Plastik ekstrüzyon
Plastik ekstrüzyon, plastik granüllerin eritilerek belirli bir şekil ve formda ürünler üretmek için kullanılan bir üretim yöntemidir. Bu yöntem, plastik endüstrisinde yaygın olarak kullanılır ve özellikle kablo ve boru üretiminde önemli bir rol oynar.
Ekstrüzyonda kullanılan makine, enjeksiyon makinesine çok benzerdir. Bir motor, ısıtıcı ile kaplanmış bir kovan içindeki vidayı döndürerek sıcaklık ve basınç altında plastik granüllerin eriyik hâle gelmesini sağlar.[1] Eriyik hâldeki plastik kalıp boyunca şekil alarak, soğuması için uzun bir kanal formundaki sıvının içine girer. Kalıbın şekli, kanalın şeklini de belirler. Soğutulduktan sonra katılaşmış olarak şekil alır. Kanalda markalama yapılabilir ve daha sonra eşit aralıklarla kesilir. Parçalar merdanelerin üzerinden ilerleyerek paketlenir veya stoklanır. Ekstrüzyondan çıkacak şekiller T-kesit, U-kesit, kare-kesit, I-kesit, L-kesit ve dairesel kesitler olabilir. Ekstrüzyon yolu ile üretilen ürünlere örnek olarak fiber optik kablo verilebilir.
Süreç
[değiştir | kaynağı değiştir]Plastik kablo ekstrüzyonu süreci aşağıdaki adımlardan oluşur:
- Besleme ve Granülleme: Plastik granüller, ekstrüzyon makinesinin üst kısmında bulunan bir besleme bölmesine yüklenir. Bu granüller, makineye sürekli olarak tedarik edilir ve ekstrüzyon sürecinin ilk aşaması olan besleme işlemi başlar.
- Isıtma ve Erişim: Granüller, makinenin iç kısmında bulunan bir kovan içinde bulunan bir vida tarafından döndürülür. Kovan, ısıtıcılarla kaplanmış olup, granüllerin sıcaklık ve basınç altında eritilmesini sağlar. Bu aşamada, granüller sıvı hale gelerek eriyik formunu alır.
- Şekillendirme: Eriyen plastik, belirli bir şekil ve kesitte kalıp üzerinden geçirilir. Bu kalıp, plastik eriyigin belirli bir form almasını sağlar. Kalıp genellikle bir uzun kanal şeklindedir ve bu kanalın şekli, plastik ürünün son şeklini belirler.
- Soğutma: Şekil verilen plastik, soğuma işlemi için uzun bir kanal şeklindeki sıvının içine girer. Burada, plastik soğur ve katılaşarak istenilen şekli alır. Soğutma süreci, ürünün kalitesini ve dayanıklılığını etkileyen kritik bir aşamadır.
- Kesme ve Paketleme: Soğutulmuş ve şekil almış plastik ürünler, belirli uzunluklarda kesilir. Kesme işlemi genellikle eşit aralıklarla yapılır. Kesilen parçalar, merdaneler üzerinden ilerleyerek paketlenir veya stoklanır.
Kesit Türleri
[değiştir | kaynağı değiştir]Ekstrüzyon yoluyla üretilen plastik ürünlerin kesitleri çeşitli olabilir. Yaygın kesit türleri şunlardır:
- T-kesit
- U-kesit
- Kare-kesit
- I-kesit
- L-kesit
- Dairesel kesit
Uygulamalar
[değiştir | kaynağı değiştir]Ekstrüzyon işlemi ile üretilen ürünler geniş bir yelpazede kullanılır. Plastik kablolar bu uygulamaların en yaygın örneklerinden biridir. Ekstrüzyon yöntemiyle üretilen diğer ürünler arasında borular, profil çerçeveler, levhalar ve fiber optik kablolar bulunur.[2]
Makine Özellikleri
[değiştir | kaynağı değiştir]Ekstrüzyon makineleri, çeşitli bileşenler içerir:
- Vidalar ve Kovalar: Granülleri eritmek ve şekil vermek için kullanılır.
- Isıtıcılar: Kovaların etrafında yer alarak plastik granüllerin erimesini sağlar.
- Kalıplar: Plastik eriyigi belirli bir şekil almak üzere yönlendirir.
- Soğutma Sistemleri: Eriyen plastiğin hızla soğumasını ve sertleşmesini sağlar.
- Kesme ve Paketleme Üniteleri: Ürünlerin istenilen uzunluklarda kesilmesi ve paketlenmesini sağlar.
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]Ekstrüzyon teknolojisi, 19. yüzyılda plastiklerin endüstriyel üretimi için geliştirilmeye başlanmıştır. İlk uygulamalar, özellikle boru ve profil üretiminde görülmüş, zamanla gelişmiş teknoloji ve malzeme bilimi sayesinde plastik kablo ve diğer çeşitli ürünlerin üretiminde yaygınlaşmıştır.
Avantajlar ve Dezavantajlar
[değiştir | kaynağı değiştir]Avantajlar
[değiştir | kaynağı değiştir]- Hızlı Üretim: Ekstrüzyon süreci, yüksek hacimli üretim için hızlı ve verimlidir.
- Karmaşık Profiller: Karmaşık kesitlerde ve uzunluklarda ürünler üretilebilir.
- Malzeme Tasarrufu: Atık oranı düşüktür, çünkü ürünler doğrudan kalıp şeklinde üretilir.
Dezavantajlar
[değiştir | kaynağı değiştir]- Ekipman Maliyeti: Ekstrüzyon makineleri genellikle yüksek maliyetlidir.
- Sınırlı Şekil Değiştirme: Ürünler yalnızca kalıp şekliyle sınırlıdır ve farklı şekil değişiklikleri yapabilmek için makine ayarları yapılmalıdır.
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ "EKSTRÜZYON MAKİNELERİNDE ÜRETİM" (PDF). T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI.
- ^ "Plastik ekstrüzyon teknolojisinin analizi: plastik işleme alanında ileri teknoloji".