Europa adlı eserinde Karacaova ve çevresine Konyar Türklerinin yerleştirildiğini açıkça belirtir. Bu yerleşim ayrıca Tayyip Gökbilgin tarafından da belgelenmiştir.

• Rumeli akıncı beylerinin soyundan gelen Evlad-ı Fatihan aileleri: Osmanlı’nın fetih döneminde Rumeli’ye geçen akıncı beylerinin nesilleri Karacaova’da kalıcı köyler kurmuştur.

• Balkan içlerinden gelen Müslüman topluluklar: Osmanlı’nın Rumeli’deki diğer bölgelerinden güvenilir Müslüman nüfus Karacaova’ya getirilerek köyler yeniden canlandırılmıştır.

1720 tarihli Müdevver Defteri’ne göre Karacaova’daki 18 köyün 14’ü Evlad-ı Fatihan köyüdür (Levent Kayapınar, “Selanik Vilayeti ve Evlâd-ı Fâtihân”).

1831 tarihli Osmanlı nüfus sayımı ise bölgedeki köylerin tamamında askerî görevli veya tarım yapan Müslüman-Türk nüfusun bulunduğunu ortaya koymaktadır (Hüsnü Yazıcı, Karacaova/Karacaabad 1831 Yılı Nüfus Defteri).

5. Askerî Katkılar

Karacaova, Osmanlı ordusuna düzenli olarak asker sağlamıştır:

• 1802’de Mısır Seferi için 500 asker (C..AS.. 942–40871)¹⁶

• Balkan Savaşları öncesinde 250 piyade asker talebi

6. Vodina Camii

Fatih Sultan Mehmed Han tarafından yaptırılan Vodina Camii, Osmanlı arşiv belgelerinde H.EUM.3.Şb 27/66 numara ile kayıtlıdır¹⁷. Cami, yalnızca dini bir yapı değil, Karacaova’daki Türk ve Müslüman kimliğin simgesi olarak da önem taşımaktadır. Osmanlı döneminde vakıf gelirleriyle desteklenmiş, padişahın vakfiyesinde yer almıştır. 1919’da Yunan güçleri tarafından tahrip edilmiştir.

7. Eğitim ve İslami Kurumlar

Osmanlı döneminde Karacaova’da camiler, medreseler ve ibtidai mektepler açılmış; dini ve kültürel hayat Müslüman-Türk kimliği üzerine inşa edilmiştir.

Özellikle Notya köyünde 27 Temmuz 1893 tarihli H.13-01-1311 numaralı belgeye göre padişahın desteğiyle bir ibtidai mektep açılmış, hem maddi yardım yapılmış hem de mektebe padişahın adı verilmiştir.

20 Kasım 1892 tarihli H.EUM.5. numaralı belge ise Notya köyü ileri gelenlerinden Büyük Mustafa Bey ve Küçük Mustafa Bey’e Mecidiye Nişanı verildiğini kaydeder.

8. Öğretmen Tayinleri

• 3 Aralık 1913 (MF.MKT.): Fuştanlı öğretmen Ali Rıza Efendi, Ankara’ya tayin edildi.

• Gabrişte köyü muallimi Yusuf Ziyaeddin Efendi, Adana Karaisalı Rüştiyesi’ne atandı.

• Gastelop köyü halkı, Mahmud oğlu Hüseyin Efendi’nin tekrar muallim olarak atanmasını talep etti.

9. Sözlü Kaynaklar

• Süleyman Ilgaz (1900, Gustulup): “Gustulup Türk köyüdür. Cami, medrese, değirmen vardı. Hasan, Mehmet, Muhammed Hocalar bize Kur’an öğretti. Zengindik.” – İskender Özsoy, İki Vatan Yorgunları: Mübadele Acısını Yaşayanlar, s. …

• Ali Solmaz (1898, Kapiyani): “Bin hanelik köyümüz Türk köyüydü. 40–50 hane Hristiyan vardı. Rum, Bulgar ve Roman’dılar. Bize ‘ağa’ derlerdi. İşçi olarak çalışırlardı.” – İskender Özsoy, İki Vatan Yorgunları: Mübadele Acısını Yaşayanlar, s. …

• Abdullah Arıç (1894, Fuştan): “Fuştan Türk köyü yaklaşık 500 haneydi. Nahiye müdürümüz, Atatürk’ün eniştesi Ohrili Faik Bey’di. Yunan çeteleri köyleri yaktı. Biz bu olayları tepelerden seyrettik.” – Tercüman Gazetesi röportajı

10. Lozan Mübadele Süreci (1923–1924)

30 Ocak 1923 Lozan Antlaşması Mübadele Protokolü²⁸ ile Karacaova’daki Türk ve Müslüman nüfus mübadele kapsamında Anadolu’ya göç etti.

