Rıza Pehlevi

Başlığın diğer anlamları için Rıza Pehlevi (anlam ayrımı) sayfasına bakınız.

Rıza Pehlevî
Eski İran Veliaht Prensi
2024'te Pehlevî
Pehlevî Hanedanı Başkanı
Hüküm süresi	31 Ekim 1980–günümüz (45 yıl, 168 gün)
Önce gelen	Farah Diba (naip olarak)
Doğum	Rıza Pehlevî 31 Ekim 1960 Tahran, İran
Eş(ler)i	Yasemin Pehlevî (e. 1986)
Çocuk(lar)ı	Nur Pehlevî İman Pehlevî Farah Pehlevî
Hanedan	Pehlevî Hanedanı
Babası	Muhammed Rızâ Pehlevî
Annesi	Farah Diba
Dini	Şii İslam
Meslek	Siyasetçi
İmza

Rıza Pehlevî (Farsça: رضا پهلوی, Farsça telaffuz: [ɾeˈzɒː pʰæhlæˈviː]; d. 31 Ekim 1960, Tahran), İranlı siyasetçi ve Amerika Birleşik Devletleri'nde sürgünde yaşayan bir muhaliftir. Pehlevî Hanedanı'nın bir üyesi olarak, İran'ın son şahı Muhammed Rızâ Pehlevî ile Farah Diba'nın en büyük oğludur. İran İslam Cumhuriyeti yönetimine karşı muhalefetin önde gelen isimleri arasında yer alır.

İran'ın Tahran şehrinde doğan Rıza Pehlevî, 1967 yılında babasının tahta çıkışıyla resmî olarak İran veliahtı ilan edildi. İran İmparatorluk Hava Kuvvetleri'nde subay adayı olarak görev yapan Pehlevî, 1978 yılında pilot eğitimi almak üzere Reese Hava Üssü'ne taşındı. 1979'da Ruhullah Humeyni liderliğinde gerçekleşen İran Devrimi'nin ardından babası tahttan indirildi ve monarşi kaldırıldı. 1980 yılında babasının Mısır'ın Kahire şehrinde sürgünde ölmesinin ardından Rıza Pehlevî kendisini İran Şahı ilan ederek "II. Rıza Şah" adını aldı ve yurt dışından İran İslam Cumhuriyeti'ne karşı siyasi faaliyetlere aktif olarak katılmaya başladı.

2013 yılında İran Millî Konseyi'nin kurucuları arasında yer aldı. İdeolojik olarak İran'da demokratik bir geçiş sürecini desteklediğini belirten Pehlevî, ülkenin gelecekteki yönetim biçiminin belirlenmesi amacıyla referandum yapılmasını savundu. İslam Cumhuriyeti'ne karşı protesto çağrılarında bulunan Pehlevî, mevcut rejimin iktidardan uzaklaştırılmasını talep etti ve İran'ın Batı dünyası ile İsrail'in müttefiki olması gerektiğini savundu. 2025-2026 İran protestoları sırasında muhalefetin önde gelen figürlerinden biri hâline gelen Pehlevî, protesto çağrılarıyla kitlesel gösterilerin yaygınlaşmasında etkili oldu.

İlk yılları ve öğrenimi

Rıza Pehlevi, İran Şahı Muhammed Rıza Pehlevi ile Şahbanu Farah Pehlevi'nin en büyük oğlu olarak 1960 yılında Tahran'da doğdu. Pehlevi'nin kardeşleri arasında kız kardeşi Farahnaz, erkek kardeşi Ali Rıza ve kız kardeşi Leyla ile bir de üvey kız kardeşi Şehnaz bulunmaktadır. Doğduğu gün, Şah, 98 siyasi mahkûmu affetti ve hükûmet gelir vergisinde %20 indirim ilan etti.

Pehlevi, yalnızca hanedan üyeleri ile saray çevresine açık olan ve kraliyet sarayında bulunan özel saray okulunda öğrenim gördü. Pilot olarak eğitim aldı. İlk solo uçuşunu 11 yaşında yaptı ve bir yıl sonra pilot lisansını aldı.

İmparatorluk İran Hava Kuvvetleri'nde bir hava harp okulu öğrencisi olarak Pehlevi, pilotluk eğitimine devam etmesi için Ağustos 1978'de Amerika Birleşik Devletleri'ne gönderildi. Teksas'taki eski Reese Hava Üssünde yürütülen bir yıllık pilot eğitim programına katılan 43 öğrenci pilottan biriydi; program kapsamında Cessna T-37 Tweet ve Northrop T-38 Talon uçaklarıyla uçuş eğitimi aldı. İran Devriminin ardından, planlanandan yaklaşık dört ay önce, Mart 1979'da üsten ayrıldı.

