Shirley Waldemar Baker
| Shirley Waldemar Baker | |
|---|---|
| |
| Tonga Başbakanı | |
| Görev süresi Nisan 1881 - Temmuz 1890 | |
| Yerine geldiği | Tēvita ʻUnga |
| Yerine gelen | Siaosi U. Tukuʻaho |
| Kişisel bilgiler | |
| Doğum | 1836 Londra, Birleşik Krallık |
| Ölüm | 16 Kasım Aralık 1903 Ha’apai, Tonga |
| Evlilik(ler) | Elizabeth Powell |
Shirley Waldemar Baker (1836 [1] - 16 Kasım 1903), Britanyalı rahiptir. Baker, Büyük Okyanus'ta Polinezya ada öbeği içerisinde yer alan Tonga Krallığı'na Metodist bir misyoner olarak gitmiş, ülkedeki Tonga Özgür Kilisesi'nin kurucu olmuştur. Baker kendisini başbakan yapan I. George Tupou döneminde önemli bir nüfuza sahipti.
Erken dönem hayatı
[değiştir | kaynağı değiştir]Baker, Jane (doğumdaki soyadı Woolmer) ve George Baker'ın çocuğu olarak Londra, İngiltere'de doğdu. 1852 yılında Viktorya dönemindeki altın akını sırasında kaçak yolcu olarak Melbourne'e geldi. Daha sonra altın madenlerinde çiftlik işçisi, madenci ve eczacı yardımcısı olarak çalıştı. 1855 yılında Baker, Castlemaine'deki bir Wesleyan okulunda öğretmen oldu. 1859'da Elizabeth Powell ile evlendi [2]
Tonga dönemi
[değiştir | kaynağı değiştir]1860 yılında Baker, Wesleyan rahibi olarak atandı ve misyoner olarak Tonga'ya gitti. Misyonun başına geçti ve 1880 yılında kendisini başbakan yapan Kral I. George Tupou'nun konseylerinde yer aldı. 1879 yılında Sidney'de Wesleyan yetkilileriyle bir anlaşmazlık çıktı ve Baker "Tonga Özgür Kilisesi" adı altında bağımsız bir kuruluş kurdu. Ancak yerlilerin bir kısmı kendi kiliselerine sadıktı ve bu durum çok güçlü bir duygu uyandırdı; bu da 1887'de Baker'ın vurulmasına yönelik bir suikast girişimiyle sonuçlandı. Kendisi bu saldırıdan yara almadan kurtulmuş olsa da oğlu ve kızı yaralandı. Bu suçtan dolayı altı Tongalı idam edildi [1] ve birçoğu diğer adalara sürüldü. 1888 yılında Rahip George Brown durumu araştırmak ve iki kilise arasındaki anlaşmazlığı gidermek amacıyla Tonga'yı ziyaret etti. Bu konuda başarılı olamayan Brown'un, ele aldığı raporlarda Baker'ın gücünü Hür Kilise'ye bağlı olmayanların aleyhine kullandığını gösterdi. 1890 yılında Sir John Bates Thurston Tonga'yı ziyaret etti ve Baker'ı kısa bir süre önce Auckland'a 'Batı Pasifik'in barışına ve düzenine zarar verdiğini' ileri sürerek sürgün etti. Brown Pasifik'teki tüm İngiliz tebaası üzerinde bir otorite iddia etti.
Suikast girişimleri
[değiştir | kaynağı değiştir]1886'nın sonlarında, Siaosi Tukuʻaho liderliğindeki Muʻa'dan bir grup şef, büyük ihtimalle Basil Thomson'ın desteğiyle Baker'ı tutuklayıp Fiji'ye sürgün etme planı yaptı.[3] Bu daha sonra dört haydutun gönüllü olarak Muʻa'da barındırılmasıyla bir suikast planına dönüştü. İlk saldırı girişimi Noel arifesinde, Tupou Koleji'nde Muʻa taraftarı ve personel üyesi olan Lavuso ve başka bir adamın Baker'ı sopayla öldürmek amacıyla evine gitmesiyle gerçekleşti; ancak bir grup okul çocuğunun varlığı dikkatlerini dağıttı. Bir hafta sonra yılbaşı gecesi ikinci bir girişimde bulunuldu; saldırganlar Baker'ın kralın şapelinde yapılacak bir ayine katılmasını beklediler ancak sonunda girişimlerini iptal ettiler. [3]
12 Ocak 1887'de dört haydut ve bir Mu'a şefinin oğlu olan Tōpui, Nuku'alofa'ya vardılar ve Baker'ın evinin yakınındaki Beach Road'da saklandılar. Baker'a pusu kurma fırsatı çıkmadığı için, ertesi akşam Beach Road'a dönmeden önce Lavuso ile birlikte Tupou Koleji'nde kaldılar.[3] Baker, akşam saat 19:30 civarında at arabasıyla akşam gezintisine çıktı ve oğlu Shirley Jr. ile kızı Beatrice'i de yanına aldı. Suikastçılar at arabasına ateş açtılar ve Shirley Jr.'ı omzundan, Beatrice'i ise uyluğundan vurdular, ayrıca atı da yaraladılar. Beatrice ayrıca arabadan düştükten sonra omurga yaralanması geçirdi. [3]
Kral Tupou, bu saldırıyı bir isyan eylemi olarak değerlendirdi ve Tongatapu şeflerini Muʻa komplocularına karşı bir sefer düzenlemek üzere silahlı kuvvetler toplamaya çağırdı.[3] Tupou'nun destekçilerinden oluşan bir grup, Tōpui'nin Holonga köyünü yağmaladı ve Muʻa şefleri sonunda Tōpui'yi hükûmet güçleriyle yüzleşmektense teslim olmaya ikna ettiler. Kanun kaçakları grubu da teslim oldu ve bir düzineden fazla suç ortağı tutuklandı, hapse atıldı ve vatana ihanetle suçlandı. [3] 31 Ocak'ta, Tōpui de dâhil olmak üzere önde gelen komplocuların on tanesi suçlu bulundu ve ölüme mahkûm edildi, kralın tanıklığını yapan diğer dört kişi ise affedildi veya hafif cezalar aldı. [3]