Sonuç

Karacaova bölgesi, hem Osmanlı öncesinde hem de Osmanlı döneminde yoğun bir Türk ve Müslüman iskânına sahne olmuştur. Osmanlı iskân politikaları sayesinde bölge hem stratejik hem de kültürel açıdan Osmanlı Rumelisi’nin güçlü bir Türk-Müslüman yerleşim alanı hâline gelmiştir. Bu miras, Lozan Mübadele Protokolü ile Türkiye’ye taşınmıştır.

Kaynakça

• Anna Komnene. Alexiad. Çev. E.R.A. Sewter. London: Penguin, 2003.

• Zonaras, Ioannes. Epitome Historiarum. Bonn: Weber, 1897.

• Akdes Nimet Kurat. Peçenek Tarihi. Ankara: TTK, 1937.

• Halil İnalcık. Osmanlı’da Devlet, Hukuk, Adalet. İstanbul: Kronik, 2016.

• Gökbilgin, Tayyib. Rumeli’de Yörükler ve Evlad-ı Fatihan. İstanbul: İÜEF, 1957.

• Tuma, Anton. Die Türken in Europa.

• Kayapınar, Levent. “Selanik Vilayeti ve Evlâd-ı Fâtihân”, Mübadil Kentler: Yunanistan, Lozan Mübadilleri Yayınları, İstanbul, 2012, s. 48-106.

• Yazıcı, Hüsnü. Karacaova/Karacaabad 1831 Yılı Nüfus Defteri. İstanbul: Yazar Yayınları, 2023.

• Osmanlı Arşiv Belgeleri: C..AS.. 942–40871; H.EUM.3.Şb 27/66; H.EUM.5.; H.13-01-1311; MF.MKT.

• Lozan Mübadele Protokolü, 1923.

• Özsoy, İskender. İki Vatan Yorgunları: Mübadele Acısını Yaşayanlar. İstanbul: İletişim Yayınları, 2003.

• Tercüman Gazetesi, Abdullah Arıç röportajı.

Yazar Hakkında (Akademik Özgeçmiş)

Hüsnü Yazıcı, 1964 yılında İstanbul, Sarıyer-Bahçeköy’de doğdu. Ticaret hayatına 1980’lerde başladı. Bahçeköy Spor Kulübü Başkanlığı, Sarıyer Spor Kulübü Yönetim Kurulu Üyeliği, iki dönem Belediye Meclis Üyeliği, DYP Belde Başkanlığı, İsmar Marketçiler Derneği Kurucu Üyeliği, Sarıyer Lozan Mübadilleri Derneği Kurucu Üyeliği görevlerinde bulundu.

1923 Lozan Mübadelesi ve Karacaova bölgesi üzerine araştırmalar yaptı; Osmanlı arşiv belgeleri ve sözlü tarih çalışmalarıyla bölge tarihi üzerine eserler verdi.

Yayınlanmış eserleri:

• Dünden Bugüne Sarıyer’in Bahçeköy’ü

• Karacaova ve Göstelup Köyü

• Karacaova/Karacaabad 1831 Yılı Nüfus Defteri

• Selanik Karacaova Bölgesi Mübadelede Köylerinden Gelen Aileler

• Karacaova: Tarih, Kimlik ve Bellek

• Selanik’ten Sarıyer’e

E-posta: husnuyazici64@gmail.com

#HüsnüYazıcı

#karacaova

#karacaabad

#selanik

#mübadele

#mübadil ~2025-43383-36 (mesaj) 19.08, 28 Aralık 2025 (UTC)

Nutya köyü gerçeği Karacaova bölgesi

Nutya Köyü Efsanesi ve Tarihsel Gerçekler:

OKUYALIM OKUTALIM PAYLAŞIM YAPALIM

Nutya köyü ile ilgili anlatılan din değiştirme efsanesi, tarihsel araştırmalarla çürütülmüştür. Köyün papazının İslam'a geçtiği ve imamlık yaptığı iddiası gerçeği yansıtmamaktadır.

Efsanenin Kökeni ve Yaygınlaşması

Bu efsane, bir seyyah yazarın köy hakkında bilgi edinmek için köy halkıyla görüşmek yerine yolda karşılaştığı bir kişiden aldığı bilgilere dayanmaktadır. Bu kişi, kimliği belirsizdir ve verdiği bilgilerde din değişikliğinden bahsetmektedir. Yazarın bu bilgileri doğrulamadan kitabında yayınlaması, efsanenin yaygınlaşmasına neden olmuştur. Hatta Vikipedi gibi kaynaklarda bile bu yanlış bilgiler yer almaktadır.

Tarihsel Gerçekler

Tarihsel araştırmalar, efsanede bahsedilen din değişikliği olayının yaşanmadığını göstermektedir. 18. yüzyıl piskoposluk listesine göre, bahsedilen isimlere sahip bir piskopos bulunmamaktadır. Ayrıca, İslam'a geçiş yılı olarak belirtilen 1759'da Moglen piskoposu, 1746'dan 1762'ye kadar görevde olan Joachim'dir.