Pehlevi, Eylül 1979'da Williams College'da öğrenimine başladı, ancak 1980 yılında okuldan ayrıldı. Daha sonra Kahire Amerikan Üniversitesi'ne siyaset bilimi öğrencisi olarak kaydoldu, fakat derslere devamı düzensizdi. 1981'de, programdan ayrıldığı ve çalışmalarını İranlı profesörlerle özel olarak sürdürdüğü; özellikle Pers kültürü ve tarihi, İslâm felsefesi ve İran'da petrol konularına odaklandığı bildirildi.

Pehlevi, 1985 yılında Güney Kaliforniya Üniversitesinden mektupla öğretim yoluyla siyaset bilimi alanında lisans (BSc) derecesi aldı. Anadilinin Farsçaya ek olarak İngilizce ve Fransızca dillerinde de akıcıdır.

Sürgündeki siyasi faaliyetleri

Rıza Pehlevi, ailesiyle birlikte Mart 1980'de Mısır'ın başkenti Kahire'ye geldi. Babası Muhammed Rıza Pehlevi hastalığının son haftalarındayken, bazı şah yanlısı çevrelerin Şah'a, Rıza'nın yerine o sırada 13 yaşında olan küçük oğlu Ali Rıza'yı ve bir naiplik konseyini geçirmesini tavsiye ettiği basında yer aldı. Bu çevreler, Rıza'nın geçmişi, eğitimi ve kamuya ilişkin meselelerle ilgisinin sınırlı olduğunu ve bu nedenle halef olmaya uygun olmadığını öne sürüyorlardı. Şah'ın bu öneriyi reddettiği ve iki oğlundan biri lehine tahtan çekildiği anlaşıldı.

Şah 27 Temmuz 1980'de vefat ettiğinde, Farah Pehlevi kendisini resmi bir niteliği olmayan bir ifadeyle naibe ilan etti. Rıza Pehlevi ise yirminci doğum günü olan 31 Ekim 1980'de, kendisini İran'ın yeni şahı “II. Rıza Şah” olarak ve Pehlevi Hanedanı'nın meşru varisi olarak ilan etti. Bu açıklamanın hemen ardından, ABD Dışişleri Bakanlığı sözcüsü John Trattner, ABD hükûmetinin Rıza Pehlevi'den uzak durduğunu bildirdi. Trattner Washington'ın kendisini desteklemeyi düşünmediğini, İran hükûmetini tanımayı sürdürdüklerini açıkladı.

1981 yılı boyunca Pehlevi, Kubbe Sarayı'nda kalmayı sürdürdü ve monarşi yanlısı gruplarla yakın ilişkiler geliştirdi. Ancak sol görüşlü muhalifler de dahil olmak üzere diğer bazı muhalefet grupları tarafından reddedildi. Mart ayında, Fars Yeni Yılı vesilesiyle bir bildiri yayımladı. İran hükûmetine karşı olan tüm kesimleri kendi etrafında birleşmeye ve bir “ulusal direniş” yürütmeye çağırdı. Buna rağmen, Cumhurbaşkanı Ebü'l-Hasan Beni Sadr'ın görevden alınması ve Yargıtay Başkanı Muhammed Beheştî dâhil onlarca yetkilinin Haziran ayında suikast sonucu öldürülmesi karşısında sessiz kalmayı tercih etti ve herhangi bir tepki göstermedi.

Ağustos ayında Pehlevi, İran hükûmetini devirmek için gizlice planlar yapmakta olduğunu açıkladı ve şu ifadeyi kullandı:

“Şimdiye kadar bazı en iyi evlatlarımızın hayatını tehlikeye atmak istemediğim için bu eşgüdümlü planların varlığını açıklamak istemiyordum… Birçok eylemimiz sizler tarafından bilinmiyordu, ancak İran'ı kurtarmak için gerekli adımların en düzenli biçimde atılmakta olduğundan emin olmanızı isterim.”

1982 yılında İsrailli iş insanı ve aynı zamanda bir istihbarat görevlisi olan Yaakov Nimrodi, BBC'ye verdiği bir radyo röportajında, Adolph Schwimmer ve Adnan Kaşıkçı ile birlikte Rıza Pehlevi ve General Said Razvani ile bir darbe planlayarak Pehlevi'yi İran'da yönetime getirme girişiminde bulunduğunu açıkladı. İsrail'in Maariv Gazetesi'nde gazeteci olarak çalışan Samuel Segev'e göre bu plan, hem CIA hem de İsrail Devleti'nin kabinesi tarafından onaylanmıştı. Buna karşın plan, Başbakan Menahem Begin'in 1983'te istifası üzerine rafa kaldırılmış, yeni başbakan Yitzhak Şamir ise kendi döneminde “İsrail'in yeni bir maceraya atılmaması gerektiği” savunarak Pehlevi'nin bir darbe ile İran İslam rejimini düşürmesi fikrini uygulamaktan kaçınmıştır.

