Stephanus Parmenius
 | Bu madde, öksüz maddedir; zira herhangi bir maddeden bu maddeye verilmiş bir bağlantı yoktur. (Nisan 2024) |
Stephanus Parmenius | |
|---|---|
| Doğum | y. 1555 Buda, Budin, Osmanlı İmparatorluğu (Macaristan) |
| Ölüm | 29 Ağustos 1583 Sable Adası, Atlantik |
| Ölüm sebebi | Gemi kazası |
| Milliyet | Macar |
| Eğitim | Heidelberg University Oxford Üniversitesi |
| Tanınma nedeni | Şair |
Stephanus Parmenius (Macarca: Budai Parmenius István; y. 1555 - 29 Ağustos 1583), Oxford'a seyahat eden ve İngilizlerin Yeni Dünya'yı keşfetmesine katılan Macar bir bilim insanı ve hümanist şairdi. Yolculuğun ve keşiflerinin bir tarihçesini yazmak amacıyla Humphrey Gilbert'in Kuzey Amerika seferine katıldı. Parmenius Newfoundland'a ulaştı ve muhtemelen Yeni Dünya'daki ilk Macar oldu. Ancak 1583 yılında dönüş yolculuğunda gemisinin denizde kaybolması sonucu yaşamını yitirdi.
Biyografi
[değiştir | kaynağı değiştir]Parmenius olasılıkla 1555 ile 1560 yılları arasında, 1541'den beri Osmanlı yönetimi altında olan Buda'da doğmuştur. Ailesi bilinmiyor ama kendisi bir Protestan, muhtemelen bir Kalvinist olarak yetiştirilmiş ve Macaristan'da ayrıcalıklı bir klasik eğitim almıştır. 1579'da eğitimini tamamlamak üzere Avrupa üniversitelerini gezmeye gönderildi. Önce Heidelberg Üniversitesi'ne gitti ve orada iki yıl okudu.[1]
1581'de İngiltere'ye gitti ve burada Henry Unton'un himayesine girdi. Oxford'a yerleşti ve burada Magdalen Koleji başkanı Laurence Humfrey ile arkadaş oldu ve Christ Church'te Richard Hakluyt'un yanında kaldı. 1582'de Unton'a ithaf edilen ve Thomas Vautrollier tarafından basılan ilk Latince şiiri Paean veya "Şükran Günü İlahisi"ni yazdı.[2]
Bu sırada Hakluyt, Kuzey Amerika'da bir keşif ve yerleşim yolculuğu planlamak için Humphrey Gilbert ile yakın bir şekilde çalışıyordu. Hakluyt, Parmenius'u genç Macar'dan olumlu etkilenmiş olması gereken Gilbert'le tanıştırdı. Parmenius önerilen keşif gezisinden heyecan duydu ve İngiliz kaşifleri onurlandıran ve Gilbert'in Yeni Dünya'da bir koloni kurma planlarını takdir eden başka bir uzun Latince şiir olan De Navigatione'i yazdı.[1] Gilbert şiirin yayınlanmasını ayarladı ve baskı masraflarının bir bölümünü ödedi.[2]
Gilbert'in yolculuğu için hazırlıklar ilerledikçe Parmenius, keşif gezisine katılma ve girişimin tarihçisi olarak hizmet etme fırsatını değerlendirdi. 11 Haziran 1583'te beş gemilik bir filoyla Plymouth'tan yelken açtılar. Parmenius, korsanlıkla uğraşan ve daha sonra Gilbert tarafından ele geçirilen ve hizmetine sunulan küçük bir firkateyn olan Swallow'daydı.[2]
Dışarıya yolculuk beklenenden uzun sürdü ve malzeme azaldı. Sonunda gemiler 3 Ağustos 1583'te Newfoundland'deki St. John limanında karaya ulaştı. Bölgeye ulaşan ilk Avrupalılar onlar değildi; liman İngiltere, Portekiz, Fransa ve İspanya'dan gelen balıkçı gemileri için sezonluk bir kamptı. Keşif ekibi birkaç hafta orada kaldı, balıkçı kampından tedarik yapıldı ve kırsal bölgeyi keşfetti. Parmenius, Yeni Dünya'daki ilk deneyiminden pek etkilenmemişti. Hakluyt'a yazdığı bir mektupta geçilmez çam ormanlarından, hava koşullarından ve herhangi bir yerli halkla karşılaşmamaktan duyduğu hayal kırıklığından bahsetti. Kıyı boyunca güneye doğru ilerledikçe ülkenin gelişeceği umudunu dile getirdi.[3]
20 Ağustos'ta daha güneyi keşfetme planlarıyla yeniden yelken açtılar. Parmenius gemi değiştirdi ve Delight'taki mürettebata katıldı. 29 Ağustos'ta gemisi sığ sularla karşılaştı, karaya oturdu ve Sable Adası açıklarında kötü hava koşulları nedeniyle çabucak parçalandı. Mürettebatın bazı üyeleri hayatta kaldı ancak Parmenius boğuldu.[3]
Hayatta kalan yoldaşlardan Edward Hayes, Parmenius'a şu sözlerle saygı duruşunda bulundu: "Buda kentinde doğmuş, Budaeus diye anılan Macar, bilgili bir adam da boğulanlar arasındaydı. Bu adam, iyi girişimlerde bulunmaya hevesli ve gayretli olduğundan, ulusumuzun güzelliklerini ve olaylarını Latin dilinde kaydetmeyi düşünerek bu eyleme girişti; aynı şey, bu hatibin ve zamanımızın ender şairinin etkili üslubuyla bezenmişti."[4]
Parmenius'tan günümüze kalan tek mektup, Hakluyt tarafından The Principal Navigations'ın (1600) ikinci baskısına eklendi.[1]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]Konuyla ilgili yayınlar
[değiştir | kaynağı değiştir]- Basa, Eniko Molnar (1995). "English and Hungarian Cultural Contacts in the 16th Century" (PDF). Hungarian Studies. 10 (2).
- Gomori, George (1985). "Hungarian Students and Visitors in 16-17th Century England" (PDF). Hungarian Studies. 1 (1): 31-50.
- Quinn, David B.; Cheshire, Neil M. (1972). The New Found Land of Stephen Parmenius. University of Toronto Press.
- Quinn, David B. (1979). "Parmenius, Stephanus". Dictionary of Canadian Biography, vol. 1. University of Toronto.
- Erzsébet Stróbl, “A Vision on Queen Elizabeth’s Role in Colonizing America: Stephen Parmenius’s De Navigatione (1582).” In Colonization, Piracy, and Trade in Early Modern Europe: The Roles of Powerful Women and Queens. Ed. Estelle Paranque, Nate Probasco, and Claire Jowitt. Cham: Palgrave Macmillan, 2017. 195-222.
