Raziye Şabani
Raziye Şabani | |
|---|---|
 | |
| Doğum | 21 Nisan 1925 Tebriz, İran |
| Ölüm | 28 Ocak 2013 (87 yaşında) Köln, Kuzey Ren-Vestfalya, Almanya |
Raziye Gülami-Şabani (21 Nisan 1925, Tebriz - 28 Ocak 2013; Köln, Almanya) — Güney Azerbaycanlı siyasetçi ve aktivist. Tudeh Partisi ve Azerbaycan Demokratik Partisi üyesiydi. Bazı tarihçilere göre İran tarihinin ilk kadın siyasi tutuklusudur.
Hayatı
[değiştir | kaynağı değiştir]Raziye Şabani, 30 Mayıs 1925'te Tebriz şehrinde doğdu.[1][2] 1941 yılında ailesiyle birlikte Tahran'a taşındı.[3] Burada 1937'de tutuklanan 53 komünistten biri olan Reza İbrahimzadeh ile evlendi.[1][3] Bu evlilikten sonra siyasi faaliyetlerine başladı.[4] 1941'de kurulan Tudeh Partisi'nin üyesi oldu.[5]
1945 yılında eşiyle birlikte Tebriz'e geldi ve Azerbaycan Demokrat Partisi'ne üye oldu.[4] Azerbaycan Milli Hükümeti döneminde faaliyet göstermiştir. Nisan 1946'da Takistan'da tutuklandı ve bir ay boyunca Kazvin'de tutuldu.[2] 13 Aralık 1946'da, ABD ve Büyük Britanya'nın desteğiyle İran ordusu Tebriz'e girdi.[6][7] Birkaç gün süren çatışmaların ardından Azerbaycan Milli Hükümeti çöktü.[8]
Bu dönemde Tahran'da bulunan Raziye Şabani, bir süre hükümet güçlerinden saklanmak zorunda kaldı.[4] Şubat 1947'de Pehlevi rejiminin yetkilileri tarafından tutuklandı.[4] Tutuklandığı sırada hamileydi.[2][4] Bir süre Tahran'da tutuklu kaldıktan sonra Tebriz'e nakledildi. Karar okunduğunda oğlu doğmuştu. Bazı tarihçilere göre Raziye Şabani, İran'ın ilk kadın siyasi tutuklusuydu.[3][9] 6 yıl hapis yattıktan sonra serbest bırakıldı.[9] Bir süre ülkede kaldıktan sonra 1955 yılında SSCB'ye göç etti ve burada sürgünde olan eşiyle bir araya geldi. Tacikistan'da yaşarken üniversitede eğitim gördü ve Farsça öğretmeni oldu.[4]
1979'daki İran İslam Devrimi'nden sonra İran'a geri döndü. Orada 8 yıl yaşadıktan sonra önce Azerbaycan'a, sonra da Almanya'ya göç etti.[4] 2001 yılında anılarını kitap olarak yazdı ve yayınladı.[2][10] Kısa sürede ilgi gören kitabı İran'da yasaklandı.[1]
Raziye Şabani İbrahimzadeh 28 Ocak 2013'te Almanya'nın Köln şehrinde öldü.[11]
Anıları
[değiştir | kaynağı değiştir]Sürgünde yazdığı anılarında 1947'deki tutuklanmasıyla ilgili şunları yazmıştır:
Ben o sırada Tahran'daydım. Azerbaycan'a saldırıp halkı katlettiklerinde saklanmak zorunda kaldım. Ama sonra 1947 yılının Şubat ayında çocuğuma iki aylık hamileyken tutuklandım ve cezaevine gönderildim. O zamanlar kadınlar için bir cezaevi yoktu. General Razmara'nın binalarından birini kiralayıp hapishaneye çevirdiler. Daha sonra Tahran'dan Azerbaycan'daki Ordu Savcılığı'na teslim edildim. Oğlum ilk askeri mahkemeye çıkarıldığında 12 günlüktü. [5]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]Özel
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b c "گفتگو با راضیه غلامی شعبانی ( ابراهیم زاده )". tribuneiran.com. 4 Aralık 2008. 16 Şubat 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ocak 2013.
- ^ a b c d "بازچاپ گفتگویی با راضیه شعبانی به مناسبت خاموشی او". asre-nou.net. 1 Şubat 2013. Erişim tarihi: 24 Ocak 2025.
- ^ a b c "Influential Iranian Women: Razieh Ebrahimzadeh (1925-2012)". iranwire.com. 2 Şubat 2024. 18 Nisan 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Ocak 2025.
- ^ a b c d e f g "راضیه ابراهیم زاده، از فرقه دموکرات تا زندگی در شوروی". bbc.com. 31 Ocak 2012. 5 Ocak 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Ocak 2025.
- ^ a b N.S (30 Ocak 2013). "Azərbaycan Demokrat Firqəsinin görkəmli üzvü Raziyə Şəbani İbrahimzadə 87 yaşında vəfat edib" (Azerice). gunaz.tv. 14 Şubat 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Şubat 2025.
- ^ Qəribli 1997, s. 173.
- ^ McEvoy, Joanne; O'Leary, Brendan (2013). Power Sharing in Deeply Divided Places. Filadelfiya: University of Pennsylvania Press. ss. 191. ISBN 9780812245011.
- ^ George Lenczowski. "United States' Support for Iran's Independence and Integrity, 1945–1959", Annals of the American Academy of Political and Social Science, Vol. 401, America and the Middle East. (may, 1972), p. 49
- ^ a b "یاد و خاطره ی راضیه غلامی شعبانی گرامی!" (Farsça). tribunezamaneh.com. 14 Şubat 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "راضیه ابراهیم زاده؛ فراز و فرود هفتاد سال زندگی سیاسی" (Farsça). bbc.com. 29 Ocak 2013. 15 Şubat 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "راضیه غلامی شعبانی" (Farsça). citytomb.com. 14 Şubat 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi.
Genel
[değiştir | kaynağı değiştir]- Qəribli, İslam (2014). Ədəbiyyat sərhəd tanımır (Azerice). Bakü: Elm və təhsil nəşriyyatı. s. 262.
Azerbaycan Milli Hükümeti Üyeleri |
|  | ||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Diğer yetkililer ve hareket katılımcıları | ||||||||||||||||||||||||||||
