Talih cesurdan yanadır

Salvator Rosa’nın Talihin Alegorisi (1685)

"Talih cesurdan yanadır" veya "Talih gözü pekten yanadır" (Latince:"audentes Fortuna iuvat") Bu deyiş, özellikle askerî teşkilatlar içinde, cesaret ve yiğitliğin ödüllerini vurgulamak amacıyla Batı dünyasında yaygın bir slogan olarak kullanılır; günümüzde de çok sayıda aile ve klanın armalarında yer almaktadır. Tarihsel olarak, üniversitelerin yanı sıra diğer akademik kurumlar ve rekreasyon amaçlı dernekler için de popüler bir motto olmuştur.

Arkaplan

Farklı sözcüklerle ama özünde aynı anlama gelen çeşitli biçimleri vardır, örneğin:

• audentes Fortuna iuvat
• audentes Fortuna adiuvat
• Fortuna audaces iuvat
• audentis Fortuna iuvat

Vergilius’un Aeneas’indeki karşıt karakter Turnus tarafından kullanılır. “Fortuna” hem şans anlamına gelir hem de bu kavramın kişileştirilmiş hâli olan Roma tanrıçasını ifade eder.

Deyişin bir başka biçimi olan fortes Fortuna adiuvat (“talih güçlü/cesurdan yanadır”), Terentius’un MÖ 151 tarihli komedisi Phormionun 203. dizisinde geçer. Ovidius, didaktik eseri Ars Amatorianın I.608’deki bölümünde ifadeyi “audentem Forsque Venusque iuvat” şeklinde genişleterek “Venüs de Fortuna gibi cesurdan yanadır” anlamını verir.

Genç Plinius, amcası Yaşlı Plinius’un, MS 79’daki Vezüv Yanardağı patlamasını araştırmak ve dostu Pomponianus’a yardım edebilmek umuduyla filosunu harekete geçirmeye karar verdiğinde Fortes fortuna iuvat sözünü kullandığını aktarır: “'Fortes' inquit 'fortuna iuvat: Pomponianum pete.'” (“‘Talih,’ dedi, ‘cesurdan yanadır: Pomponianus’a yönelin.’”). Yaşlı Plinius bu sefer sırasında hayatını kaybetmiştir.

Fortuna eruditis favet (“talih hazırlıklı zihinden yanadır”) biçimi de kullanılır. Fransız mikrobiyolog ve kimyager Louis Pasteur bunu şu sözle ifade etmiştir: “Dans les champs de l’observation le hasard ne favorise que les esprits préparés”, yani “Gözlem alanlarında, rastlantı yalnızca hazırlıklı zihinleri kayırır.”

Niccolò Machiavelli, Prens’te “Tedbirli olmaktansa atılgan olmak daha iyidir” der ve metaforu genişleterek “çünkü talih bir kadındır ve … ona hâkim olmak için onu dövmek ve hırpalamak gerekir; görüldüğü üzere, kendini maceraperestlere egemen olmaya bırakır” diye ekler.

Bu deyiş Demokritos’un “cesaret eylemin başlangıcıdır, ama onun nasıl biteceğine talih hükmeder” (Grekçe: Τόλμα πρήξιος αρχή, τύχη δε τέλεος κυρίη, latin harfleriyle: Tólma préxios arché, túche de téleos kuríe) dizesinin yeniden ifadesi de olabilir.