Piskoposluk Merkezi ve Din Değiştirme İddiaları

* yüzyılın ortalarında, piskoposluk merkezi ve çevresindeki halkın din değiştirmesiyle ilgili iddialar ortaya atılmıştır. Özellikle, yerel piskopos İoannou, İoanikiou veya Alexandrou'nun 1759 yılında toplu halde İslam'a geçişi efsanesi yaygınlaşmıştır. Ancak, kayıtlarda böyle bir piskopos ismi geçmemektedir ve bu efsane de tarihsel kanıtlarla desteklenmemektedir.

BENİM BULDUĞUM OSMANLI ARŞİV BELGELİ CAMİ OLAYI

Natiye Köyündeki Vakıf Camii Kaydı

Osmanlı vakıf ve berat kayıtlarında, Natiye nam karyede Memiş Şah Bey Camii açık şekilde zikredilmektedir. 1704–1706 yıllarına tarihlenen bu kayıtlarda, söz konusu camide görev yapan imam ve hatibin vakıf görevlisi olarak yevmiye ile tayin edildiği, görevini yerine getirmediği tespit edilen imamın azledildiği ve yerine yeni bir imamın kadı arzı üzerine merkezden verilen beratla atandığı anlaşılmaktadır. Kayıtlarda caminin “mescid/cami-i şerif” olarak anılması, yapının vakıf statüsünde olduğunu ve devlet denetimi altında bulunduğunu göstermektedir. Bu belge, Natiye köyünde 18. yüzyılın başlarında faal bir vakıf camii bulunduğunu ve dinî görevlilerin Osmanlı idari usullerine göre tayin edildiğini açıkça ortaya koymaktadır. 1759 ihtida diyenlere 1704 Cami ile kayıtlı belgeli cevap

Alıntı,DergiPark’Halit Çağ

Nutya Köyü'nün Tarihsel Konumu ve Nüfusu

1720 yılına ait müdevver defterine göre, Nutya köyü Gevgeli'ye bağlıydı. 1831 yılı nüfus sayımında ise Yenice-i Vardar Karacaova/Karacaabad'a bağlı bir köy olarak geçmektedir. Köyde Evlad-ı Fatihan kayıtları bulunmaktadır ve karma bir nüfusa sahipti.

Sonuç

Nutya köyü ile ilgili anlatılan din değiştirme efsanesi, tarihsel gerçeklerle örtüşmemektedir. Köyün konumu ve nüfusuyla ilgili bilgiler ise Osmanlı arşiv kayıtlarına dayanmaktadır. Efsanelerin halk arasında yaygın olması ve sözlü gelenek yoluyla aktarılması, tarihsel gerçeklerle karıştırılmasına neden olabilir. Bu nedenle, tarihsel araştırmalarla desteklenen bilgilere itibar etmek önemlidir.

Öneri

Nutya köyü hakkında doğru ve güvenilir bilgilere ulaşmak için, Osmanlı arşiv kayıtları, piskoposluk listeleri ve diğer tarihsel kaynakları incelemek gerekmektedir. Efsanelerin halk arasındaki yaygınlığına rağmen, tarihsel gerçeklerin ortaya çıkarılması ve doğru bilgilerin yaygınlaştırılması önemlidir.

KÖY OSMANLI DÖNEMİNDE SELANİK SANCAĞINA BAĞLI KARACAABAD KAZASI KARACAOVA BÖLGESİNİN NUTYA KÖYÜ

Hüsnü Yazıcı

Not, Tarihsel araştırmalar, sürekli devam eden bir süreçtir. Yeni bilgiler ortaya çıktıkça, mevcut bilgiler yeniden değerlendirilir ve yorumlar değişebilir. Toplu din değişimi Yunan ve Osmanlı kayıtlarında yok bireysel din değişimi olmuştur. Bireysel din değişimleri, genellikle resmi kayıtlara geçmeyebilir. Özellikle Osmanlı İmparatorluğu gibi çok dinli toplumlarda, din değiştirenlerin motivasyonları ve süreçleri farklılık gösterebilir. ~2025-43383-36 (mesaj) 19.10, 28 Aralık 2025 (UTC)

Gustulüp köyü Karacaova bölgesi

Selanik sancağı

Evladı Fatihan Kayıtlarında Yer Alan Mübadil Köy

Karacaabad/Karacaova Gustulüp köyü

Yer: Gastelip (Göstelip ?)

Bölge: Yenice Vardar

Yapı: Cami / Mescit

Durum: Mescit harap olmağa

Kayıt Tarihi: 1714

Sıra no 69

Yapım Tarihi (tahmini):

Osmanlı taşra yerleşimlerinde cami–mescit kayıtlarının çoğu, yapımdan 20–50 yıl sonra tutulmuştur. Bu nedenle yapının yaklaşık 1660–1690 yılları arasında inşa edilmiş olması makul bir tarih aralığıdır.

