Süreyya Serdengeçti
| Süreyya Serdengeçti | |
|---|---|
| |
| 19. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Başkanı | |
| Görev süresi 14 Mart 2001 - 14 Mart 2006 | |
| Başbakan | Bülent Ecevit Abdullah Gül Recep Tayyip Erdoğan |
| Yerine geldiği | Gazi Erçel |
| Yerine gelen | Durmuş Yılmaz |
| Kişisel bilgiler | |
| Doğum | Necip Süreyya Serdengeçti 7 Nisan 1952 İstanbul, Türkiye |
| Ölüm | 26 Temmuz 2025 (73 yaşında) |
| Ölüm nedeni | Lösemi |
| Defin yeri | Gölbaşı Mezarlığı |
| Milliyeti | Türk |
| Uzmanlık alanı | Ekonomi |
| Evlilik(ler) | Çiğdem Çerçel (e. 1981)
|
| Akraba(lar) | Mehmet Rıza Çerçel (kayınpederi) |
| Çocuk(lar) | 1 |
| Bitirdiği okul | Galatasaray Lisesi Orta Doğu Teknik Üniversitesi Vanderbilt Üniversitesi |
| Mesleği | Ekonomist, bankacı |
Necip Süreyya Serdengeçti (7 Nisan 1952, İstanbul - 26 Temmuz 2025), Türk ekonomist, bankacı ve akademisyen. 2001 ekonomik krizi'nden bir ay sonra Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası başkanı olarak atandı ve bu görevini 2006 yılına kadar sürdürdü. Başkanlığı döneminde, Türkiye'de yıllık enflasyon 1970'ten sonra ilk kez tek haneli rakamlara inerek 2004'te % 9,3'e düştü.[1][2] 1 Ocak 2005'te ise Türk lirasından 6 sıfır atılarak, Yeni Türk Lirası banknotlar tedavüle sokuldu.
İlk yılları ve eğitimi
[değiştir | kaynağı değiştir]Necip Süreyya Serdengeçti, 7 Nisan 1952'de İstanbul'da doğdu.[3][4][5] Babası İsmail Atıf Bey, annesi Gönül Hanımdır. Çocukluğu Fatih ilçesinin Cağaloğlu semtinde geçti.[4] İlk ve orta öğrenimini İstanbul Mahmutpaşa İlkokulu ve Galatasaray Lisesinde tamamladı. 1979 yılında Orta Doğu Teknik Üniversitesi iktisat bölümünden lisans derecesi ile mezun oldu. 1984-1986 yılları arasında Amerika Birleşik Devletleri'ne kaldı ve Vanderbilt Üniversitesi ekonomi bölümünde yüksek lisans yaptı.[6]
Kariyeri
[değiştir | kaynağı değiştir]1980 yılında Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Dış Borç Erteleme Bölümünde göreve başladı, 1982'den itibaren Döviz İşlemleri Müdürlüğünde görev aldı. ABD'den Türkiye'ye dönünce Merkez Bankasında döviz rezervlerinin yönetiminde çalışmaya devam etti. 1990 yılında Döviz İşlemleri Müdürü, 1992 yılında Açık Piyasa İşlemleri Müdürü oldu ve 1994 yılında da genel sekreter yardımcısı olarak basın sözcülüğü görevine getirildi. Aynı yıl Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü, Genel Müdür Yardımcılığına atandı ve Ödemeler Dengesi ile Uluslararası Kuruluşlar alanında çalıştı.[6]
Mayıs 1996'da piyasalar genel müdürü oldu. Uluslararası rezerv yönetimi, döviz kuru ve müdahaleleri, bankalar arası para piyasası, açık piyasa işlemleri, hazine ihaleleri sorumluluk alanlarıydı.[7]
