Rüstem'in Yedi Görevi

Adel Adili'nin "Rüstem Ejderhayı Öldürüyor" tablosu.

Rüstem'in Yedi Görevi (Farsça: هفت خان رستم Yedi Görev, İran'ın en büyük kahramanlarından Rüstem tarafından gerçekleştirilen bir dizi eylemdi. Hikaye, Firdevsî tarafından Şehnâme adlı destansı şiirinde yeniden anlatıldı. Yedi Görev, Rüstem'in üstlendiği yedi zorlu işti ve çoğu durumda ona sadece sadık ve zeki atı Rahş eşlik ediyordu; ancak iki görevde ona şampiyon Ulâd da eşlik etmişti.

Heft Hân

Geleneksel anlatıya göre, hikaye Keykâvus'un Mâzenderan seferinin başarısızlıkla sonuçlanması ve ordusunun Devler tarafından esir alınmasıyla başlar. Rüstem, orduyu kurtarmayı üstlenir ve yedi görevi yerine getirerek amacına ulaşır. Yedi görevin geleneksel sırası şöyledir:

1. Görev: Aslan

Rüstem sazlıkların arasında uykuya dalar. Kısa bir süre sonra, vahşi bir aslan ortaya çıkar ve atı Rahş'a acımasızca saldırır; ancak Rahş, zor durumda olmasına rağmen, vahşi hayvanı dişleri ve toynaklarıyla öldürmeyi başarır. Gürültüyle uyanan Rüstem, önünde ölü aslanı ve yaralı Rahş'ı görünce, sevgili atını iyileştirmek için acele eder, ardından tekrar biner ve Mazanderan'a doğru yoluna devam eder.

Aslan, Rüstem'in derisi pınl pınl parlıyan Rahş'ına doğru seğirtti. Rahş, onun geldiğini görünce, hemen yerinden fırlayarak
Ön ayaklarını aslanın kafasına atıp, onu yakaladıktan sonra dişlerini sırtına geçiriverdi...
Aslan hemen yere yuvarlandı ve hiçbir şey yapamayacak hale geldi...
Keskin pençeli Rüstem uyanıp da, dün yanın aslanın başına zinden kesitdiğini görünce,
Atına: "Ey, akılsız! Sana, tut da aslanlarla savaş diye kim söyledi?"

—Firdevsî (1994). Şehnâme (PDF). 2. Lugal, Necati tarafından çevrildi. İstanbul: Millî Eğitim Basımevi. s. 111. Erişim tarihi: 14 Aralık 2025. 

2. Görev: Susuzluk

Rüstem, su bulunmayan bir çöle girer. Hem at hem de binici susuzluktan perişan olurlar ve bu yüzden Rüstem Tanrı'ya dua eder. Kavurucu güneşin altında bunalırken, Rüstem yanından geçen bir koyun görür ve onu iyiliğin habercisi olarak selamlar. Ayağa kalkıp kılıcını eline alarak hayvanı takip eder ve bir su kaynağına ulaşır. Orada, varlığını sürdürmesini sağlayan bu nimet için Tanrı'ya içtenlikle şükranlarını sunar.

Ancak senin yardımınla, İranlıların Dev'in pençesinden kurtulmalarını diliyorum.
"Onlar senin suçluların, senin yardımına muhtaç olan kullarındır!" dedi...
Sözlerini bitirdikteli sonrada, o fil gövdeli vücudu, susuzluktan bitkin bir halde, yere, serildi...
Tam bu sırada da, besili bir koyun, koşa koşa yanından geçti.
Rüstem, koyunun geçtiğni görünce "Herhalde, buralarda, içecek bir su olmalı... Acaba nerede?
"Anlaşılan, Tann'nın iyiliği imdadına yetişiyor..." diye düşündü.
Bunun üzerine kılıcına dayanarak ve Tanrı'nın yardımıyla ayağa kalkıp,
Bir elinde kılıcı, bir elinde de atının dizgini olduğu halde, koyunun peşine düştü.
Biraz sonra bir çeşme göründü. Koyun, başını kaldırarak o çeşmeye doğru yöneldi.
Bunu gören Rüstem, yüzünü göklere çevirerek: "Ey sözünde duran, adaletli Tanrı

—Firdevsî (1994). Şehnâme (PDF). 2. Lugal, Necati tarafından çevrildi. İstanbul: Millî Eğitim Basımevi. ss. 115-116. Erişim tarihi: 14 Aralık 2025. 