Tahmini yaşı:

Kayıt tarihine göre: ≈ 310 yıl

Yapım tarihine göre: ≈ 335–365 yıl

Kaynak:

Halit ÇAL, DergiPark’ta yayımlanan Osmanlı dönemi cami, mescit ve vakıf kayıtlarını içeren akademik tablo.

1714 tarihli kayda göre Göstelüp adlı köyde bulunan mescidin imamı Veli, görevini gerektiği gibi yerine getirmemiştir. İmamın hizmetini ihmal etmesi nedeniyle mescit sahipsiz kalmış ve harap duruma düşmüştür. Bu durum üzerine Veli görevden alınmış, yerine Ali Halife’nin atanmasının uygun olduğu belirtilmiştir. Kadı naibi Osman’ın arzı doğrultusunda Ali Halife’ye berat verilmesi talep edilmiş ve bu atamanın yapılması emredilmiştir. Bu kayıt, Göstelüp’te faal bir mescidin bulunduğunu, imamlık görevinin devlet tarafından denetlendiğini ve görev ihmali durumunda doğrudan müdahale edildiğini göstermektedir.

Belge

Kaynak: DergiPark’ta yayımlanan 1714 tarihli Osmanlı vakıf ve berat defteri kayıtları.

Bağımsız Araştırmacı Yazar

Hüsnü Yazıcı

#karacaabad #karacaova #gustülüp #mübadele #mübadil #rumeli #lozan #konstantia #edessa

Gostolob Köyü: Lakaplardan Mesleklere, Kimlikten Kökenlere Bir Osmanlı Taşra Portresi

Balkanlar’da, bugünkü Yunanistan sınırları içerisinde yer alan Karacaova bölgesinin dikkat çekici Osmanlı köylerinden biri olan Gostolob, sadece bir yerleşim yeri değil, aynı zamanda Osmanlı’nın taşradaki askeri, idari ve sosyal yapısının adeta küçük bir yansımasıdır. 1500'lü yıllardan itibaren tahrir ve avarız defterlerinde izini sürebildiğimiz bu köy, zaman içinde dinî, meslekî ve etnik kimlikleri harmanlayan, dönüşen ve çoğalan bir mozaik halini almıştır.

1. Demografik ve Etnik Yapı: Hristiyan Köyden Müslüman Yerleşkeye

Gostolob’un ilk Osmanlı kayıtlarına göre 1530 yılında köyde 76 Hristiyan hane ve yalnızca 1 Müslüman hane bulunmaktaydı. 1568’de Hristiyan hane sayısı 48’e düşerken Müslüman hane sayısı 4'e yükseldi. 1683 yılında bu sayı tersine dönmüş, 15 Hristiyan hane kalırken, 23 Müslüman hane tespit edilmiştir. Bu dramatik değişim, köyün nüfus yapısında bir kırılmaya işaret eder. Nüfusun azalması muhtemelen salgınlar, göçler ve savaşlar gibi dış etkenlerden kaynaklanmıştır.

Ancak dikkat çekici olan, bu nüfus düşüşünün ardından yaşanan Müslüman artışının, ihtidadan (dinden dönme) ziyade Osmanlı’nın Evlad-ı Fatihan politikası çerçevesinde gerçekleştirdiği sistemli iskan faaliyetlerinden kaynaklanmasıdır. Tımar ve zeamet sistemleriyle buraya yerleştirilen sipahiler, mültezimler, imamlar, mollalar ve zanaatkârlar, köyün hem sosyolojisini hem de etnolojisini derinden etkilemiştir.

2. Meslekler Üzerinden Kimlik Okuması

Arşiv kayıtlarında Gostolob köyünde 377 çiftçi, 66 ipekçi, 21 kozacı, 15 molla, 10 ağa, 8 paşa lakaplı kişi, 8 çavuş, 7 hafız, 6 hoca, 5 yazıcı, 3 nalbant, 2 terzi, 2 sipahi, 2 kahya, 1 bakkal, 1 değirmenci, 1 biberci gibi meslekler ve unvanlar geçmektedir. Bu çeşitlilik, köyün sıradan bir kırsal yerleşim yeri değil; çok katmanlı, fonksiyonel ve göreceli olarak merkezle bağlantılı bir taşra kasabası gibi çalıştığını gösterir.

a) Askeri ve Bürokratik Yapı

Sipahi, Paşa, Ağa, Çavuş, Alemdar, Yazıcı, Münşi gibi unvanlar Osmanlı'nın devletle doğrudan bağlantılı, tımarlı veya hizmet karşılığı iskan edilen bireylerini ifade eder. Paşa lakabının burada kullanılması yüksek rütbeli bir yöneticiye değil, yerel ağalık kültüründe “etkili, ileri gelen kişi” anlamına gelebilir.

