Tartışma:Dingo'nun ahırı

Dingo'nun ahırı

Mevcut maddede “Burası Dingo’nun ahırı mı?” deyiminin kökeni İstanbul’daki bir tramvay ahırına dayandırılmıştır.

Ancak yapılan son yerel araştırmalar ve sözlü kaynaklar, bu deyimin aslında Van’da yaşamış gerçek bir kişi olan Faik Ulugöl (1904–1966), halk arasında bilinen adıyla Dıngo Faik (Dıngo Fayık) ile ilişkili olduğunu göstermektedir.

Araştırmacı Murat Oto (2023), Fevzi Levendoğlu (2015) ve yerel sözlü kaynaklar, Faik Ulugöl’ün Van’ın Nalçacıoğulları (Nalçacızadeler) ailesinden olduğunu; geçimini arsa işletmeciliği, hayvancılık ve bağcılıkla sağladığını ve Van halk kültüründe iz bırakmış gerçek bir kişi olduğunu doğrulamaktadır.

Dıngo Faik’in evi bugünkü Van şehir stadyumu yakınında, ahırı ise Mercimek Mahallesi civarındaydı.

Ahırın iç düzeni özenliydi ve çeşitli kesimlerden insanlar burada bir araya gelirdi.

Bu nedenle, deyimin Van’daki orijinal anlamı “herkesin giremeyeceği kadar seçkin yer” iken, zamanla ülke genelinde “herkesin girip çıktığı düzensiz yer” şeklinde tersine çevrilmiştir.

Kaynaklar:

• Oto, Murat. Van Kültüründe Dıngo Sözcüğü Üzerine Derleme Notları, Van Kültür Araştırmaları, 2023.
• Levendoğlu, Fevzi. Van Halk Deyimleri ve Anlam Katmanları, Van Kültür Vakfı Yayınları, 2015.
• Abbas Güven, Van Hatıraları ve Anlatıları (2005), sözlü derleme.

History&mythology (mesaj) 11.06, 8 Ekim 2025 (UTC)

Dingonun ahırı

Türkiye’de yaygın biçimde kullanılan “Burası Dıngo’nun ahırı mı?” deyimi, genellikle “herkesin girip çıktığı, düzensiz yer” anlamında kullanılsa da, bu ifadenin orijinal kökeni Van’a dayanmaktadır. Van’da yaşamış gerçek bir kişi olan Faik Ulugöl (1904–1966), halk arasında “Dıngo Fayık” adıyla tanınmış; karakteri, yaşam tarzı ve çevresiyle yöre kültüründe derin bir iz bırakmıştır. Bu makalede, Dıngo Faik’in yaşamı, toplumsal ilişkileri, Van kültüründeki yeri ve deyimlerin oluşum süreci tarihsel ve sözlü kaynaklara dayanarak ele alınmıştır.

Etimoloji

“Dıngo’nun Ahırı” deyimi, Türkiye genelinde çoğunlukla düzensizlik ve kargaşa anlamında kullanılır. Ancak Van’da bu deyim bambaşka bir kökene ve anlama sahiptir. Van’da bu ifade hâlâ özel, seçkin, herkesin giremeyeceği bir yer anlamında anımsanır. Van’da yaşayanların hafızasında “Dıngo Faik” (Faik Ulugöl), gerçek bir kişi olarak yer alır ve bu deyim, onun sosyal çevresiyle ve yaşam tarzıyla ilişkilendirilir.^[1]

Dıngo Sözcüğünün Kökeni ve Van Kültüründeki Kullanımı

“Dıngo” sözcüğünün Van kültüründe sıkça karşılaşılan bir ifade olduğunu belirtir. Van’da farklı kaynak kişilerden yapılan derlemelere göre “Dıngo” kelimesi yalnızca bir lakap değil, aynı zamanda yöresel müzik ve halk oyunlarında da yer alan bir kültürel unsurdur. “Dıngo sözcüğü Van türkülerinin birinde de geçmekte olup, üç varyantlı bir ezgiye sahip olan bu türküde yer almasının yanında, Kültür ve Turizm Bakanlığı Halk Oyunları Repertuarı’na geçmiş olan ‘Dıngo’ adlı Van yöresine ait bir oyunun da adıdır. Sözlü ezginin kaynak kişisi Mehmet Kürşat ve Mustafa Solmaz’dır. Van’da eski yıllarda hemen herkesin bir lakabı vardı ve o kimse bu lakapla anılmadığında tanınmazdı. Faik Ulugöl’ün lakabı da ‘Dıngo Fayık’tı. Bu lakabın hangi anlamı kastederek verildiği konusunda çeşitli rivayetler vardır; ancak burada önemli olan, Dıngo Fayık diye birinin gerçekten var olduğu ve Van kültür tarihinde iz bıraktığıdır.”^[2]

Dıngo Faik (Faik Ulugöl)’in Yaşamı

Araştırmacıların aktardığına göre Dıngo Faik (Faik Ulugöl), 1904 yılında Van’da doğmuş, 1966 yılında vefat etmiştir. Van’ın köklü ailelerinden Nalçacıoğulları (Nalçacızadeler) soyuna mensuptur.

Faik Ulugöl’ün iki çocuğu olmuş; torunlarından Alaaddin Ulugöl, Zeynel Abidin Ulugöl ve Vahdettin Ulugöl günümüze kadar yaşamıştır. Bu makalenin hazırlanmasında da aile bireylerinden edinilen bilgilerden yararlanılmıştır.