1 Mayıs 1986 tarihinde Pehlevi, İran'da yeniden anayasal monarşi kurmak amacıyla yakın zamanda bir sürgün hükûmeti oluşturduğunu açıkladı.

Pehlevi, yurtdışında bir İranlı olarak sahip olduğu yüksek profili insan hakları, demokrasi ve İran içindeki ve dışındaki İranlılar arasında birlik için kampanya yürütmek amacıyla kullanmıştır. Kendi web sitesinde, İran'da din ile devletin ayrılmasını ve “tüm özgürlük seven bireyler ve siyasi ideolojiler için” özgür ve adil seçimler yapılmasını talep etmektedir. Tüm demokratik gündemlere adanmış grupları, demokratik ve laik bir İran hükûmeti için birlikte çalışmaya çağırmaktadır.

Aralık 2018'de Washington Yakın Doğu Politikaları Enstitüsü'nde yaptığı bir sunumda Pehlevi, İran'da İslamcı rejimi laik bir demokrasi ile değiştirmeye çalışanlara askeri olmayan destek çağrısında bulunmuştur. Pehlevi tahtı İran'da yeniden tesis etmektense, kendini daha çok bir sembol olarak konumlandırıyor, bir politikacı olarak değil, ancak ülkesine hizmet etmeye hazır bir nefer olduğunu belirtmiştir.

2022'de İran'ın Abadan şehrinde bulunan inşaat halindeki bir binanın çökmesi sonrasında İran'daki hükûmet karşıtı gösteriler sırasında Pehlevi, Ukrayna Uluslararası Havayolları'na ait 752 uçuş numaralı uçağın düşürülmesi, yabancı COVID-19 aşı ve testlerinin ülkeye ithalatının yasaklanması ve artan gıda fiyatları gibi olayların gereksiz ölümlere yol açtığını ve hükûmetin yanlış yönetimine karşı halkın daha fazla öfkesini tetikleyeceğini öngörerek İslami rejimin yakın gelecekte çökeceğini tahmin etmiştir. Ayrıca, İslam Cumhuriyeti'ne karşı olan ancak hükûmet için çalışan İran Silahlı Kuvvetleri üyelerini barışçıl bir şekilde aksiyon almaya teşvik etmiş ve rejime karşı koordineli bir cephe kurulmasını talep etmiştir. Monarşinin geri getirilmesini talep eden İranlı göstericilerden destek aldığını kabul ederken, “İran halkının güvenine karşılık olarak yaptığım en önemli şey, onların seslerini güçlendirmektir. Onlara ne yapacaklarını söylemiyorum. Ben bir siyasi lider değilim.” ifadelerini kullanmıştır.

Şubat 2023'te The Daily Telegraph'a verdiği bir röportajda Pehlevi, Birleşik Krallık ve Avrupa hükûmetlerine İran İslam Devrim Muhafızları Ordusu'nu yasaklamaları çağrısında bulunmuş ve bu adımı “rejimin en büyük dişini çekmek” olarak nitelendirmiştir. Röportajda, İran reformistlerinin rejimi değiştirmek yerine tamamen devirmek istemeye başlamaları nedeniyle, İslam Cumhuriyeti'nin yakın gelecekte önceki on yıllara kıyasla daha olası bir şekilde düşeceğine inandığını da savunmuştur. Birçok İranlı muhalifin yeni bir hükûmetin oluşturulmasında kendisinin merkezi bir rol oynamasını istediğini kabul etmekle birlikte, tahttan vazgeçme kararını İran halkına bırakacağını ve rejim düşerse siyasi göreve talip olmayacağını yinelemiştir. Pehlevi, yeni laik, liberal demokratik İran için en büyük zorluğun ordunun kontrolü ve rejim yetkililerine karşı adalet sağlamak olacağını öngörmüştür. İslami rejimin üst düzey üyelerinin insan hakları ihlalleri nedeniyle yargılanacağını, alt düzey üyelerin ise topluma yeniden entegrasyon sağlanabilmesi için affedilebileceğini belirtmiş, örnek olarak Nürnberg mahkemelerini (üst düzey Nazi yetkililerinin yargılandığı, alt düzey üyelerin Almanya'ya yeniden entegrasyonunun sağlandığı) ve Apartheid sonrası Güney Afrika'daki Hakikat ve Uzlaşma Komisyonu duruşmalarını göstermiştir.

