Plantar fasiit

Plantar fasiit rahatsızlığından etkilenmiş bir insan ayağının tıbbi çizimi

Plantar fasiit ayak tabanını özellikle ayak topuğunu etkileyen oldukça yaygın ağrılı bir hastalıktır. Sıklıkla kilo alımı, yoğun egzersiz, ileri yaş gibi aşırı kullanım sonucu oluşur. Plantar Fasiit daha çok inflamatuar bir süreç sonucu olduğu düşünülse de yeni yapılan çalışmalarla dejeneratif bir süreçten çok yapısal bir bozukluktan kaynaklandığı ispat edildi. Yeni gözlemler sonucunda pek çok akademik çevre tarafından Plantar Fasciosis olarak adlandırılmaya başlandı.

Belirtiler

Plantar fasiit, tipik olarak sinsi bir başlangıç gösteren ve hastaların çoğunlukla "sabah atılan ilk adımlarda hissedilen keskin bir ağrı" olarak tanımladığı semptomlarla kendini gösterir. Ağrı genellikle kalkaneusun (topuk kemiği) medial tüberkülü üzerinde yoğunlaşır. Uzun süreli hareketsizlikten sonra (örneğin uykudan uyanma veya uzun süre oturma) ayağın ilk yüklenmesi sırasında fasya üzerindeki gerilme maksimum seviyeye ulaştığı için semptomlar en şiddetli halini alır. Gün boyu süren hafif aktivitelerle fasyanın esnemesi sonucu ağrı genellikle hafifleme eğilimi gösterse de, gün sonunda veya ağır fiziksel aktiviteler sonrasında tekrar artış gösterebilir. İleri vakalarda ağrıya topuk bölgesinde şişlik, hassasiyet ve nadiren lokal ısı artışı eşlik edebilir.

Tanı yöntemleri

Tanı süreci esas olarak hastanın klinik öyküsü ve fiziksel muayenesi üzerine kuruludur. Muayene sırasında hekim, plantar fasyanın kalkaneusa yapışma noktasında palpasyonla hassasiyet olup olmadığını kontrol eder ve ayak bileğinin pasif dorsifleksiyonu (yukarı doğru gerilmesi) ile ağrının tetiklenmesini gözlemler.

Görüntüleme yöntemleri genellikle ayırıcı tanı amacıyla kullanılır. Konvansiyonel radyografide (röntgen) hastaların yaklaşık yarısında "topuk dikeni" olarak bilinen kalsaneal spur görülebilir; ancak bu oluşumun varlığı veya yokluğu plantar fasiit tanısını tek başına doğrulamaz veya dışlamaz. Kronik ve tedaviye dirençli vakalarda, fasyadaki kalınlaşmayı (genellikle 4 mm üzeri) veya olası parsiyel yırtıkları değerlendirmek için ultrasonografi veya Manyetik Rezonans Görüntüleme (MRG) tercih edilen yöntemlerdir.

Tedavi

Hastalığın yönetimi multidisipliner bir yaklaşım gerektirir ve vakaların çoğu cerrahi dışı yöntemlerle iyileşme gösterir. Konservatif tedavinin temel taşını, plantar fasyayı ve aşil tendonunu esnetmeye yönelik düzenli germe egzersizleri oluşturur. Akut fazda ağrıyı kontrol altına almak için buz masajı ve non-steroid anti-inflamatuar ilaçlar (NSAİİ) kullanılır. Biyomekanik kusurları düzeltmek amacıyla kişiye özel ortezler, topuk yastıkları ve özellikle gece boyunca fasyanın kısalmış pozisyonda kalmasını önleyen gece atelleri uygulanabilir.

Daha dirençli vakalarda ise doku iyileşmesini uyarmak amacıyla Ekstrakorporeal Şok Dalga Tedavisi (ESWT) veya lokal enjeksiyonlar (kortikosteroid, PRP vb.) değerlendirilir. Tüm bu yöntemlerin yetersiz kaldığı kronik durumlarda cerrahi gevşetme prosedürleri son seçenek olarak düşünülür.

Alternatif tedavi yaklaşımları

Standart konservatif yöntemlere yanıt vermeyen veya bu tedavileri desteklemek isteyen hastalar için çeşitli alternatif ve tamamlayıcı yaklaşımlar mevcuttur. Bu yöntemler arasında en yaygın olanı akupunktur uygulamalarıdır.

Akupunkturun plantar fasiit kaynaklı ağrı yönetimindeki etkinliği üzerine yapılan sistematik derlemeler, bu yöntemin özellikle kısa vadeli (4 ila 8 hafta) ağrı kontrolünde plasebo uygulamalarına göre daha anlamlı iyileşmeler sağladığını göstermektedir. Mekanizma olarak, uygulama bölgesindeki lokal kan akışının artırılması, endojen opioidlerin (vücudun doğal ağrı kesicileri) salınımı ve doku onarım süreçlerinin tetiklenmesi öne sürülmektedir. Tedavi protokolleri genellikle kalkaneal bölgedeki lokal noktalar ile baldır kas grubu (gastroknemius ve soleus) üzerindeki tetik noktalara odaklanır.

Bununla birlikte, akupunkturun uzun vadeli (6 ay ve üzeri) kalıcı iyileşme üzerindeki etkilerini tam olarak kanıtlamak için daha geniş ölçekli ve yüksek kanıt düzeyine sahip klinik çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır. Bu nedenle akupunktur, tek başına bir tedavi seçeneğinden ziyade, germe egzersizleri ve ortez kullanımı gibi geleneksel yöntemlerle kombine edilen yardımcı bir yaklaşım olarak değerlendirilmelidir.