3. Görev: Ejderha

Gece yarısı ormandan korkunç bir yılan ejderhası çıkar; Rahş uyuyan efendisine yaklaşır, kişner ve yere öylesine öfkeyle vurur ki onu uyandırmayı başarır. Rüstem etrafına bakar, ama ejderha çoktan kaybolduğu için hiçbir şey göremez, homurdanır ve tekrar uykuya dalar. Ejderha ikinci kez görünür ve sadık at bir kez daha efendisini uyandırmayı başarır. Rüstem eskisinden daha da öfkelidir; ama bu anda, Rahş'ı bu kadar korkutan canavarı görmesine yetecek kadar ışık ona ilahi bir şekilde verilir. Rüstem daha sonra ejderhayı öldürür.

Rahş ejderhanın, taçlar bağışlayan Rüstem'e böyle hiddetle saldırdığını görünce,
Kulaklannı dikti ve koşup, dişleriyle, ejderhanın omuzlannı kopardı...
Bir aslan gibi, onun derisini öyle par çaladı ki cesur Rüstem bile bu işe şaştı ve
Kılıcım çektiği gibi, ejderhanın başını gövdesinden ayırdı ve vücudundan ırmak gibi kanlar akıttı.
Bu kan çeşmesinin ve onun iri vucudunun altında, yeryüzü görünmez oldu.

—Firdevsî (1994). Şehnâme (PDF). 2. Lugal, Necati tarafından çevrildi. İstanbul: Millî Eğitim Basımevi. s. 122. Erişim tarihi: 14 Aralık 2025. 

4. Görev: Baştan Çıkarıcı Kadın

Rüstem, tekrar atına binerek büyülü diyarlarda yolculuğuna devam eder. Akşam vakti, berrak akarsularla serinleyen güzel bir açıklığa gelir. Burada, büyük bir sürprizle, yanında ekmek ve tuzla birlikte, kızarmış bir geyik bulur. Gizemli ziyafete oturur, ancak sesini duyduğunda ziyafet ortadan kaybolur. Ardından bir tanbur ve bir şişe şarap görür: tanburu alıp çalmaya başlar ve kendi gezintileri ve en çok sevdiği maceralar hakkında doğaçlama bir şarkı söyler. Şarkı, peri ziyafetinden sorumlu olan büyüleyici büyücünün kulağına ulaşır ve büyücü aniden ortaya çıkarak yanına oturur. Rüstem, Mazanderan çölü gibi misafirperver olmayan bir yerde kendisine yiyecek, şarap ve müzik sağlandığı için şükran duası eder ve büyücünün aslında kılık değiştirmiş bir iblis olduğunu fark etmeden, Tanrı adına eline bir kadeh şarap verir; ancak Yaratıcı'nın adı geçince, baştan çıkarıcı kadın gerçek formuna, yani kara bir iblis formuna geri dönmek zorunda kalır. Bunu gören Rüstem, onu kementiyle sıkıca tutar, ardından kılıcını çekip ikiye böler.

Bunun üzerine cadı, kemendin içinde, yüzü kötülüğün ve büyünün kırışıklarıyla dolu bir kocakarıya dönünce
Rüstem de hemen hançeriyle onu ikiye bölüp bütün cadıların yüreğini korku ile doldurdu.

—Firdevsî (1994). Şehnâme (PDF). 2. Lugal, Necati tarafından çevrildi. İstanbul: Millî Eğitim Basımevi. s. 126. Erişim tarihi: 15 Aralık 2025. 

Bu çalışma, on üçüncü yüzyıl Arthur efsanesinin Vulgate döngüsü ve Lancelot-Grail olarak bilinen metninin Kutsal Kâse arayışı bölümünde Sir Perceval'in ayartılmasını içeren bir bölüme belirgin bir benzerlik göstermektedir. Bu benzerlik, Farsça metinden Avrupa metnine malzeme ödünç alınmasından kaynaklanıyor olabilir. Bu tür ödünç almalar daha önce bazı Arthur efsanelerinde tespit edilmiştir - özellikle Wolfram von Eschenbach'ın Parzival'inde ve Albrecht von Scharfenberg'in Jungerer Titurel'inde, Kutsal Kase tapınağının tasviri Taht-ı Süleyman'ı güçlü bir şekilde anımsatmaktadır.