Mart 2023'te Pehlevi, Birleşik Krallık turuna çıkmış ve Oxford Union'da bir konuşma yapmıştır. Konuşmasında, “laiklik demokrasinin ön koşuludur” ve İslami rejimlerin din özgürlüğünü kabul etmemesi nedeniyle başarısız olduğunu savunmuştur. İletişimi sağlamak için İran'a internet erişimi hakkının yeniden verilmesini ve İran rejimini devirmek için şiddet içermeyen taktiklerin kullanılmasını talep etmiştir. Konuşma sırasında, Pehlevi'yi destekleyen büyük bir gösteri konuştuğu binanın dışında yapılmış ve tahta geri dönmesi çağrısında bulunulmuştur.

17 Nisan 2023'te Pehlevi ve eşi Yasmine, “İran ile İsrail arasındaki tarihi ilişkileri yeniden kurma çabası” kapsamında İsrail'i ziyaret etmiştir. İsrail'e varışında Ağlama Duvarı ve Yahudi Soykırımı (Holokost) Müzesi olan Yad Vaşem'i, Holokost'u Anma Günü olarak bilinen "Yom HaŞoa" vesilesiyle ziyaret etmiş ve İsrail Cumhurbaşkanı Yitzhak Herzog ile İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile görüşmüştür. Ayrıca, Hamursuz Bayramı (Pesah) tatili sırasında yaşanan ölümcül bir terör saldırısında kız kardeşleri Maya ve Rina ile anneleri Lucy'nin hayatını kaybetmesinin ardından, Batı Şeria'daki Efrat yerleşiminde Dee ailesini evlerinde ziyaret ederek taziyelerini iletmiştir.

Temmuz 2024 konuşması

Temmuz 2024'te Pehlevi, Washington, D.C.'deki Ulusal Muhafazakârlık Konferansı'nda konuşma yapmak üzere davet edilmiştir. Konuşmasında, İran rejimini devrim sonrasında Orta Doğu ve Batı ülkelerine radikal İslam'ın yayılmasından sorumlu tutmuş ve İranlıların yakın gelecekte ülkeyi geri alacağını vaad etmiştir. Ayrıca İran İslam Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan'ın Hizbullah ile olan dostluğu nedeniyle “ılımlı” bir politikacı olmadığını savunmuştur. ABD'yi rejime karşı askeri bir harekâta girişmemesi konusunda uyarmış ve “İran'da başlayan sorun İran'da sona ermelidir” diyerek konuşmasını, “yakında özgür olacak İran, sizin himayenizi aramaz. Ortaklığınızı ister. Finansmanınızı istemez. Dostluğunuzu ister.” ifadeleriyle sonlandırmıştır.

The Daily Telegraph için kaleme aldığı bir makalede ise, Pehlevi, İran İslam Devrim Muhafızları Ordusu'nu Hizbullah, Hamas ve Husileri finanse etmesi ve “Zen, Zendegi, Azadi” hareketini bastırması nedeniyle İngiliz hükûmeti tarafından terör örgütü olarak ilan edilmesini talep etmiştir.

2024-2025 yıllarındaki durum

14 Kasım 2024 tarihli ve çeşitli medya platformlarında yayımlanan bir açıklamada Pehlevi, İranlılara “sevgili İran'ımızı geri almak ve kurtarmak” için çağrıda bulunmuş ve “bu değişimi yönlendirmeyi ve geçiş dönemine liderlik etmeyi” teklif etmiştir. Ancak, İslam Cumhuriyeti rejiminin nasıl devrileceğine dair “doğrudan bir açıklama” yapmamıştır.

2025'in Ocak ve Şubat aylarında, Pehlevi ABD Başkanı Donald Trump'a, İran'ın nükleer programını sınırlamak karşılığında yaptırımların kaldırılması konusunda İslam Cumhuriyeti ile bir anlaşma yapmamasını tavsiye etmiştir.

2025 İran-İsrail Savaşı sırasında, İran'da internetin karartılmasının ardından Pehlevi, bu karartmayı “güç göstergesi değil, panik işareti” olarak nitelendirmiştir. Aynı röportajda, İran'ın askeri altyapısı ve hava üsleri, savaş uçakları gibi sahip olunan varlıklarının yok edilmesini bir kayıp olarak değerlendirdiğini belirtmiştir. Pehlevi, savaşın İran halkının değil, İran dinî lideri Ali Hamenei'nin savaşı olduğunu ve bu savaşın bedelini ödeyenin İran halkı olduğunu ifade etmiştir.

