Stjepan Tomaş
| Stjepan Tomaş | |
|---|---|
 Stjepan Tomaş'ın hayali portresi | |
| Bosna kralı | |
| Hüküm süresi | 1443 – 1461 |
| Önce gelen | II. Tvrtko |
| Sonra gelen | Stjepan Tomaşeviç |
| Doğum | 1411 |
| Ölüm | 1461 |
| Defin | Bobovac |
| Hanedan | Kotromanić hanedanı |
| Dini | Bosna Kilisesi Katolik Hristiyanlık (sonradan) |
Stjepan Tomaš veya Stjepan Tomaş, Bosna Krallığı’nın kralı (1443–1461) ve Kotromanić Hanedanı’nın üyesidir. Hükümdarlığı, Bosna’nın Osmanlı yayılması karşısında son bağımsız yıllarını temsil eder.[1]
Tahta çıkışı
[değiştir | kaynağı değiştir]Tomaš, Bosna Kralı Stjepan Ostoja’nın gayrimeşru oğluydu. 1443 yılında kuzeni II. Tvrtko’nun ölümüyle taht boşalınca, Bosna soyluları tarafından kral ilan edildi.[2] Tahta çıktığında ülke iç savaşın ve feodal parçalanmanın eşiğindeydi. Tomaš, Papalık desteğini kazanmak için Katolikliği benimsedi ve 1445’te Papa IV. Eugenius tarafından resmen kral olarak tanındı.[3] Yeni kral, önce babasının politik rakipleriyle uzlaşma yoluna gitti, ardından iç düzeni sağlamak için yerel soyluların gücünü sınırlamaya çalıştı. Ancak Bosna’daki dağlık coğrafya ve bağımsız hareket eden feodal beyler nedeniyle merkezi otorite tam anlamıyla kurulamadı.[1]
Dini politikaları
[değiştir | kaynağı değiştir]Stjepan Tomaš, iktidarının ilk yıllarında Bosna Kilisesi’ne karşı ılımlı bir tutum benimsedi. Ancak 1446’dan sonra Papalık baskısının artmasıyla birlikte bu kiliseyi sapkın ilan etti ve inananlarına karşı harekete geçti.[2] 1450’de Papalık elçisi Giovanni da Capestrano’nun teşvikiyle Bosna Kilisesi’nin mallarına el konuldu, birçok rahip ya sürgün edildi ya da Katolikliğe geçmeye zorlandı.[4] Bu süreç, hem Bosna halkı arasında hoşnutsuzluğa neden oldu hem de krallığın geleneksel dini çeşitliliğini zayıflattı. Papalık gözünde Tomaš “sadık bir Katolik hükümdar” olarak övülse de, ülkesinde yeni bir bölünme yarattı.[3]
Dış politika ve Osmanlı tehdidi
[değiştir | kaynağı değiştir]Tomaš’ın hükümdarlığı, Osmanlı İmparatorluğu’nun Balkanlar’daki hızlı ilerleyişiyle aynı döneme denk geldi. Bosna Krallığı, 1440’lardan itibaren Osmanlılara yıllık vergi ödemek zorundaydı.[1] Kral, Osmanlı baskısına karşı Macaristan Krallığı, Venedik Cumhuriyeti ve Papalık Devleti arasında denge politikası izledi. Ancak bu devletlerin çıkar çatışmaları nedeniyle Bosna çoğu kez yalnız kaldı.[2] 1458’de Sırbistan Despotu Lazar Branković’in ölümüyle Sırbistan fiilen çöktü. Tomaš, Osmanlı ilerleyişini geciktirmek amacıyla oğlunu, Stjepan Tomašević’i Sırbistan Despotu ilan etti.[1] Ancak bu hamle Osmanlıları daha da kışkırttı. 1459’da II. Mehmed ordularını göndererek Sırbistan’ı tamamen fethetti. Bosna artık doğrudan Osmanlı sınırına dayanmıştı.[5] Tomaš, 1460’ta Osmanlılara karşı yeni bir Hristiyan ittifakı kurmak için Papa II. Pius’a mektuplar yazdı. Papa, “kutsal haçlı seferi” planlarını gündeme getirse de hiçbir Avrupa devleti fiilen destek vermedi.[2] Böylece Bosna Krallığı 1461’e gelindiğinde hem içeriden bölünmüş hem de dışarıdan tamamen kuşatılmış bir duruma düşmüştü.
Ölümü
[değiştir | kaynağı değiştir]Kral Stjepan Tomaš 1461 yılında öldü. Ölüm nedeni kesin olarak bilinmemekle birlikte bazı çağdaş kaynaklar hastalık, bazıları ise iç entrika olasılığını dile getirir.[3] Yerine oğlu Stjepan Tomašević geçti. Ancak iki yıl sonra Bosna Krallığı II. Mehmed tarafından fethedildi ve Kotromanić Hanedanı tarihe karıştı.[1][2]
Aile
[değiştir | kaynağı değiştir]Tomaš, önce Sırp Despotu Đurađ Branković’in kızıyla evlendi. Bu evlilik siyasi bir ittifak niteliğindeydi, ancak kısa sürdü.[4] Daha sonra Katarina Kosača ile evlendi. Katarina, Stjepan Vukčić Kosača’nın kızıydı ve bu evlilik güney Bosna’daki güçlü Kosača ailesiyle bağ kurmak için yapılmıştı.[2] Çocuklarından Stjepan Tomašević Bosna’nın son kralı oldu. Kızı ise Osmanlı fethinden sonra esir alındı ve İstanbul’a götürüldü.[5]
Kralın dul eşi Kraliçe Katarina ise 1463’ten sonra Roma’ya göç etti. Vatikan tarafından misafir edilip onurlandırıldı; yaşamının son yıllarını Katolik inancını yaymaya adadı. 1478’de öldüğünde, Capitol Tepesi'ndeki Santa Maria Bazilikası’na gömüldü.[2] Bosna Katolikleri tarafından kutsal bir figür olarak anılmaya devam etti.
Mirası
[değiştir | kaynağı değiştir]Tomaš, Bosna tarihinin son bağımsız hükümdarı olarak hem reformcu hem de trajik bir figür sayılır. Papalık ve Avrupa güçleriyle kurduğu ittifaklar sonuçsuz kalmış, ancak Katolikleşme çabaları Bosna’nın kültürel yöneliminde kalıcı izler bırakmıştır.[3] Bazı tarihçiler, onun çöküş sürecini kaçınılmaz görürken, bazıları da erken diplomatik adımlar atmış olsaydı Bosna’nın kaderinin farklı olabileceğini savunur.[1]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b c d e f John V. A. Fine, The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest, University of Michigan Press, 1994, s. 567–574.
- ^ a b c d e f g Noel Malcolm, Bosnia: A Short History, London: Macmillan, 1994, s. 41–45.
- ^ a b c d Sima Ćirković, The Serbs, Blackwell Publishing, 2004, s. 72–74.
- ^ a b John K. Cox, The History of Serbia, Greenwood Press, 2002, s. 37.
- ^ a b Franz Babinger, Mehmed the Conqueror and His Time, Princeton University Press, 1978, s. 285–287.
