Poliprotik asit
 | Bu madde, öksüz maddedir; zira herhangi bir maddeden bu maddeye verilmiş bir bağlantı yoktur. (Mart 2023) |
Poliprotik asit terimi (bazen polibazik asit), molekül başına birden fazla proton sağlayabilen asitleri tanımlamak için kullanılır.
Poliprotik asitlerin iki örneği , sülfürik asit ve , fosforik asittir. Reaksiyonda, poliprotik asitler genellikle bir seferde sadece bir proton aktarır.
![{\displaystyle {\mathrm {H} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{2}}\mathrm {SO} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{4}}}}](https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/6703e3d63d91c698caf61db7286069a49ce5c1af)
![{\displaystyle {\mathrm {H} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{3}}\mathrm {PO} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{4}}}}](https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/d04a1e0b7b2d86bcc94a7c32971a1ed69ea4e40e)
Uygulamalar
[değiştir | kaynağı değiştir]Örneğin, suya yerleştirildiğinde, bir protonu 'ye aktarır:
![{\displaystyle {\mathrm {H} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{2}}\mathrm {O} }}](https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/373648858d1d59d300f88386b46dd95e01f04c5a)
![{\displaystyle {\mathrm {H} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{2}}\mathrm {SO} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{4}}{}+{}\mathrm {H} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{20}}{}\mathrel {\longrightarrow } {}\mathrm {H} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{3}}\mathrm {O} {\vphantom {A}}^{+}~\mathrm {HSO} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{4}}{\vphantom {A}}^{-}}}](https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/30f43b04d6d0c6787e43b310b4b8d889d3eba24f)
Bu reaksiyon esasen tamamlanmıştır; bu anlamda 'e güçlü elektrolit denir.
Bir mol sodyum hidroksit içeren bir çözelti, bir mol sülfürik asit içeren bir çözelti ile karıştırıldığında, bir mol , bir mol 'yi nötralize eder. Elde edilen çözeltinin buharlaşması, bir mol tuz , sodyum hidrojen sülfat verecektir. (Bu tuza sodyum bisülfat da denir ve birincil sodyum sülfat olarak adlandırılır.) iyonu kendi başına bir asittir. Oldukça zayıf olmasına rağmen, vermek için ayrıştırılabilir. Bu tepkimede şöyle yazılabilir
![{\displaystyle {\mathrm {H} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{3}}\mathrm {O} }}](https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/70552dcde99f519411693c17e394e419e7036ea0)
![{\displaystyle {\mathrm {NaHSO} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{4}}}}](https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/d05b66c8f1bceff13ff0e324bf9d1ac065a9c770)
![{\displaystyle {\mathrm {HSO} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{4}}{\vphantom {A}}^{-}}}](https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/f45f465086b43b8a7202bdc6d0a06b875de57239)
![{\displaystyle {\mathrm {SO} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{4}}{\vphantom {A}}^{2-}}}](https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/51ea7e305b9509372b7da416c01e89aa932a76c1)
![{\displaystyle {\mathrm {HSO} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{4}}{\vphantom {A}}^{-}{}+{}\mathrm {H} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{2}}\mathrm {O} {}\mathrel {\longrightarrow } {}\mathrm {H} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{3}}\mathrm {O} {\vphantom {A}}^{+}{}+{}\mathrm {SO} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{4}}{\vphantom {A}}^{2-}}}](https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/6ba6f219c6717b8d46e895880f13f54681edd354)
Diprotik asit 'ün ayrışmasında ikinci adım olarak düşünülebilir ve sadece protonlar için büyük bir talep olduğunda önemli ölçüde ortaya çıkar. Örneğin, bir mol , iki mol sodyum hidroksit ile çözelti içinde karıştırıldığında, iki mol iki mol 'yı nötralize eder. Çözeltinin buharlaştırılması, tuzu, sodyum sülfat üretecektir.
![{\displaystyle {\mathrm {NaSO} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{4}}}}](https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/a3d75ed894f5dd4341867071df1c75da66912e6b)
Triprotik asit H3PO4 üç adımda ayrışmaya uğrar:
![{\displaystyle {\mathrm {H} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{3}}\mathrm {PO} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{4}}{}+{}\mathrm {H} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{2}}\mathrm {O} {}\mathrel {\xrightarrow[{\text{slight}}]{}} {}\mathrm {H} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{3}}\mathrm {O} {\vphantom {A}}^{+}{}+{}\mathrm {H} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{2}}\mathrm {PO} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{4}}{\vphantom {A}}^{-}}}](https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/f2deed29f0127165c32e2b7777a94b3c16e2d748)
![{\displaystyle {\mathrm {H} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{3}}\mathrm {PO} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{4}}{}+{}2\,\mathrm {OH} {\vphantom {A}}^{-}{}\mathrel {\xrightarrow[{\text{slight}}]{}} {}2\,\mathrm {H} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{2}}\mathrm {O} {}+{}\mathrm {HPO} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{4}}{\vphantom {A}}^{2-}}}](https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/be0171e6a021d2c897aa12227977bfc66a053256)
![{\displaystyle {\mathrm {H} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{3}}\mathrm {PO} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{4}}{}+{}3\,\mathrm {OH} {\vphantom {A}}^{-}{}\mathrel {\xrightarrow[{\text{slight}}]{}} {}3\,\mathrm {H} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{2}}\mathrm {O} {}+{}\mathrm {PO} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{4}}{\vphantom {A}}^{3-}}}](https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/bad87bc8fcc3e81be09cf88acb43d732c21e5a97)
Çözeltilerin buharlaşması, tuzlara , monosodyum dihidrojen fosfat verecektir; , disodyum monohidrojen fosfat; ve , trisodyum fosfat. Bunlar bazen sırasıyla birincil, ikincil ve üçüncül sodyum fosfatlar olarak adlandırılır.
![{\displaystyle {\mathrm {NaH} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{2}}\mathrm {PO} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{4}}}}](https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/cba1bc37cb840e09275c3ae6128ac42adaa905ce)
![{\displaystyle {\mathrm {Na} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{2}}\mathrm {HPO} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{4}}}}](https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/9ade81574066483ec05a7341def1920b08b41fb6)
![{\displaystyle {\mathrm {Na} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{3}}\mathrm {PO} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{4}}}}](https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/3281ad01f5950fd4de95f4719c8e87963d14aa7e)