23 Şubat 2025 tarihinde The Daily Telegraph'a verdiği bir röportajda Pehlevi, Avrupa ve Amerikalılara Tahran'daki rejimin yaklaşan çöküşüne hazırlanmaları çağrısında bulunmuştur.

2025 Münih Konferansı sırasında

Şubat 2025'te Münih Güvenlik Konferansı, Rıza Pehlevi'yi etkinliğe katılmaya davet etmiştir; ancak İslam Cumhuriyeti'nin baskısı sonrasında davet geri çekilmiştir. Kısa süre sonra tekrar konferansa katılması için davet edilmesine rağmen bu davet de iptal edilmiştir. Rıza Pehlevi, bu kararı “İran halkına ve Almanya'nın demokratik değerlerine ihanet” olarak kınamış ve “Alman hükûmeti yalnızca İran halkının sesini susturmakla kalmamış, aynı zamanda doğrudan İslam Cumhuriyeti ile saf tutmuştur” ifadelerini kullanmıştır.

18 Şubat'ta Münih'te düzenlenen “Münih Uzlaşma Zirvesi”nde, birçok İranlı muhalefet örgütünün katılımıyla Rıza Pehlevi, “Bugünkü hedefimiz yalnızca İran'ın kurtuluşudur ve gelecekteki görevimiz İran'da özgür seçimler yapılmasını sağlamaktır” demiştir. Ayrıca, “Rejim içinde çöküş başlamış ve genişletilmelidir” ifadelerini eklemiştir. Farklı gruplar arasında “iş birliği mekanizması oluşturmanın” hedef olması gerektiğini, yeni bir muhalefet örgütü yaratmanın hedef olmaması gerektiğini vurgulamıştır, İran'da demokrasinin tesisi için adımlar atacağını belirtmiştir. Şu sözlerle düşüncelerini belirtmiştir:

“Gelecekteki görevimiz, Kurucu Meclis'te halkın oyuna dayalı demokratik bir yol oluşturmak ve 1978 uygulamalarının aksine, İran'ın yeni sisteminin içeriği ve nihai biçimiyle ilgili tüm olası seçeneklerin şeffaf bir şekilde tartışılacağı bir mekanizma kurmaktır. Kurucu Meclis projesi, ulusal referandumun oy sandıkları aracılığıyla nasıl gerçekleştirileceğini belirlemek için halkın önüne kısa süre içinde sunulacaktır; bu, demokratik bir gelecek ve laik bir sistem için bir adımdır”.

Aynı dönemde, Pehlevi'nin destekçileri, Münih Güvenlik Konferansı'nın yan etkinlikleri sırasında, Avrupa Birliği'nin özellikle Alman hükûmeti aracılığıyla İslam Cumhuriyeti'ne yönelik uzlaşmacı politikalarını protesto eden bir gösteri düzenlemiştir.

Pehlevi, İran'daki eşitsizlikleri ve enerji krizlerini eleştirmiş, İran'daki nehirlerin kuruması ve hava kirliliğini kınamıştır.

2025 İran-İsrail Savaşı sırasındaki tutumu

17 Haziran 2025'te, İsrail-İran Savaşı sırasında, Pehlevi bir açıklama yaparak İran İslam Cumhuriyeti'nin “çöküşün eşiğinde” olduğunu belirtmiştir. Rejim içindeki bölünmeler ve kaçışların yaklaşan çöküşün işaretleri olduğunu vurgulamıştır. Pehlevi, uzun süredir baskıya direnen İran halkının yakında özgürlüğe kavuşacağından emin olduğunu ifade etmiştir. Ayrıca, İran Silahlı Kuvvetleri ve güvenlik birimlerine seslenerek, rejimi terk etmelerini ve halkın değişim hareketine katılmalarını çağrısında bulumuştur. İsrail-İran savaşı sırasında Pehlevi'nin tutumu, özellikle İsrail saldırılarını “bir fırsat” olarak sunması, birçok diğer İranlı muhalif tarafından güçlü bir şekilde eleştirilmiştir.

2025–2026 protestoları

Ana madde: 2025-2026 İran protestoları

Pehlevi, protestoculara desteğini ifade etmiş ve güvenlik ile kolluk kuvvetleri dahil olmak üzere tüm İranlılara protestolara katılmaları çağrısında bulunmuştur. Protestocuların en azından bir kısmı bu çağrıya uymuştur. Binlerce protestocu sokaklara dökülmüş ve rejim karşıtı sloganlar atmıştır. Protestoların birçoğu sırasında, mevcut rejime karşı en öne çıkan muhalefet figürü olarak Pehlevi'nin adı sloganlarda dile getirilmiştir.