Yazıcı ve Münşi gibi unvanlar, kayıt tutma, kadılık, vergi toplama, resmi yazışma gibi görevleri üstlenen kişilere aittir. Sözlü kaynaklar, “Yazıcı Mehmet”in  1850 li yıllarda cami, çeşme, yol alt yapı düzenlenmesine öncülük vergi toplama, tımar kaydı gibi köyde görevlerde bulunduğunu ifade eder.

b) Tarım ve Üretim

Çiftçi, kozacı, ipekçi, biberci, değirmenci, oduncu gibi üretici meslekler, köyde yoğun bir tarımsal üretim ekonomisinin olduğunu gösterir. Özellikle ipekçilik ve koza üretimi gibi mesleklerin çok sayıda olması, köyün sadece kendi kendine yetmediğini, bölgesel pazarlara da üretim yaptığına işaret eder.

c) Zanaatkârlar ve Lonca Etkisi

Nalbant, terzi, saraç, dülger, kalfa, tüfenkçi gibi meslekler köyde işbölümünün gelişmiş olduğunu ve göçle gelen zanaatkâr ailelerin varlığını gösterir. Bu mesleklerin çeşitliliği, köyün zanaat merkezli mahalleleşmeye doğru evrildiğini düşündürür.

d) Dini Yapı ve Medrese Etkisi

Molla, imam, hafız, hoca gibi dini unvanlar, hem köydeki İslami kurumların işlerliğini hem de eğitim yapısının zenginliğini gösterir. Medrese eğitimi almış kişiler bu köyde ya imamlık, öğretmenlik ya da yazıcılık gibi görevler üstlenmiştir.

3. Lakaplar ve Etnik-Kültürel Yansımalar

Köyde tespit edilen 60’tan fazla lakap, sadece sosyal konumun değil, aynı zamanda kökenin, mizacın ve toplumsal ilişkilerin bir aynasıdır. Lakaplar etnik, fiziksel, dini veya sosyal nitelikleri yansıtır.

a) Türk-Müslüman Kökenli Lakaplar

Köse, Pehlivan, Dülger, Yazıcı, Hafız, Hoca, Ağa, Çavuş, Molla, Çamur, Çerneşli, Kara, Tuzcu gibi lakaplar Osmanlı-Türk müslüman toplumlarının klasik lakaplarıdır.

b) Balkan (Slav, Bulgar, Makedon) Kökenli Lakaplar

Sülçe, Belo, Rude, Lişo, Mançe, Yamçe, Çarçula, Jore, Mondal, Menko, Zahirece, Serhoşçe gibi isimler Balkan dillerinden geçmiş, muhtemelen yerel halktan ya da ihtida edenlerden kalmıştır.

c) Arnavut ve Diğer Unsurlar

Toska: Arnavutluk’un güneyini temsil eden etnik grup.

Arap, Zenci, Köle, Abdalçe gibi isimler ya fiziksel farklılık ya da kölemen geçmişe işaret eder.

Nemçe: Avusturyalı anlamına gelir, muhtemelen Habsburg savaşları sırasında gelen ya da esir düşen kökenli bir atayı temsil eder.

4. Gostolob’un Tarihsel Kimliği

Bu çok katmanlı yapı, Gostolob köyünü Osmanlı Rumeli’sinde tipik bir "askeri-yerleşik Müslüman köyü" haline getirmiştir. 1721 yılı müdevver defteri,1831 tarihli nüfus sayımında “Evlad-ı Fatihan Köyü” olarak kayda geçmesi, bu köydeki Müslüman nüfusun büyük kısmının Osmanlı'nın bilinçli iskan politikalarıyla yerleştirildiğini ve sistemin parçası olduğunu teyit eder.

Hem askeri sınıftan gelen tımar sahipleri, hem eğitimli mollalar, hem zanaatkâr aileler hem de üretici köylüler, bu küçük köyü Osmanlı taşrasında kurumsal ve kültürel olarak gelişmiş nadir yerleşimlerden biri yapmıştır. Bu karma yapının, 1923 mübadelesine kadar varlığını sürdürdüğü ve Cumhuriyet dönemine 480 kişilik bir Müslüman nüfusla devrolduğu anlaşılmaktadır.

Sonuç olarak, Gostolob köyü, sadece bir nüfus değişiminin öyküsü değil; lakaplarla yaşayan hafızası, mesleklerle şekillenen yapısı ve Evlad-ı Fatihan ruhuyla beslenen bir Türk-Müslüman kimlik harmanıdır.

Kaynakça

🔹 Osmanlı Arşiv Defterleri (T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı)

1. TT.d.723 (1568) – Selanik Sancağı Tahrir Defteri

Sahife 575-577, Karye-i Gostolob kayıtları

Müslüman ve Gayrimüslim hane dağılımı, baştine, ürün vergileri ve çiftlik sahipleri.

