Reşit Hilmi Pehlivanoğlu
Reşit Pehlivanoğlu | |
|---|---|
 | |
| Doğum | 1840 Ğavra, Viçe, Osmanlı İmparatorluğu |
| Ölüm | 1 Ocak 1910 (70 yaşında) |
| Meslek | Şair, halk ozanı |
| Tanınma nedeni | Bilinen ilk Laz şair |
Reşit Hilmi Pehlivanoğlu veya Pehlivanoğlu Reşîdî (Reşid Hilmi Pehlevanoğlu, Reşid Pehlivanoğlu,[1] Raşit Hilmi Pehlivanoğlu;[2] 1840 - 1910), Nikolay Marr'ın Lazistan'a Yolculuk adlı kitabında en iyi Laz ozan olarak bahsettiği Laz şair.[3] İslam Ansiklopedisi'ne göre, Lazca dilde eserler yazan sınırlı sayıdaki şairlerdendir.[4]
Reşid Hilmi 1840 yılında o dönemlerde Viçe olarak bilinen Fındıklı'nın Ğavra (Hürriyet) mahallesinde İbrahim Bey'in oğlu olarak doğdu. 93 Harbi döneminde yazdığı, Osmanlı'ya destek veren destanlarıyla (şiir) bölgede bilinirliği arttı. Bu dönemde yazdığı Kırserdarları Destanı, 93 Harbinde asayişin bozulmasıyla ortaya çıkan ve devlet otoritesine zarar veren eşkiyalarla mücadele eden ve Kırserdar adı verilen bağımsız birlikleri konu almaktadır.[5] Aynı zamanda Lazca şiirler de yazan Pehlivanoğlu, Doğu Karadeniz'e seyahat eden Nikolay Marr'a 1908 yılında önceden yazdığı Bozoşi destani, Lazistanişi destani, Turkia Marrişa ve Turkia şiirlerini verdi.
Pehlivanoğlu'nun İslahat Destanı adını verdiği şiiri şu dizeleri içermektedir[6]:
Hamdullah ehli İslam bu zamanı gördüler
Çok yaşasın padişahım cümle memnun oldular
Çok zamandır namı devleti unuttu cühela
Eşkıya doldu cihanda, serseriler evvela
Katlilen sirkat çoğaldı günbegün düştü bela
Ehli İslam, ehli Süphan hep duaya döndüler
Şükrü diye titredi Rize’nin ahalisi
Verdiler bir nam ki ona yaptılar kır valisi
Geldi seyyar, dikti asa koç yiğidin halisi
Beş paralık kurşun ile sandığını yondular
Atina’da bir dahi Çerkez türedi zaleme
Kelle kesti, halkı soydu, muzir oldu aleme
Ardeşen’de postu serdi orda tuttu terleme
Dört refiki de beraber kabri nara kondular
Hasan oğlu teslim oldu Yerebakanda bile
Hasmına hasım idiler başka yok idi hile
Kanlı katil teslim oldu şimdi çektiler çile
Sade tavuk hırsızları bir kenara sindiler
Tadat etsem mümkün olmaz bu kabilden niceler
Mollaoğlu, Kemheloğlu, Telmeşoğlu, İnceler
Zannedersem onları da hükmü kanun pençeler
Kim ne etmiş ise bulur, cümrü bilir kendiler:
Çok şükür gördük bu günler ortalık çok dar idi
Mazlumun gaddar elinden işi ah-u zar idi
On maiyet, bir risayet böyle yüz kol var idi
Kap kapana, yap yapana dünya böyle bildiler
Nahiyemiz Viçedir, kazamız Hopa, kemterun
Bende yazmak dillerin bir ucuna defterun
Razıyım ben bu halime, beteru var beterun
Çok şükür daim Mevlaya eskimiz beslendiler.
Nadim olun eşkiyalar sonu budur isyanın
Evvel Allah sonra Sultan sahibi var insanın
Beşyüz onbeş hesabıyla ismi çıkar destanın
Söyleyenlerde kusur yok hep senden usandılar
Rize milletvekillerinden Cavit Şadi Pehlivanoğlu'nun dedesi, ayrıca akademisyen Prof. Dr. Ender Pehlivanoğlu'nun büyük dedesidir.
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ Hasan Azaklı (5 Mayıs 2018). "Tarih Boyunca Lazlar". hopam.com. 26 Ocak 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Ocak 2024.
- ^ Anthony Bryer (2018). "Lazlar ve Tzanlar Üzerine Bazı Notlar". academia.edu. 26 Ocak 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Ocak 2024.
- ^ Şioşvili, Tina (2010). "Laz ozan Hasan Helimişi" (PDF). Pirosmani, 11. Livane Yayıncılık Matbaacılık. s. 9. 7 Ekim 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF)26 Ocak 2024.
- ^ Lazlar. İslam Ansiklopedisi. MEB ve Diyanet Vakfı. 1957.
- ^ Hacaloğlu, Gökalp, Ziya, Mehmet (1959). Türk folklor araştırmaları 6. cilt (Pehlivanoğlu Reşidi ve Destanları). s. 2026. Erişim tarihi: 22 Ocak 2024.
- ^ "Ansikolopedide bir Viçeli: Reşit Hilmi Pehlivanoğlu". Viçe Kültür ve Yaşam Dergisi. 2012.