Eleştirmenler, Rıza Pehlevi'nin 2025–2026 İran protestolarındaki görünürlüğünün, bu protestoların yabancı destekli ve İran'ın eski monarşisiyle bağlantılı olarak çerçevelenmesine imkan tanıyarak İslam Cumhuriyeti'nin işine yaradığını ileri sürmüştür. Time dergisi için 2025–2026 İran protestoları sırasında yazan Bobby Ghosh, Pehlevi'nin monarşi yanlısı olmayan muhalifleri hedef alan destekçilerini dizginlemekte başarısız olmasının, “birleşik olması gereken cepheyi parçaladığını” savunmuştur. Diğer analistler de Pehlevi'nin etkisi ve birleştirici kapasitesini sorgulamış; onun öne çıkmasının, muhalefet güçlerini birleştirme veya harekete geçirme yeteneğine dönüşmediğini ileri sürmüştür. ABD Başkanı Donald Trump, 2026 yılında verdiği bir mülakatta, Rıza Pehlevi'nin “çok hoş” göründüğünü ifade etmiş, ancak İran içinde iktidarı üstlenebilecek ölçüde yeterli yerel desteği harekete geçirme kapasitesini sorgulamıştır.

Rıza Pehlevi, 20 Ocak 2026 tarihinde İran'ın dini lideri Ali Hamaney'e hitaben yaptığı açıklamada, Hamaney'i ülkede “işgalci bir rejimin” başında bulunan İran karşıtı bir suçlu olarak nitelendirmiş ve İranlıları sokak protestolarının yeni bir dalgasına hazırlanmaya çağırmıştır.

Pehlevi, X (eski adıyla Twitter) üzerinden yaptığı paylaşımda, Hamaney'in, rejimin ve ona bağlı tüm unsurların dökülen “her damla kanın” hesabını istisnasız biçimde vereceğini ifade etmiştir. Açıklamasında, Nazi suçlularının İkinci Dünya Savaşı sonrasında kurulan Nürnberg mahkemelerinde yargılanıp cezalandırılmasına atıfta bulunarak, Hamaney ve beraberindekilerin de “İran halkının mahkemesinde” yargılanacağını ileri sürmüştür.

İranlılara hitaben yaptığı çağrıda Pehlevi, halkın yalnız olmadığını, gösterilen direnişin tarihin seyrini değiştirdiğini ve İslam Cumhuriyeti'nin çözülme sürecine girdiğini, gücünün zayıfladığını savunmuştur. Ayrıca birlik ve cesarete olan inancın korunması gerektiğini belirtmiş; hayatını kaybedenler için duyulan yasın, Hamaney'e ve onun ülke içindeki ve dışındaki müttefiklerine karşı kararlılığa dönüştürülmesi çağrısında bulunmuştur.

Pehlevi, destekçilerini, “her zamankinden daha geniş, daha güçlü ve daha kararlı” olacağını söylediği, sokaklara “belirleyici bir dönüş” için hazırlıklı olmaya davet etmiş, Tahran'ın ele geçirilmesini ve İran'ın yeniden kazanılmasını hedefleyen bir hareket çağrısını, “Yaşasın İran” sloganıyla sonlandırmıştır.

Rıza Pehlevi, İran İslam Cumhuriyeti'nin 44. yıldönümü olan 11 Şubat 2023'te İranlıları dünya genelinde rejime karşı protesto yapmaya çağırmıştır. Bunun sonucunda, ABD, Avrupa, Avustralya ve Kanada'nın birçok şehrinde halk gösteriler düzenlemiştir. Rıza Pehlevi, kendisi de Los Angeles'ta gerçekleşen gösteriye katılmış ve 80.000'den fazla kişinin toplandığı kalabalığa hitap etmiştir.

Toplumsal destek

İran içindeki destek

2009 yılında Brookings Enstitüsü tarafından yayımlanan bir rapor, Pehlevi'nin İran içinde organize bir takipçi kitlesine sahip olmadığını zira İran'da ciddi bir şah rejimi yanlısı bir hareketin bulunmadığını belirtmiştir. Raporda Pehlevi, “reform hareketinin çekirdeğini oluşturan entelektüeller ve öğrencilerle pek az ortak yönü olan” bir kişi olarak tanımlanmıştır.

2017-2018 İran protestoları sırasında, sosyal medyada bazı videolar, göstericilerin Pehlevi'nin dedesi lehine sloganlar attığını ve onun geri dönmesini talep ettiğini göstermiştir. Birçok durumda, videolar, kraliyetçi sloganların kalabalıktaki diğer kişiler tarafından susturulduğunu da göstermektedir.