Baker'ın, on idam cezasının müebbet hapse çevrilmesini istediği, ancak Tupou'nun, Baker'ın bilgisi olmadan altı kişinin derhâl idam edilmesini emretmesiyle bu kararın bozulduğu bildirildi. Hükümlüler, 50 askerle birlikte ayaklarına pranga takılarak Malinoa adasına götürüldüler ve kurşuna dizilerek idam edildiler. [3] Baker daha sonra Tupou'yu, geriye kalan dört adamın idamını ertelemeye ikna etti ve bu dört adam Tonga'dan sürgün edildi.[3] Tupou ayrıca komplocularla bağlantılı kişilere karşı bir dizi cezalandırıcı sefer emri verdi veya onayladı, en az yirmi köy yağmalandı ve bir dizi saldırı gerçekleştirildi. [3]
Sonraki yaşamı
[değiştir | kaynağı değiştir]Baker, sınır dışı edilmesinin ardından Amerika Birleşik Devletleri'ni ziyaret etti ve Tonga'ya kendi adına müdahale etmesi için Amerikan hükûmetine lobi yapmaya çalıştı. Ancak, Basil Thomson'ın Tonga'nın malî durumu hakkında Kasım 1890'da yayınladığı bir raporun çabaları sekteye uğradı. Bu raporda Hazine Bakanlığı'nda bir dizi usulsüzlük olduğu ve Baker'ın hükûmet fonlarını yiyecek, alkol ve diğer kişisel harcamaları için kullandığı ortaya çıktı. Baker daha sonra Auckland'a yerleşti ve burada "şehrin seçkin bir yerinde büyük bir eve sahipti" ve bildirildiğine göre "kapsamlı yatırımları" vardı. [3] Ancak 1890'ların ortalarında ülke çapındaki ekonomik bunalım nedeniyle "karşılaştırmalı yoksulluğa" düştü. [3]
Baker, Şubat 1897'de Tonga'ya döndü ve hükûmet tabibi olarak atanmak istedi. İngiliz yetkililerin araya girmesi sonucu başvurusu reddedildi. Ekim 1897'de bir ziyaret daha yaptı ve Özgür Kilise papazı olarak atanmak için yaptığı başvurular başarısızlıkla sonuçlandı. Ardından Mayıs 1898'de Tonga'ya kesin olarak döndü. Küçük bir ev inşa ettiği Haʻapai'ye yerleşti ve bir okul açan üç evsiz kızıyla birlikte yaşamaya başladı. İlaç dağıtarak aile gelirini destekliyordu. [3]
Ağustos 1898'de Vavaʻu'da düzenlenen bir Hür Kilise konferansında Baker, kiliseden yıllık 100 sterlin artı yüzde on faizle geri ödeme talep etti ancak başarısız oldu. Daha sonra Hür Kilise'deki üyeliğinden istifa etti ve Haʻapai'de Anglikan bağlantılı olduğunu iddia eden Siasi a Vikia'yı ("Kraliçe Victoria'nın Kilisesi") açtı. Kasım 1898'de Tongatapu'ya döndü ve yeni kilisesinin bir şubesini kurdu. Ertesi yıl, Siaosi Tukuʻaho ve ailesi, Özgür Kilise'ye karşı bir protesto olarak kısa bir süreliğine Baker'la ilişki kurdu. [3] Ancak Baker, Tupou'nun halefi II. George Tupou tarafından, İngiltere Kilisesi ile resmî bir bağının olmadığı keşfedildikten sonra kısa süre sonra kamuoyunda kınandı ve Tongatapu cemaati, Hawaii'nin eski Anglikan piskoposu Alfred Willis lehine onun liderliğini reddetti. [3]
Baker son yıllarını Haʻapai'de geçirdi ve 16 Kasım 1903'te kalp krizinden öldü. Yerel geleneğe göre şeytanın onu 'yakaladığı' anlamı çıkarılan "dilini dışarı çıkarmış bir şekilde" ölü bulundu. [3] Mezarı ve anıtı hâlâ Haʻapai'deki Lifuka'daki Pangai'de turistik bir cazibe merkezi olarak durmaktadır.[4]
Notlar
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b Noel Rutherford (1969). "Baker, Shirley Waldemar (1836 - 1903)". Australian Dictionary of Biography, Volume 3. MUP. ss. 76-77. 9 Ağustos 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Ocak 2008.
- ^ Rutherford, Noel (1969). "Baker, Shirley Waldemar (1836–1903)". Australian Dictionary of Biography. 3. Melbourne University Press. 24 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ocak 2025.
- ^ a b c d e f g h i j k l m n o p Rutherford 1971.
- ^ "Obituary. The Rev. Shirley Baker of Tonga". Annual Register for 1903. Longmans, Green, and Co. 1904. s. 163.
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- Rutherford, Noel (1971). Shirley Baker and the King of Tonga. Oxford University Press. ISBN 0195503503.
- Shirley Baker and the Kingdom of Tonga (PDF) (Ph.D. thesis tez). Australian National University. 1966.
