Samuray eşek arısı
| Samuray eşek arısı | |||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 | |||||||||||||||
Biyolojik sınıflandırma  | |||||||||||||||
| |||||||||||||||
| Sinonimler [1] | |||||||||||||||
| Trissolcus halyomorphae Yang et al, 2009 | |||||||||||||||
Trissolcus japonicus, (samuray eşek arısı), Scelionidae familyasından bir parazitoid eşek arısı türüdür. Aslen Doğu Asya kökenlidir, ancak günümüzde Avrupa, Kuzey Amerika ve Şili’de de görülmektedir.[2][3] En çok, kahverengi kokarca böceği yumurtalarına parazitlik etmesiyle tanınır.[4] Dişi yabanarısı, yumurtalarını bu böceğin yumurtalarının içine bırakır; eşek arısının larvaları gelişirken, kokarca böceğinin yumurtalarını öldürür. Her bir böcek yumurtasından yalnızca tek bir yetişkin eşek arısı çıkar.[5]
Tanımlanması
[değiştir | kaynağı değiştir]Trissolcus japonicus, ilk olarak 1904 yılında Amerikalı entomolog William Harris Ashmead tarafından tanımlanmış,[6] 1968 yılında ise Trissolcus cinsine dahil edilmiştir.[7] Bu cinse ait tüm türler, Pentatomoidea üstfamilyasındaki böceklerin (kokarca böcekleri ve benzerlerinin) yumurtalarına parazitlik eder.[8] 2009 yılında tür için bir süre Trissolcus halyomorphae adı kullanılmış olsa da, daha sonra bu ismin Trissolcus japonicus’un bir alt eşanlamlısı (junior synonym) olduğu belirlenmiştir.[9][10]
Özellikleri
[değiştir | kaynağı değiştir]Bu türün yetişkinleri küçük, siyah yapılı eşek arılarıdır; bacakları ve antenleri turuncu ve siyah renklidir. Yetişkin samuray eşek arıları genellikle 1–2 milimetre uzunluğundadır ve bireyin boyu, çıktığı konak yumurtasının büyüklüğüne göre değişir.[11] İnsanları sokmaz, zararsızdır.[12]
Dağılımı
[değiştir | kaynağı değiştir]Trissolcus japonicus, Çin, Japonya, Kore ve Tayvan da dahil olmak üzere Doğu Asya kökenlidir.[13]
2014 yılında, kahverengi kokarca böceğine hangi Kuzey Amerikalı parazitoitlerin saldırıyor olabileceğini araştırmak için yapılan taramalar sırasında ABD’de iki kendiliğinden yerleşmiş (adventif) popülasyon bulundu.[14] Yapılan genetik testler bu vahşi popülasyonların kendi kendine giriş yaptığını gösterdi: birbirleriyle ya da 2007’den beri biyogüvenlik testi amacıyla karantina altında tutulan laboratuvar soyuyla ilişkili değillerdi.[15] Benzer taramalar sonucu 2017’de İsviçre’de de bir adventif Avrupa popülasyonu keşfedildi.[16]
Biyolojik kontrol
[değiştir | kaynağı değiştir]_(cropped).jpg)
Trissolcus japonicus, şu anda Birleşik Devletler, Türkiye, Avrupa ve Yeni Zelanda'da kahverengi kokarca böceği (BMSB) ile mücadele eden biyolojik kontrol programlarının odağında.[17] ABD'de eşek arılarının doğada BMSB popülasyonları üzerinde ölçülebilir bir etki yaratacak kadar çoğalması muhtemelen yıllar alacak; buna karşın vahşi popülasyonları laboratuvarda yetiştirilen bireylerle takviye etme çalışmaları yürütülüyor.[18][19] New York eyaletindeki son dağıtım girişimleri, kentsel BMSB popülasyonlarını azaltma çabalarına vatandaş bilimi projelerinin katılımcılarını da dahil ediyor.[20] Yeni Zelanda'da yapılan konak aralığı testleri ise, bir parazitoitin yumurta kütlesiyle sınırlandırıldığı laboratuvar denemelerinde türün yerli Hypsithocus hudsonae böceğine saldırdığını gösterdi.[21]
Yaşam döngüsü
[değiştir | kaynağı değiştir]Trissolcus japonicus anavatanında yılda 10 nesle kadar tamamlayabilir; oysa birincil konağı olan kahverengi kokarca yılda en fazla 2 nesil üretir.[13] Dişiler ortalama 42 yumurta bırakır ve genellikle konak yumurtalarının 3 günden daha genç olanlarına yumurtlamayı tercih ederler. Erkekler önce çıkar ve sık sık kız kardeşleriyle çiftleşirler.[22]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ Talamas, Elijah J.; Buffington, Matthew; Hoelmer, Kim (1 Ağustos 2013). "New synonymy of Trissolcus halyomorphae Yang". Journal of Hymenoptera Research. Cilt 33. ss. 113-117. doi:10.3897/jhr.33.5627
.