Ocak 2023'te New York merkezli İranlı akademisyen ve yazar Araş Azizi, sosyal medyada ve kamu gösterilerinde genç İranlılar arasında Pehlevi'ye desteğin daha görünür hâle geldiğini belirtmiştir. Azizi yapmış olduğu paylaşımda “İran'ı adil bir şekilde gözlemleyen herhangi bir kişi için, Pehlevi'nin İran toplumu içinde belirli bir derecede desteğe sahip olduğu görülmekte olduğunu ancak bu desteğin ne kadar yaygın olduğunu anlamanın da zor olduğunu belirtmiştir. Ayrıca, bir dizi İranlı muhalif aktivist ve ünlülerin, anti-rejim hareketlerini birleştirecek bir figür olarak Pehlevi'yi desteklediklerini de kaydetmiştir. Bunlar arasında şah dönemi hükûmeti altında hapsedilmiş olan Daryuş İkbali, oyuncu Şöhre Ağdaşlu, aktör Hamid Ferruhnejad ve olimpiyat sporcusu Kimiya Alizade de bulunmaktadır.

İspanya'daki özel bir Katolik akademi kurumu olan Navarra Üniversitesi, 2023 yılında yayımladığı bir makalede İran içinde Pehlevi'ye destek olduğunu tespit etmiştir. 2024'te bir Amerikan araştırma enstitüsü tarafından yapılan bir ankete göre, İranlıların neredeyse %80'i mevcut İslam Cumhuriyeti yönetimi yerine Pehlevi'yi tercih etmektedir.

Diaspora İranlılarının desteği

2006 yılında The New Yorker yazarı Connie Bruck, Los Angeles'ta yaklaşık 600.000 İranlı göçmenin yaşadığını ve burasının bir şah yönetimi yanlılarının kalesi olduğunu yazmıştır.

2013 yılında George Mason Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırma Merkezi tarafından yapılan bir İran kökenli Amerikalılar arasında düzenlenen bir ankette, katılımcıların %85'inin herhangi bir İran muhalefet grubunu veya figürünü desteklemediği tespit edilmiştir. Desteklerini ifade eden kalan %15'in ise %20'si Pehlevi'yi desteklemiştir.

Mehsa Emini protestoları sırasında destek

2023 yılında, Rıza Pehlevi'yi geçiş süreci için temsilci olarak desteklemek amacıyla Change.org platformunda bir dilekçe oluşturulmuş ve bu dilekçe 460.000'den fazla imza toplamıştır.

Kişisel hayatı

Siyasi görüşleri

Avustralya'da yayın yapan ABC News'un kendisi ile yapmış olduğu röportajda, Pehlevi'nin vermiş olduğu yanıtlara istinaden, gazete İranlı prensi "laik, demokratik ve liberal" fikirlere sahip bir siyasi figür olarak okurlarına tanıtmıştır.

Pehlevi, mevcut rejim yıkılırsa İran'da uzun vadeli bir liderlik rolü üstlenme niyetinde olmadığını söylemiştir. İran halkının tercih ettikleri yönetim biçimini, anayasal monarşi veya cumhuriyet seçeneklerinin arasında kendilerinin seçmesi gerektiğini ve bunun bir referandumla belirlenmesi gerektiğini ifade etmiştir. 1979'daki İslami Devrim'den sonra, “din ile devletin ayrılığını demokratik düzenin asli ilkesi ve önkoşulu” olarak benimsediğini belirtmiştir. Pehlevi, İngiliz BBC'ye verdiği bir röportajda, daha liyakat esaslı olduğunu düşündüğü için İran'ın cumhuriyeti seçmesini tercih edeceğini söylemiştir.

“İran'da Tutumları Analiz ve Ölçme Grubu; GAMAAN'ın 158.000 İranlı ile yaptığı ankete göre, İranlıların %80'i İslam Cumhuriyeti'nin yerine demokratik bir hükûmet istemektedir. Aynı GAMAAN anketi, 34 aday arasında Rıza Pehlevi'nin İran için geçiş dönemi dayanışma konseyini oluşturmak üzere en çok destek alan kişi olduğunu ve %32 ile %40 arasında destek gördüğünü tespit etmiştir.

Pehlevi, İran'da daha fazla hoşgörü çağrısında bulunmuş; güç yoğunlaşmasını önlemek için denetleyici kurumların kurulmasını ve sivil toplumun güçlendirilmesini savunmuştur. Pehlevi'nin demokratik bir İran vizyonunu savunduğu, bir kurucu meclis oluşturulması için özgür seçimlerden yana olduğu belirtilmiştir. Navarra Üniversitesi'ne göre Pehlevi, “monarşinin restorasyonu konusunda taahhütte bulunmayı reddetmiştir”. Pehlevi, Avrupa Parlamentosu üyelerine, rejimin düşüşünün ardından İran'ın Avrupa ve Batı'nın müttefiki olacağını söylemiştir.

