Piyon
|
|
  | Şah |
|---|---|
  | Vezir |
  | Kale |
  | Fil |
  | At |
  | Piyon |
Piyon (♙, ♟; bazı kaynaklarda er olarak da adlandırılır), satranç oyunundaki en zayıf ve sayıca en fazla olan taştır. Satranç bir savaş oyunu olarak düşünülürse piyonlar bu savaştaki en yalın asker olan piyadeyi temsil eder. Satranç oyununda her oyuncu oyuna sekiz piyonla başlar. Bu piyonlar oyuncunun gördüğü taraftan bakıldığında satranç tahtasının ikinci sırasını kaplar. Piyonların başlangıç konumu beyaz taşlarla oynayan oyuncu için a2, b2, c2, d2, e2, f2, g2 ve h2, siyah taşlarla oynayan oyuncu için a7, b7, c7, d7, e7, f7, g7 ve h7 kareleridir. Piyonlar karşı takımın son yatayına ulaştığında at, fil, kale veya vezire terfi edebilir.
Hareketi
[değiştir | kaynağı değiştir]
Piyonların bir satranç oyunundaki başlangıç konumu
|
Piyon olağan durumda ileri yönde ve bir kare hareket eder
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Satranç oyununda piyon her zaman düz ve ileri doğru hareket eder. Piyonların bir kere ileri gittikten sonra geri dönmesi mümkün değildir. Bir piyon açılış dışında her adımda yalnızca bir kare ileri gidebilir. Açılış durumunda hiç oynamamış bir piyon ilk hamle olarak iki kare ileri oynanabilir, son yataya ulaştığında ise at, fil, vezir veya kaleye dönüşebilir, sadece çaprazında olan bir taşı yiyebilir.
Piyonun başka taşları alması
[değiştir | kaynağı değiştir]|
Sıradan taş alma örneği
d5'teki piyon kaleyi ve atı yiyerek oyundan çıkarabilir ancak d6'daki fili alamaz. Fil bu durumda eğer kale ve atın olmadığı düşünülürse piyonun yolunu kesmektedir.
|
Geçerken alma örneği
Siyah piyon ilk açılışta iki kare ilerlemiş ve beyaz piyonun yanına gelmiştir. Beyaz piyon bu özel durumda c6 karesine geçerek siyah piyonu oyundan çıkarabilir.
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Piyon düz ve ileri doğru hareket etse de karşı oyuncunun taşlarını çapraz olarak yer (oyundan çıkarır). Piyon doğrudan önünde olan bir taşı alıp yoluna devam edemez. Bu nedenle piyonların önleri başka taşlar tarafından kesilebilir.
Piyonun terfi etmesi
[değiştir | kaynağı değiştir]Tahtanın son yatayına ulaşan bir piyon, aynı renkteki bir vezir, kale, fil veya ata terfi eder. Piyon, aynı hamle içerisinde seçilen yeni taş ile değiştirilir. Terfi edilecek taşın oyundan daha önce alınmış bir taş olması zorunlu değildir, bu nedenle teorik olarak bir oyuncunun tahta üzerinde aynı anda dokuz veziri, on kalesi, on fili veya on atı bulunabilir.
Piyonlar genellikle en güçlü taş olan vezire terfi ettirilir ve bu durum vezire çıkma olarak adlandırılır. Piyonun vezir dışındaki bir taşa (kale, fil veya at) terfi ettirilmesi ise genellikle at ile şah çekmek gibi taktiksel olanaklar yaratmak veya pat durumundan kaçınmak gibi belirli konumsal sorunları çözmek amacıyla tercih edilir.[1]
Geçerken alma (en passant)
[değiştir | kaynağı değiştir]Geçerken alma (Fransızca: en passant), bir piyon iki kare ilerlediğinde ve geçtiği kare rakip bir piyon tarafından tehdit ediliyorsa uygulanabilen özel bir alma hamlesidir. Rakip piyon, iki kare ilerleyen piyonu sanki yalnızca bir kare ilerlemiş gibi geçerken alma hakkına sahiptir. Alan piyon, alınan piyonun geçtiği kareye hareket eder ve alınan piyon tahtadan çıkarılır.