Ocak 1998'den itibaren Piyasalar Genel Müdürlüğü'nün yanı sıra Krediler, Bilgi İşlem ve İstatistik Genel Müdürlüklerinden sorumlu başkan yardımcılığı görevini yürüten Serdengeçti, 2001 Türkiye ekonomik krizi'nin hemen ardından Ekonomiden Sorumlu Devlet Bakanı Kemal Derviş'in tavsiyesi ile 14 Mart 2001 tarihinde Merkez Bankası Başkanlığına atandı.[8][4] 14 Mart 2006'ya kadar başkanlık görevini yürüttü.[9] Görevi devraldığında (Şubat 2001'de) enflasyon %48,9 iken,[10] makamını Durmuş Yılmaz'a devrettiğinde Türkiye'de enflasyon 34 yıl aradan sonra ilk kez tek haneli rakamlara inerek %9,6'ya indi ve Türk lirasından altı sıfır atıldı.[11][12] Görev süresi boyunca Merkez Bankası'nın özerkliğinin kurumsallaşmasını sağladı ve para politikası, siyasi kararlar ekseninden ekonominin ve enflasyonla mücadelenin gerekleri eksenine taşındı.[10]
2006'da TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi ekonomi bölümünde öğretim görevlisi olarak ders verdi ve Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği yönetim kurulu danışmanı olarak görev yaptı.[3] Bunun yanı sıra, 2006'dan 2025'teki ölümüne kadar Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı'nda İstikrar Enstitüsü Kurucu Direktörü olarak görev aldı.[6][13] 2021'de verdiği bir röportajda Türkiye'deki enflasyon sorunu ile ilgili; "Merkez Bankası'nın açıkladığı tahminler uzun zamandır tutmuyor. Ciddiyeti kalmamış. Burada bir kredibilite, bir inandırıcılık sorunu var. Bu enflasyonla yaşanmaz, utanç verici bir durum” ifadelerini kullandı ve genel kabul görmüş sıkı maliye ve para politikalarına dönülmesi gerektiğini ekledi.[14]
Özel hayatı ve ölümü
[değiştir | kaynağı değiştir]İngilizce ve Fransızca bilen Serdengeçti, 1981'den 2025'teki ölümüne kadar Afyonkarahisar milletvekili Mehmet Rıza Çerçel'in kızı Çiğdem Çerçel ile evli kaldı ve çiftin 1991 yılında Deniz adında bir oğlu oldu.[4] Klasik müzik dinlemeyi sevdiğini belirten Serdengeçti'nin favori bestecileri Johann Sebastian Bach ve Mozart idi.[4] Galatasaray SK'nin 10692 sicil numaralı üyesi idi.[15] 3 yıldır lösemi tedavisi gören Serdengeçti, 26 Temmuz 2025'te 73 yaşında hayatını kaybetti.[16][17][18][19] Naaşı 29 Temmuz'da TOBB ETÜ'de düzenlenen cenazesi töreni ve Maltepe Camii'nde kılınan cenaze namazının ardından Gölbaşı Mezarlığı'na defnedildi.[20]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ Kaplıca, Koray. "Enflasyon Oranı Tek Haneye Düştü". www.dogrulukpayi.com. Erişim tarihi: 26 Temmuz 2025.
- ^ "05 Ocak 2004 Pazartesi - 15:15". arsiv.ntv.com.tr. Erişim tarihi: 26 Temmuz 2025.
- ^ a b Enis Dinç, Fatih Eyman (2018). "T.C. Merkez Bankasına adanmış bir hayat: Süreyya Serdengeçti - TOBB ETÜ". TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi. 18 Nisan 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Temmuz 2025.
- ^ a b c d e "Doğum yeri Merkez Bankası". Hürriyet. 20 Şubat 2005. Erişim tarihi: 26 Temmuz 2025.
- ^ "YILLIK RAPOR" (PDF). Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası. 28 Kasım 2024. s. 175. 11 Kasım 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 27 Temmuz 2025.
- ^ a b c "Makroekonomi Çalışmaları Program Danışmanı Süreyya Serdengeçti". Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı. Erişim tarihi: 26 Temmuz 2025.