- ^ Talamas, Elijah J.; Herlihy, Megan V.; Dieckhoff, Christine; Hoelmer, Kim A.; Buffington, Matthew; Bon, Marie-Claude; Weber, Donald C. (2015). "Trissolcus japonicus (Ashmead) (Hymenoptera, Scelionidae) emerges in North America". Journal of Hymenoptera Research. Cilt 43. ss. 119-128. doi:10.3897/jhr.43.4661 . ISSN 1314-2607.
- ^ Leskey, Tracy C.; Nielsen, Anne L. (7 Ocak 2018). "Impact of the Invasive Brown Marmorated Stink Bug in North America and Europe: History, Biology, Ecology, and Management". Annual Review of Entomology. 63 (1). ss. 599-618. doi:10.1146/annurev-ento-020117-043226. ISSN 0066-4170. PMID 29068708.
- ^ Pfeiffer, Douglas G. (30 Mart 2009). "Brown Marmorated Stink Bug". Virginia Tech Department of Entomology. Erişim tarihi: 10 Ocak 2013.
- ^ "Trissolcus halyomorphae". Oregon State University Department of Horticulture. 7 Nisan 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Ocak 2012.
- ^ Ashmead, William Harris (1904). "Descriptions of new Hymenoptera from Japan – I". Journal of the New York Entomological Society. Cilt 12. ss. 65-84.
- ^ Masner, Lubomir; Muesebeck, Carl F. W. (1968). "The Types of Proctotrupoidea (Hymenoptera) in the United States National Museum". Bulletin of the United States National Museum, 270. ss. 1-143. doi:10.5479/si.03629236.270. hdl:10088/10144.
- ^ Johnson, Norman F. (1984). "Revision of the Nearctic species of the Trissolcus flavipes group (Hymenoptera: Scelionidae)". Proceedings of the Entomological Society of Washington. Cilt 86. ss. 797-807. 29 Kasım 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi29 Kasım 2018.
- ^ Talamas, Elijah; Buffington, Matthew; Hoelmer, Kim (2013). "New synonymy of Trissolcus halyomorphae Yang". Journal of Hymenoptera Research. Cilt 33. ss. 113-117. doi:10.3897/jhr.33.5627 . ISSN 1314-2607.
- ^ Rice, Kevin B.; Bergh, Chris J.; Bergmann, Erik J.; Biddinger, Dave J.; Dieckhoff, Christine; Dively, Galen; Fraser, Hannah; Gariepy, Tara; Hamilton, George (2014). "Biology, Ecology, and Management of Brown Marmorated Stink Bug (Hemiptera: Pentatomidae)". Journal of Integrated Pest Management. 5 (3). ss. 1-13. doi:10.1603/ipm14002 . hdl:10919/73730 . ISSN 2155-7470.
- ^ "common name: Samurai wasp; scientific name: Trissolcus japonicus (Ashmead) (Insecta: Hymenoptera: Scelionidae: Telenominae)". entnemdept.ufl.edu.
- ^ "7 Things to know about samurai wasps, a natural enemy of brown marmorated stink bugs". Department of Entomology. 3 Kasım 2019.