Geçerken alma hamlesi, yalnızca piyonun iki karelik ilerleyişinin hemen ardından gelen ilk hamlede yapılabilir. Bu hamle, satrançta alan taşın tahtadan kaldırılan taşın karesine yerleşmediği tek alma hamlesidir.[2]
Strateji
[değiştir | kaynağı değiştir]Piyon yapısı
[değiştir | kaynağı değiştir]| a | b | c | d | e | f | g | h | ||
| 8 |              | 8 | |||||||
| 7 | 7 | ||||||||
| 6 | 6 | ||||||||
| 5 | 5 | ||||||||
| 4 | 4 | ||||||||
| 3 | 3 | ||||||||
| 2 | 2 | ||||||||
| 1 | 1 | ||||||||
| a | b | c | d | e | f | g | h | ||
Piyon yapısı (piyonların satranç tahtasındaki konfigürasyonu), oyunun stratejik karakterini belirler. Diğer taşlar geçici olarak kötü konumlandırıldıklarında genellikle daha elverişli konumlara taşınabilirken kötü konumlandırılmış bir piyonun yerini değiştirmek çoğu zaman mümkün değildir. Ayrıca piyonlar, en çok sayıdaki taş grubu oldukları için her iki tarafın taş hareketlerini kısıtlar ve yönlendirir.[3]
Piyonlar çapraz olarak taş aldıkları ve ilerlemeleri doğrudan engellenebildiği için rakip piyonlar, her iki tarafın da aynı renkteki kareleri kontrol ettiği çapraz piyon zincirlerinde kilitlenebilir. Diyagramda siyah ve beyaz, d ve e piyonlarını kilitlemiştir.
Burada beyazın uzun vadeli bir alan avantajı vardır. Beyaz, özellikle şah kanadında taşları için uygun kareler bulmakta siyaha kıyasla daha az zorlanacaktır. Buna karşılık siyah, siyah piyon zinciri tarafından hareket alanı kısıtlanan c8'deki kötü file sahiptir. Öte yandan, beyazın merkez piyonları bir miktar aşırı ilerlemiştir ve saldırıya açıktır. Siyah, derhal bir ...c5 ve belki daha sonra bir ...f6 hamlesi ile beyaz piyon zincirini zayıflatabilir.
İzole piyon
[değiştir | kaynağı değiştir]| a | b | c | d | e | f | g | h | ||
| 8 | | 8 | |||||||
| 7 | 7 | ||||||||
| 6 | 6 | ||||||||
| 5 | 5 | ||||||||
| 4 | 4 | ||||||||
| 3 | 3 | ||||||||
| 2 | 2 | ||||||||
| 1 | 1 | ||||||||
| a | b | c | d | e | f | g | h | ||
Bitişik dikeylerde bulunan piyonlar saldırı ve savunmada birbirlerini destekleyebilir. Bitişik dikeylerinde dost piyon bulunmayan bir piyona izole piyon denir. İzole bir piyonun önündeki kare kalıcı bir zayıflık haline gelebilir. Piyonun önündeki kareye yerleştirilen bir taş yalnızca piyonun ilerlemesini engellemekle kalmaz, aynı zamanda diğer piyonlar tarafından da uzaklaştırılamaz.[4]
Diyagramda siyahın d5'te izole bir piyonu vardır. Şahlar ve piyonlar dışındaki tüm taşlar tahtadan kaldırılsaydı, bu piyonun zayıflığı oyun sonunda siyah için ölümcül olabilirdi. Ancak oyun ortasında siyah, beyaza kıyasla biraz daha fazla hareket özgürlüğüne sahiptir ve oyun sonu aşamasına geçilmeden önce izole piyonu takas etmeyi başarabilir.