Rıza Pehlevi ve İran muhalefeti, demokratik ülkeleri, İslami rejimi ortadan kaldırarak İran'da laik bir demokrasi kurma çabalarını desteklemeye çağırmıştır. Pehlevi, kendisinin ve muhalefetin, aktivistleri İran'da hapsedilen ve işkence gören hatta bazıları idam edilen, İran demokrasi hareketinin temsilcileri olduğunu söylemiştir. Pehlevi, İran içindeki muhaliflerle temas hâlindedir.

İranlı aktivist ve gazeteci Homa Sarshar'a göre Pehlevi, “mesajlarında tutarlıdır”. Sarshar, Pehlevi'nin bir koalisyonun parçası olması gerektiğini düşünmektedir. Amerika'da bulunan Demokrasileri Savunma Vakfı (FDD), tek bir temsilcinin İran mesajının duyulmasına yardımcı olabileceğini söylemiştir.

İslam Cumhuriyeti'nin çökmesi durumunda kaos ihtimaliyle ilgili olarak Pehlevi, kaotik geçişler yaşayan diğer ülkelerden farklı olarak İran'ın kadim bir uygarlık olduğunu belirterek, “Biz Irak veya Afganistan değiliz. Biz binyıllardır birlik içinde olan bir milletiz. Hukukun üstünlüğü ve adalet olursa, anarşi olmayacaktır.” demiştir. Pehlevi, röportajda iç savaş çıkmayacağını da ifade etmiştir.

Rıza Pehlevi, Haziran 2025'te muhalif yayın organı Iran International'a verdiği röportajda “hukuka uygun bir geçiş” sağlayacağına söz vermiştir. Geçiş dönemi adaleti konusunda uzmanların adil yargılamaları güvence altına alacağını, her sanığa mahkemede kendini savunma hakkı tanınacağını belirtmiştir. 1979 Devrimi'nin aksine idamların uygulanmayacağını söylemiştir. Geçişin 1979'a benzemeyeceğini belirten Pehlevi, “İnanca, etnik kökene veya görüşe bakılmaksızın tüm İranlılar için eşit haklar” sağlayacaklarını vurgulamıştır.

Evliliği

Pehlevi, 1985 yılında Yasmine Etemad-Amini ile bir ilişkiye başlamıştır. Çift, 12 Haziran 1986'da Greenwich, Connecticut'ta evlenmiştir. Yasmine Etemad-Amini bu evlililkten sonra soyadını Pehlevi'ye değiştirmiştir. Evlendikleri sırada Rıza Pehlevi 25, Yasmine ise 17 yaşındaydı. Günümüzde çiftin üç kızı vardır: Nur (3 Nisan 1992 doğumlu), İman (12 Eylül 1993 doğumlu) ve Farah (17 Ocak 2004 doğumlu).

Dinî inancı

Din konusunda röportaj verdiğinde Pehlevi, dinin özel bir mesele olduğunu, ancak kendisinin almış olduğu eğitim ve yetiştirilmiş olduğu değerler ışığında Şii Müslüman olduğunu söylemiştir. İranlı yazar Reza Bayegan da Veliaht Prens Reza'nın Müslüman inancına “derinden bağlı” olduğunun iddia edildiğini belirtmektedir. Pehlevi, Mekke'ye giderek orada Hac ibadetini yerine getirmiştir.

6 Nisan 2024'te Prens Reza Pehlevi ve Prenses Yasmine Pehlevi, Teksas'ın Houston kentindeki Bhandara Atash Kadeh Zerdüşt tapınağını ziyaret etmiş ve "Yasna" ayinine aktif olarak katılmışlardır. Ziyareti sırasında Reza Pehlevi, “Zerdüştlük, İran tarihi ve medeniyetiyle iç içedir. Yasmine ve ben, bu yerli İran inancını onurlandırmak ve Zerdüşt yurttaşlarımız ile Fars topluluğuyla dayanışma göstermek için Houston'daki Zerdüşt ateş tapınağını ziyaret ettik. Bu kadim İran inancı, büyük medeniyetimizin gelişiminde ve ilerlemesinde kritik bir role sahip olmuştur. Ve bugün gençlerimiz arasında gördüğümüz üzere, etkisinin yalnızca artmaya devam edeceğine inanıyorum.” ifadelerini kullanmıştır.

Ayrıca bakınız

• 2025-2026 İran protestoları
• 2026 İran internet kesintisi
• 2026 İran katliamları

Dış bağlantılar

• Rıza Pehlevi'nin resmi web sitesi 1 Kasım 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.