Dıngo Faik’in evi, bugünkü şehir stadyumunun yanındaki amatör sahanın bulunduğu yerdeydi. Ayrıca Mercimek Mahallesi yakınındaki Hanikoğlu Mahallesi (bugünkü Tunca Uras İlköğretim Okulu civarı) çevresinde yedi dönümlük geniş bir üzüm bağı bulunuyordu. Asıl ikameti de bu mahalledeydi. Faik geçimini arsa işletmeciliği, hayvancılık ve bağcılıkla sağlıyordu. Hem inek besler, hem de bağından elde ettiği üzümleri satarak geçimini sürdürürdü.

Üzümleri Van’da o kadar meşhurdu ki, 60–70 yaşlarındaki birçok Vanlı, çocukken “Dıngo Faik’in bağından üzüm çalmaya” gittiklerini gülümseyerek anlatır. Ayrıca kavak budamasında çok usta olduğu, “yere inmeden ağaçtan ağaca geçebilmesiyle” tanındığı; iyi sebze yetiştiricisi olarak ürünlerini çevre illere dahi pazarladığı bilinmektedir.

Vanlı Abbas Güven (1926–2012)’in 2005 yılında aktardığına göre, Faik ayrıca “dolama” adı verilen, bugün dönme dolap biçiminde bilinen elle çevrilen eski bir oyuncak da işletmiştir.

Dıngo Faik’in Ahırı ve Sosyal Çevresi

Dıngo Faik’in evinin yanında yer alan ahır odası, Van halkının belleğinde sıradan bir ahırdan çok daha fazlasıdır. Ahırın içi son derece özenli ve düzenliydi; yerde halılar serili, sobası kurulmuş, çaydanlığı sürekli kaynardı. Faik burayı yalnızca hayvan barınağı değil, dostlarının buluştuğu bir mekân haline getirmişti. Van’ın çeşitli kesimlerinden sağcı, solcu, gazeteci, futbolcu, esnaf, memur herkes burada bir araya gelir, çay içer, sohbet ederdi. Dışarıda karşılaşmaları zor olan insanlar, Dıngo Faik’in ahırında aynı masada oturabiliyordu. Bu yönüyle ahır, Van’daki sosyal ayrımları yumuşatan bir mekân olarak görülmüştür.

Dıngo Faik’e Atfedilen Deyimler

Van halk kültüründe Dıngo Faik’e atfedilen iki temel deyim bulunmaktadır:

1. “Allah verdimi Dıngo’nun bağından da verir.” – Anlamı: “Kısmet geldi mi, en beklenmedik yerden bile gelir.” – Faik’in hem şansı hem de bereketli bağıyla ilişkilendirilir.
2. “Sen kim, Dıngo’nun ahırı kim?” – Van’a özgü bir küçümseme ifadesidir. – Dıngo Faik’in özenli ahır odası herkesin giremeyeceği kadar seçkin sayıldığı için, bu söz “Sen o seviyede misin?” anlamında kullanılır.

Van kültürü araştırmacısı Fevzi Levendoğlu ve diğer yerel yazarlar, Türkiye genelinde bilinen “Burası Dıngo’nun ahırı mı?” deyiminin anlamının zamanla tersine döndüğünü, aslında Van’da seçkin bir mekâna gönderme yaptığını belirtirler.

Sonuç

Dıngo Faik, Van halkının hafızasında yalnızca bir kişi değil, bir dönemin sembolü olarak yer etmiştir. Onun hayatı, üretkenliği, paylaşımcılığı ve insan ilişkilerindeki samimiyeti, Van kültürünün özünü yansıtır. Bugün “Dıngo’nun Ahırı” deyimi Türkiye genelinde yanlış anlamda bilinse de, Van’da bu ifade hâlâ özel, seçkin, herkesin giremeyeceği bir yer anlamında anımsanır.

Dıngo Faik’in adı, hem Van’ın sosyal tarihinin, hem de Türkçedeki deyim kültürünün unutulmaz bir parçası haline gelmiştir.

Kaynakça

1. ↑

Levendoğlu, Fevzi. Van Halk Deyimleri ve Anlam Katmanları, Van Kültür Vakfı Yayınları, 2015.

1. ↑

Güven, Abbas (1926–2012). Van Hatıraları ve Anlatıları, kişisel derleme, 2005.

1. ↑

Sözlü Kaynaklar: Alaaddin Ulugöl, Zeynel Abidin Ulugöl, Vahdettin Ulugöl ile yapılan aile görüşmeleri (2024).

1. ↑

Oto, Murat. Van Kültüründe Dıngo Sözcüğü Üzerine Derleme Notları, Van Kültür Araştırmaları, 2023 https://www.academia.edu/21932451/Vanda_Orta%C3%A7a%C4%9F_ve_Sonras%C4%B1_Yap%C4%B1lar https://www.vansiyaseti.com/haber/dingonun-ahiri-vanda-mi-37853.html

1. ↑

VAN YÜZÜNCÜ YIL ÜNİVERSİTESİ↵SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ DERGİSİ https://www.yyu.edu.tr/images/files/40__sayi_numarali(1).pdf AnadoluTarihi1 (mesaj) 11.19, 8 Ekim 2025 (UTC)