2. KK.d.2700 (1683) – Yenice-i Vardar Avarızhane Defteri

Sayfa 28: Çiftlik sahipleri, Müslüman-Gayrimüslim nüfus isim listesi.

3. MAD.d.520 (1727) – Evlad-ı Fatihan Sayım Defteri

Yenice-i Vardar kazasında köylerin çıkardığı asker sayılarını içerir.

4. KK.d.2650 (1670) – Yenice-i Vardar Mevkufat Kalemi Avarızhane Defteri

Gostolob köyündeki mükelleflerin kısa tanımı (Müslüman-gayrimüslim ayrımıyla).

5. MAD.d.6347 (1836) – Yenice-i Vardar ve Karasu Kazası Nüfus Yoklaması

Gostolob köyünde meydana gelen nüfus değişiklikleri, isimlerle birlikte.

6. TT.d.424, TT.d.433, TT.d.1058 – Selanik ve Paşa Livâsı, nüfus ve tımar defterleri

Bölgesel tımar yapısı ve köyler arası karşılaştırmalı analiz.

7. MAD.d.7252 (1682) – Cizye Defteri, Vodina ve Yenice-i Vardar

Gayrimüslim nüfusun köylere göre isim listeleri.

8. MAD.d.15086, MAD.d.1531, MAD.d.3041 – Cizye ve avarız defterleri

Gostolob köyünün 17. yüzyıl içindeki vergi ve nüfus yapısı.

---

🔹 Cumhuriyet Arşivi Belgeleri (Başbakanlık Osmanlı Arşivi / Cumhuriyet Arşivi)

1. 130..16.13.2 Fon Kodu

Dosya No: 539.1232..10 / Yer No: 506.1032..12

Tarih: 10.09.1924 – 21.07.1924

Gastelop köyünden Türkiye’ye gelen mübadillerin kayıtları.

---

🔹 Sözlü Kaynaklar ve Yerel Hafıza

Sözlü tarih tanıklıkları (Gostolob köyü sakinleri ve mübadil torunlarından derlenmiştir).

“Yazıcı Mehmet”in köyde cami, çeşme ve yolları yaptırdığına dair anlatımlar.

Lakapların halk arasında anlamı ve sosyal ayrım unsurları (örn. Pulyart → yerli tarımcılar).

Not,

Gostolob Köyü Lakapları – Köken ve Anlam yorumu örneği

Sülçe

Köken: İki ihtimal

Slavca küçültme eki “-çe”

Türkçe Süleyman adının halk söylenişi

Yorum: Hem Slav hem Türkçe kökenli olma ihtimali vardır.

Belo

Köken: Slavca (belo = beyaz)

Anlam: Beyaz, ak tenli veya saçlı kişi.

Rude

Köken: Slavca (rude = kızıl)

Anlam: Kızıl saçlı / sakallı kişi.

Lişo

Köken: Slavca (lice = yüz, surat)

Anlam: Yüz şekliyle anılan kişi.

Mançe / Yamçe

Köken: Slavca erkek adı (Mančo) + küçültme eki

Anlam: İsimden türeyen aile lakabı.

Çarçula

Köken: Balkan ağızları

Anlam: Şenlik, düğün oyunu/kıyafetiyle ilgili.

Jore

Köken: Slavca ad (Georgi/George)

Anlam: Hristiyan kökenli bir atadan kalma lakap.

Mondal

Köken: Belirsiz

Halk söylenişiyle Türkçe “mandal” olabilir

Slavca karşılığı bulunmamış

Anlam: Yerel ağız farklılığı yüksek ihtimal.

Menko

Köken: Slavca ad eki “-ko” (örn. Ivanko, Stanko)

Anlam: Erkek adı kökenli lakap.

Zahirece

Köken: Türkçe “zahire” + Slavca küçültme eki “-çe”

Anlam: Tarım/ürün ticaretiyle uğraşan aile.

Serhoşçe

Köken: Türkçe “sarhoş” + Slavca küçültme eki “-çe”

Anlam: Alkol kullanan veya mizahi lakap verilen aile.

---

📌 Özet:

Tam Slavca: Belo, Rude, Lişo, Mançe, Jore, Menko

Türkçe + Slav ekli: Zahirece, Serhoşçe

Tartışmalı / Söyleyiş farkı: Sülçe, Mondal

Türkçe / Osmanlı kökenli lakaplar: Köse (sakalsız), Pehlivan (güreşçi), Dülger (marangoz), Yazıcı (katip), Hafız (Kur’an’ı ezberleyen), Hoca (öğretici), Ağa (ileri gelen), Çavuş (asker rütbesi), Molla (din adamı), Kara (siyah saçlı), Tuzcu (tuz ticareti yapan), Çerneşli (Çerneş köyünden gelen).