5. Görev: Şeytanlar

Rüstem, iblislerin mağaralarını anlatan Mâzenderan şampiyonu Ulâd Dev'i yeniyor.

"Haydi, şimdi sen kalk, düş önüme de, bana Kâvus'un bulunduğun yer' göster!"
Dedikten sonra, neşeli neşeli, Rahş'ın sırtına atladı. Ulâd da, onunla birlikte, bir yel gibi seğirtti.

—Firdevsî (1994). Şehnâme (PDF). 2. Lugal, Necati tarafından çevrildi. İstanbul: Millî Eğitim Basımevi. s. 135. Erişim tarihi: 15 Aralık 2025. 

6. Görev: Kralı kurtarmak

Rüstem, Mazanderan şehrine girer, iblislerin büyüsü yüzünden hâlâ kör olan kral Keykâvus'u serbest bırakır ve Erjenk Dev'i öldürür.

Rüstem, Ulâd'dan, Padişah Kâvus'un bulunduğu yeri sordu ve
Hemen o tarafa doğru yola çıktı. Kılavuzu olan Ulâd da, yayan, onun önüne düştü.

—Firdevsî (1994). Şehnâme (PDF). 2. Lugal, Necati tarafından çevrildi. İstanbul: Millî Eğitim Basımevi. s. 138. Erişim tarihi: 15 Aralık 2025. 

7. Görev: Beyaz Şeytan

Rüstem, Beyaz Şeytan Dev-i-Sepid'i devirip öldürür. Beyaz Şeytan'ın kalbinin kanı Keykâvus'un görme yeteneğini geri kazandırır. Rüstem ayrıca Mâzenderan'ın (Mâzenderan eyaletiyle karıştırılmamalıdır) büyücü kralını da öldürür ve Şah eşliğinde İstahr'a döner.

"Aslanlan deviren fil bana boyun eğdiği için, ben senin anandan da, babandan da daha talihliyim!"
Diye Rüstem'i övdükten sonra, ona bu sefer şöyle söyledi:
"Ey, uğurlu pehlivan! Şimdi o devin kanını getir de, benim ve askerlerimin gözlerimize sürelim...
"Belki, onun etkisiyle, yine eskisi gibi, senin yüzünü görmek mümkün olur. Yeryüzünü yaratan Tann senin yardırcın olsun!"
Ciğerin kanı Kavus'un gözlerine değer demez, o donuklaşmış olan gözleri bir güneş gibi parıldadı.

—Firdevsî (1994). Şehnâme (PDF). 2. Lugal, Necati tarafından çevrildi. İstanbul: Millî Eğitim Basımevi. ss. 149-150. Erişim tarihi: 15 Aralık 2025. 

Galeri

Minyatürler

• 
  İlk görev: Rüstem uyurken Rahş bir aslanla dövüşüyor.
• 
  Şah Tahmasp'ın Şahname'sinde Rüstem, Arzhang'ı öldürür.
• 
  Rüstem ejderhayı öldürüyor. 17. yüzyıl Farsça el yazması.
• 
  Rüstem, Dev-i-Sepid'i Öldürüyor.
• 
  Rüstem, Dev-i-Sepid'i Öldürüyor.
• 
  Rüstem, Dev-i-Sepid ile savaşıyor.

Kaynakça

Özel

Genel

• Abolqasem Ferdowsi, Dick Davis trans. (2006), Shahnameh: The Persian Book of Kings 0-670-03485-1, modern English translation (abridged), current standard
• Warner, Arthur and Edmond Warner, (translators) The Shahnama of Firdausi, 9 vols. (London: Keegan Paul, 1905–1925) (complete English verse translation)
• Shirzad Aghaee, Nam-e kasan va ja'i-ha dar Shahnama-ye Ferdousi (Personalities and Places in the Shahnama of Ferdousi, Nyköping, Sweden, 1993. (91-630-1959-0)
• Jalal Khāleghi Motlagh, Editor, The Shahnameh, to be published in 8 volumes (ca. 500 pages each), consisting of six volumes of text and two volumes of explanatory notes. See: Center for Iranian Studies, Columbia University.