- ^ "Sayı: 11 14 Mart 2001 BASIN DUYURUSU" (PDF). Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası. 14 Mart 2001. s. 1. 8 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 27 Temmuz 2025.
- ^ "TCMB - Kuruluşundan Günümüze Merkez Bankası Başkanları". www.tcmb.gov.tr. 15 Mart 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Temmuz 2025.
- ^ "Serdengeçti`nin son günü..." bigpara.hurriyet.com.tr. 13 Mart 2006. Erişim tarihi: 26 Temmuz 2025.
- ^ a b "Serdengeçti'nin son günü". Patronlar Dünyası. 14 Mart 2006. 2 Ağustos 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Temmuz 2025.
- ^ "Central Bank Governor 2005: Global & Europe". The Banker (İngilizce). 10 Ocak 2018. Erişim tarihi: 26 Temmuz 2025.
- ^ Murat Birinci, Muhammet Emin Horuz (31 Aralık 2019). "Türk lirasından 6 sıfır atılmasının üzerinden 15 yıl geçti". Anadolu Ajansı. 29 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Temmuz 2025.
- ^ Brau, Eduard; McDonald, Ian (4 Şubat 2009). Successes of the International Monetary Fund: Untold Stories of Cooperation at Work (İngilizce). Springer. ISBN 978-0-230-23949-4.
- ^ "Eski Merkez Bankası Başkanı Serdengeçti: Bu enflasyon utanç verici". The Independent. 22 Kasım 2021. 2 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Temmuz 2025.
- ^ "Vefat ve başsağlığı: Süreyya Serdengeçti". GALATASARAY.ORG. 27 Temmuz 2025. 28 Temmuz 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Temmuz 2025.
- ^ AA (26 Temmuz 2025). "Eski TCMB Başkanı Süreyya Serdengeçti hayatını kaybetti". Hürriyet. 26 Ağustos 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Temmuz 2025.
- ^ "Former CBRT chief Sureyya Serdengecti dies at 73". Türkiye Today (İngilizce). 6 Ağustos 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Temmuz 2025.
- ^ Murat Yetkin (27 Temmuz 2025). "İki değerli insanın ardından: Altan Öymen ve Süreyya Serdengeçti". Yetkin Report. 3 Ağustos 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Temmuz 2025.
- ^ İsmet Berkan (28 Temmuz 2025). "Türkiye'nin bir büyük kahraman devlet adamı öldü, adını bile bilmiyordunuz". 10haber.net. Erişim tarihi: 28 Temmuz 2025.
- ^ "Eski Merkez Bankası Başkanı Süreyya Serdengeçti son yolculuğuna uğurlandı". Medyascope. 29 Temmuz 2025. Erişim tarihi: 30 Temmuz 2025.
Dış bağlantılar
[değiştir | kaynağı değiştir]- Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nda Süreyya Serdengeçti CV'si (İngilizce)
| Hükûmet görevi | ||
|---|---|---|
| Önce gelen: Gazi Erçel |
19. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Başkanı 14 Mart 2001 - 14 Mart 2006 |
Sonra gelen: Durmuş Yılmaz |
| Genel Direktörler (1931-1970) | |
|---|---|
| Guvernörler (1970-günümüz) | |
- Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası başkanları
- 1952 doğumlular
- Orta Doğu Teknik Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesinde öğrenim görenler
- Galatasaray Lisesinde öğrenim görenler
- Türk akademisyenler
- Türk bürokratlar
- Türk ekonomistler
- Kurgusal olmayan eserler veren Türk yazarlar
- 20. yüzyıl Türk bilim insanları
- 21. yüzyıl Türk bilim insanları
- Vanderbilt Üniversitesinde öğrenim görenler
- Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası başkan yardımcıları
- İstanbul ili doğumlular
- TOBB ETÜ öğretim üyeleri
- 2025'te ölenler
- Türkiye'de lösemiden ölenler
- Gölbaşı Mezarlığı'na defnedilenler
- Orta Doğu Teknik Üniversitesinde öğrenim görenler