Slavca kökenli lakaplar: Belo (beyaz), Rude (kızıl saçlı), Lişo (yüz), Mançe/Yamçe (erkek adı), Jore (George kökenli), Menko (-ko ekli isim), Çarçula (düğün-şenlik oyunu).

Türkçe + Slavca ekli lakaplar: Zahirece (zahire + -çe), Serhoşçe (sarhoş + -çe), Abdalçe (abdal + -çe).

Belirsiz olanlar: Sülçe (Süleyman adı ya da Slavca -çe eki), Mondal (mandal söylenişi olabilir).

Diğer kökenler: Toska (Arnavut), Nemçe (Avusturyalı/Alman), Arap (koyu tenli), Zenci (siyahi), Köle (köle geçmişi).

👉 Sonuç olarak Gostolob köyü, çoğunluğu Türk-Müslüman olan; Slav, Arnavut ve farklı kökenlerden ailelerin de bulunduğu çok kültürlü bir yerleşimdir.

Selanik Sancağı Karacaova bölgesi Evladı Fatihan köyü Gustulüp

Karye-i Gostolob:

Gostolob Köyü

* an-zeamet-i müşarun-ileyh İbrahim tabi-i Yenice-i Vardar:

Bu köy, Yenice-i Vardar'a bağlı ve İbrahim adında bir zeamet sahibinin mülküdür.

* Çiftlik-i Hasan, merd-i timar, haliya der-yed-i Memiveled-i O: Hasan adında bir timarlı sipahiye ait olan çiftlik, Memi'nin oğlunun elindedir.

* Çiftlik-i Hamza, haliya der-yed-i Hüseyin veled-i O, Ç: Hamza adında bir kişiye ait olan çiftlik, onun oğlu Hüseyin'in elindedir. Bu çiftlik tam bir çiftliktir (Ç harfiyle ifade edilmiştir).

* Çiftlik-i Hacı Cafer, nim: Hacı Cafer'e ait olan çiftlik yarım bir çiftliktir (nim).

* Mahmud(veled-i) İlyas, nim: İlyas'ın oğlu Mahmud'a ait olan çiftlik yarım bir çiftliktir.

* Mahmud(veled-i) Hasan, nim: Hasan'ın oğlu Mahmud'a ait olan çiftlik yarım bir çiftliktir.

Bu Osmanlıca belge, bir köyün (Gostolob, Gustulüp ) ve ona bağlı çeşitli çiftliklerin mülkiyet ve işletme durumunu açıklamaktadır. Belgedeki terimler, o dönemdeki toprak düzenine ve idari birimlere dair önemli bilgiler vermektedir.

* Toprak Düzeni: Belge, Osmanlı toprak düzeninde sıkça görülen timar sistemi ve çeşitli büyüklükteki çiftliklere dair örnekler vermektedir. Timar, sipahilerin devlet hizmet karşılığında kullandığı toprak parçası iken, çiftlikler ise daha küçük ve genellikle çiftçiye ait olan tarım arazileridir.

* Mülkiyet ve İşletme: Belgede bahsedilen kişilerin mülkiyet hakları ve tarım arazilerinin büyüklükleri belirtilmektedir. "Haliya deryed" ifadesi, geniş bir tarım arazisine sahip olmayı ifade eder.

* İdari Bağlılık: Gostolob köyünün Yenice-i Vardar'a bağlı olduğu belirtilmektedir. Bu da bölgedeki idari yapılanma hakkında bilgi vermektedir.

Sonuç:

Bu Osmanlıca belge, basit gibi görünse de, Osmanlı toprak sistemi, mülkiyet ilişkileri ve idari yapılanma hakkında önemli ipuçları sunmaktadır. Belgedeki terimler ve kavramlar, o dönemdeki kırsal hayatı ve ekonomik durumu anlamak için anahtar niteliğindedir.

Ek Bilgiler:

* Çeviri Notları: Belgede geçen bazı terimler, günümüz Türkçesinde tam karşılığı olmayan veya anlamı değişen terimlerdir. Bu nedenle çeviride bazı açıklamalar yapılmıştır.

1683 yılında Selanik Sancağı, Karacaova bölgesindeki Gostolob köyünün Müslüman Türk nüfusuna ait 23 hanenin listesi:

* Çiftlikler: Hasan Bey Çiftliği, Mehmed Ahmed bin Mustafa Çiftliği, Mehmed bin İbrahim Çiftliği, İsmail bin Mehmed Çiftliği, Ali bin Veli Çiftliği, Veli bin Cafer, İsmail Çiftliği, Sefer Çiftliği, Mustafa bin Kethuda Çiftliği, Mehmed ve Mehmed bin Kasım Çiftliği, Abdulkerimveledan-Durak ı Ali Çiftliği, Abdulbaki bin Hamza Çiftliği, Ali bin İbrahim Çiftliği, İbrahim bin Cafer Musli bin Veli Çiftliği, Ebubekir bin Ali Çiftliği.

