Sera ve buzul dünyası

Yerküre iklimi (Paleoiklim), tarih boyunca sera ve buzul dünyası olmak üzere başlıca iki durum arasında dalgalanmıştır.^[1] Her iki iklim hâli de milyonlarca yıl sürmektedir. Bunlar, bir buzul dönemi (buzul çağı olarak bilinir) içinde değişen aşamalar hâlinde ortaya çıkan ve bir milyon yıldan daha kısa sürme eğilimindeki daha kısa buzul ve buzullar arası dönemlerle karıştırılmamalıdır.^[2] Yerküre iklimi tarihinde Huroniyen, Kriyojeniyen, And-Sahra (Erken Paleozoyik olarak da bilinir), Geç Paleozoyik ve Geç Senozoyik buzullaşması olmak üzere bilinen beş buzul dönemi vardır.^[1]

Paleoiklim değişikliklerinde rol oynayan ana faktörlerin karbondioksit (CO₂) ve karbondioksitten daha az önem arz eden metan (CH₄) gibi sera gazlarının atmosferdeki derişimi, Dünya'nın yörüngesindeki değişiklikler, Güneş enerjisi sabitindeki uzun vadeli değişiklikler ve levha tektoniği dinamiklerinden kaynaklanan okyanusal ve orojenik değişiklikler olduğu düşünülmektedir.^[3] Sera ve buzul dünyası dönemleri zaman içinde canlıları hem doğrudan hem de dolaylı yollardan, çeşitli ölçeklerde biyotik adaptasyon ve dönüşüme zorlayarak Dünya'daki yaşamın evriminde kayda değer rol oynamıştır.^[4]^[5]

Kaynakça

^ ^a ^b Summerhayes, Colin P.. (8 Eylül 2020). Palaeoclimatology : from snowball earth to the anthropocene. John Wiley & Sons. ISBN 978-1-119-59138-2. OCLC 1236201953. 18 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Nisan 2021.
^ Paillard, D. (28 Temmuz 2006). "ATMOSPHERE: What Drives the Ice Age Cycle?". Science. 313 (5786): 455-456. doi:10.1126/science.1131297. ISSN 0036-8075. PMID 16873636. 21 Kasım 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi17 Nisan 2021.
^ P., Summerhayes, C. (13 Temmuz 2015). Earths evolving climate : a geological perspective. John Wiley & Sons. ISBN 978-1-118-89737-9. OCLC 907811494. 21 Kasım 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Nisan 2021.
^ Godfrey, Laurie R.; Samonds, Karen E.; Baldwin, Justin W.; Sutherland, Michael R.; Kamilar, Jason M.; Allfisher, Kristen L. (8 Ağustos 2020). "Mid-Cenozoic climate change, extinction, and faunal turnover in Madagascar, and their bearing on the evolution of lemurs". BMC Evolutionary Biology. 20 (1): 97. Bibcode:2020BMCEE..20...97G. doi:10.1186/s12862-020-01628-1. ISSN 1471-2148. PMC 7414565 . PMID 32770933.
^ Nge, Francis J.; Biffin, Ed; Thiele, Kevin R.; Waycott, Michelle (22 Ocak 2020). "Extinction pulse at Eocene–Oligocene boundary drives diversification dynamics of two Australian temperate floras". Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences. 287 (1919): 20192546. doi:10.1098/rspb.2019.2546. ISSN 0962-8452. PMC 7015341 . PMID 31964242.

[:0-1] Summerhayes, Colin P.. (8 Eylül 2020). Palaeoclimatology : from snowball earth to the anthropocene. John Wiley & Sons. ISBN 978-1-119-59138-2. OCLC 1236201953. 18 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Nisan 2021.

[2] Paillard, D. (28 Temmuz 2006). "ATMOSPHERE: What Drives the Ice Age Cycle?". Science. 313 (5786): 455-456. doi:10.1126/science.1131297. ISSN 0036-8075. PMID 16873636. 21 Kasım 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi17 Nisan 2021.

[3] P., Summerhayes, C. (13 Temmuz 2015). Earths evolving climate : a geological perspective. John Wiley & Sons. ISBN 978-1-118-89737-9. OCLC 907811494. 21 Kasım 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Nisan 2021.

[:3-4] Godfrey, Laurie R.; Samonds, Karen E.; Baldwin, Justin W.; Sutherland, Michael R.; Kamilar, Jason M.; Allfisher, Kristen L. (8 Ağustos 2020). "Mid-Cenozoic climate change, extinction, and faunal turnover in Madagascar, and their bearing on the evolution of lemurs". BMC Evolutionary Biology. 20 (1): 97. Bibcode:2020BMCEE..20...97G. doi:10.1186/s12862-020-01628-1. ISSN 1471-2148. PMC 7414565 . PMID 32770933.

[:14-5] Nge, Francis J.; Biffin, Ed; Thiele, Kevin R.; Waycott, Michelle (22 Ocak 2020). "Extinction pulse at Eocene–Oligocene boundary drives diversification dynamics of two Australian temperate floras". Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences. 287 (1919): 20192546. doi:10.1098/rspb.2019.2546. ISSN 0962-8452. PMC 7015341 . PMID 31964242.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]