- ^ a b Yang, Zhong-Qi; Yao, Yan-Xia; Qiu, Lan-Fen; Li, Zhong-Xin (2009). "A New Species of Trissolcus (Hymenoptera: Scelionidae) Parasitizing Eggs of Halyomorpha halys (Heteroptera: Pentatomidae) in China with Comments on Its Biology". Annals of the Entomological Society of America. 102 (1). ss. 39-47. doi:10.1603/008.102.0104 . ISSN 0013-8746.
- ^ Herlihy, Megan V.; Talamas, Elijah J.; Weber, Donald C. (2016). "Attack and Success of Native and Exotic Parasitoids on Eggs of Halyomorpha halys in Three Maryland Habitats". PLOS ONE. 11 (3). Bibcode:2016PLoSO..1150275H. doi:10.1371/journal.pone.0150275 . ISSN 1932-6203. PMC 4794195 . PMID 26983012.
- ^ Milnes, Joshua M.; Wiman, Nik G.; Talamas, Elijah J.; Brunner, Jay F.; Hoelmer, Kim A.; Buffington, Matthew L.; Beers, Elizabeth H. (2016). "Discovery of an Exotic Egg Parasitoid of the Brown Marmorated Stink Bug, Halyomorpha halys (Stål) in the Pacific Northwest". Proceedings of the Entomological Society of Washington. 118 (3). ss. 466-470. doi:10.4289/0013-8797.118.3.466. ISSN 0013-8797.
- ^ Stahl, Judith; Tortorici, Francesco; Pontini, Marianna; Bon, Marie-Claude; Hoelmer, Kim; Marazzi, Cristina; Tavella, Luciana; Haye, Tim (2018). "First discovery of adventive populations of Trissolcus japonicus in Europe". Journal of Pest Science. 92 (2). ss. 371-379. doi:10.1007/s10340-018-1061-2 . hdl:2318/1685812 . ISSN 1612-4758.
- ^ Charles, J. G.; Avila, G. A.; Hoelmer, Kim A.; Hunt, Sophie; Gardner-Gee, Robin; MacDonald, Frances; Davis, Vicky (August 2019). "Experimental assessment of the biosafety of Trissolcus japonicus in New Zealand, prior to the anticipated arrival of the invasive pest Halyomorpha halys". BioControl. 64 (4). ss. 367-379. Bibcode:2019BioCo..64..367C. doi:10.1007/s10526-019-09949-x. ISSN 1386-6141.
- ^ Szűcs, Marianna; Gut, Larry; Wilson, Julianna; Pote, John (24 Temmuz 2019). "Biological control of brown marmorated stink bug in Michigan". Michigan State University, Department of Entymology. Erişim tarihi: 3 Aralık 2019.
- ^ Jentsch, Peter (Kış 2017). "Expanding the Range of the Samurai Wasp, Trissolcus japonicus, in New York Orchards" (PDF). Fruit Quarterly. 25 (4). New York State Horticultural Society3 Aralık 2019.
- ^ Jentsch, Peter J. (13 Mart 2019). "Citizen Science Efforts for Redistribution of Samurai Wasp in NYS". Cornell University, Department of Entomology, Hudson Valley Laboratory. Erişim tarihi: 3 Aralık 2019.
- ^ Saunders, Thomas E; Avila, Gonzalo A; Holwell, Gregory I (18 Mart 2021). "Pre-emptive host-specificity testing of Trissolcus japonicus (Ashmead) (Hymenoptera: Scelionidae) reveals high parasitism levels against the endemic New Zealand alpine shield bug in laboratory no-choice tests". Austral Entomology (İngilizce). 60 (2). ss. 411-421. doi:10.1111/aen.12532. hdl:2292/54897 . ISSN 2052-174X.
- ^ Qui, Lanfen; Yang, Zhongqi; Tao, Wanqiang (2007). 茶翅蝽沟卵蜂生物学特性和自然种群动态 [Biology and Population Dynamics of Trissolcus halyomorphae]. 林业科学 [Scientia Silvae Sinicae] (Çince). 43 (11). ss. 62-65. doi:10.11707/j.1001-7488.20071111. ISSN 1001-7488.