* Haneler: Osman (bin) İbrahim, Sinan (bin) Abdullah, Mehmed (bin) İbrahim, Mehmed (bin) Abdullah, Kuntay (bin), Mehmed (bin), Veli (bin), Sefer, Mustafa (bin) Hüseyin, Ahmed (bin), Abdulbaki (bin) Hamza, Ali (bin) İbrahim

Selanik Sancağı, Karacaova Bölgesi: 1583 ve 1683 Yılları Nüfus ve Toprak Yapısı Analizi

Bu çalışma, Osmanlı İmparatorluğu döneminde Selanik Sancağı'na bağlı Karacaova bölgesindeki Gostolob köyü ve çevresindeki Müslüman Türk nüfusunun 1583 ve 1683 yıllarındaki durumunu, sunulan Osmanlıca belgeler üzerinden analiz etmeyi amaçlamaktadır. Belgelerde yer alan toprak mülkiyeti, idari yapı ve sosyal ilişkiler gibi unsurlar, bölgenin demografik ve ekonomik yapısı hakkında önemli bilgiler sunmaktadır.

1583 Belgesi Analizi

1583 tarihli belgede, Gostolob köyü ve çevresindeki çiftliklerin mülkiyeti ve işletme durumu detaylı bir şekilde açıklanmaktadır. Belgede geçen "timar" sistemi, Osmanlı toprak düzeninde önemli bir yer tutan ve sipahilerin devlet hizmet karşılığında kullandığı toprak parçalarını ifade etmektedir. "Haliya deryed" ifadesi ise geniş tarım arazilerine sahip olmayı belirtmektedir.

Bu belge, bölgedeki toprak mülkiyetinin oldukça dağılmış olduğunu ve hem büyük toprak sahiplerinin hem de küçük çiftlik sahiplerinin varlığını göstermektedir. Ayrıca, köyün Yenice-i Vardar'a bağlı olması, bölgenin idari yapısı hakkında da bilgi vermektedir.

1683 Belgesi Analizi

1683 tarihli belgede ise Gostolob köyündeki Müslüman Türk nüfusuna ait hane ve çiftliklerin listesi sunulmaktadır. Bu belge, önceki belgeye göre daha detaylı bir nüfus bilgisi vermektedir. Ancak, toprak mülkiyeti ve idari yapı hakkındaki bilgiler daha sınırlıdır.

Karşılaştırmalı Analiz

İki belgeyi karşılaştırdığımızda, 100 yıllık süreçte bölgedeki nüfus ve toprak yapısında bazı değişimler olduğu görülmektedir. 1683 belgesinde daha fazla hane ve çiftlik adı geçmesi, nüfusun arttığını düşündürmektedir. Ancak, bu artışın nedenleri ve bölgedeki ekonomik ve sosyal koşullara etkileri hakkında daha fazla araştırma yapılması gerekmektedir.

Sonuç

Sunulan Osmanlıca belgeler, Selanik Sancağı'na bağlı Karacaova bölgesindeki Gostolob köyü ve çevresindeki Müslüman Türk nüfusunun 16. ve 17. yüzyıllardaki yaşam koşulları hakkında önemli bilgiler sunmaktadır. Belgelerde yer alan toprak mülkiyeti, idari yapı ve sosyal ilişkiler gibi unsurlar, bölgenin demografik ve ekonomik yapısı hakkında önemli ipuçları vermektedir.

Hüsnü Yazıcı

Bağımsız Araştırmacı-Yazar ~2025-43383-36 (mesaj) 19.12, 28 Aralık 2025 (UTC)

Karacaova bölgesi için “Pomak yerleşimi” tanımı yapılması doğru değildir. Osmanlı arşiv belgelerinde (nüfus, temettuat, tahrir defterleri) ve Yunanistan’ın resmî idari–nüfus kayıtlarında Karacaova’ya ilişkin böyle bir etnik niteleme yer almamaktadır. Arşiv verileri incelenmeden yapılan etnik sınıflandırmalar yanıltıcı algılara yol açar. Bu nedenle Karacaova hakkında etnik tanımlama yapılırken yalnızca belgeli ve doğrulanabilir kaynaklara dayanılmalıdır.

Karacaova bölgesi için “Pomak yerleşimi” tanımı yapılması doğru değildir. Osmanlı arşiv belgelerinde (nüfus, temettuat, tahrir defterleri) ve Yunanistan’ın resmî idari–nüfus kayıtlarında Karacaova’ya ilişkin böyle bir etnik niteleme yer almamaktadır. Arşiv verileri incelenmeden yapılan etnik sınıflandırmalar yanıltıcı algılara yol açar. Bu nedenle Karacaova hakkında etnik tanımlama yapılırken yalnızca belgeli ve doğrulanabilir kaynaklara dayanılmalıdır. ~2025-43817-39 (mesaj) 06.45, 30 Aralık 2025 (UTC)