Geçer piyon
[değiştir | kaynağı değiştir]| a | b | c | d | e | f | g | h | ||
| 8 | | 8 | |||||||
| 7 | 7 | ||||||||
| 6 | 6 | ||||||||
| 5 | 5 | ||||||||
| 4 | 4 | ||||||||
| 3 | 3 | ||||||||
| 2 | 2 | ||||||||
| 1 | 1 | ||||||||
| a | b | c | d | e | f | g | h | ||
Terfi karesine giden yolda rakip piyonlar tarafından engellenemeyen veya alınamayan piyona geçer piyon denir. Oyun sonları genellikle bir piyonu ilk terfi ettiren oyuncu tarafından kazanıldığı için, oyun sonunda korumalı bir geçer piyona (başka bir dost piyon tarafından korunan) sahip olmak belirleyici bir etkendir. Bu bağlamda, piyon çoğunluğu (tahtanın bir tarafında bir oyuncuya ait daha fazla sayıda piyon bulunması durumu), genellikle bir geçer piyona dönüştürülebildiği için stratejik bir öneme sahiptir.[5]
Diyagramda beyazın c5'te korumalı bir geçer piyonu, siyahın ise h5'te uzak bir geçer piyonu vardır. Her iki tarafın da bir şahı ve üç piyonu bulunduğu ve şahların konumları yaklaşık olarak eşit olduğu için bu konum kabaca eşit (berabere) görünebilir. Gerçekte ise, ilk hamleyi hangi oyuncunun yapacağından bağımsız olarak beyaz bu oyun sonunu korumalı geçer piyonun asimetrik gücüyle kazanır. Siyah şah aynı anda tahtanın iki kanadında birden bulunamaz; yani hem izole h piyonunu savunup hem de beyazın c piyonunun terfi etmesini durduramaz. Dolayısıyla beyaz, h piyonunu alabilir ve ardından oyunu kazanabilir.[6]
Duble piyon
[değiştir | kaynağı değiştir]| a | b | c | d | e | f | g | h | ||
| 8 | | 8 | |||||||
| 7 | 7 | ||||||||
| 6 | 6 | ||||||||
| 5 | 5 | ||||||||
| 4 | 4 | ||||||||
| 3 | 3 | ||||||||
| 2 | 2 | ||||||||
| 1 | 1 | ||||||||
| a | b | c | d | e | f | g | h | ||
Bir piyon ile taş alındıktan sonra, aynı dikeyde iki piyon oluşabilir; bu duruma duble piyon adı verilir. Duble piyonlar, yan yana duran piyonlara göre yapısal olarak çok daha zayıftır çünkü birbirlerini savunamazlar ve bitişik piyonlar tarafından da birlikte savunulmaları zordur; ayrıca öndeki piyon arkadakinin ilerlemesini bloke eder. Diyagramda, duble c piyonları siyah için stratejik bir dezavantajdır.[7]
Duble piyonların belirli konumsal avantajlar sağladığı durumlar da mevcuttur; örneğin, bir dikeydeki ardışık karelerin piyonlar tarafından kontrol edilmesi rakip taşların sızmasını engeller ve duble piyonlara sahip taraf genellikle kaleler için fazladan açık veya yarı açık hatlara sahip olur.
Hem duble hem de izole olan piyonlar genellikle somut bir zayıflıktır. Duble izole piyonların önündeki tek bir taş veya piyon, her ikisini de bloke eder ve kolayca uzaklaştırılamaz.
Ayrıca bakınız
[değiştir | kaynağı değiştir]- Geri kalmış piyon
- Bağlı piyonlar
- Duble piyon
- İzole piyon
- Şah ve piyona karşı şah oyun sonu
- Geçer piyon
- Piyon yapısı
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ "Pawn Promotion - Chess Terms". Chess.com (İngilizce). Erişim tarihi: 1 Ekim 2025.
- ^ Hooper & Whyld 1996, s. 124–125. en passant.
- ^ "Pawn Structure in chess - Chess Terms". Chess.com (İngilizce). 25 Ekim 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ekim 2025.
- ^ "Isolated Pawn - Chess Terms". Chess.com (İngilizce). 27 Kasım 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ekim 2025.
- ^ "Passed Pawn - Chess Term". Chess.com (İngilizce). 15 Aralık 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ekim 2025.
- ^ (Fine & Benko 2003:56)
- ^ "Doubled Pawns - Chess Terms". Chess.com (İngilizce). 25 Ağustos 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ekim 2025.
Bibliyografya
[değiştir | kaynağı değiştir]- Barden, Leonard (1980), Play better chess with Leonard Barden, Octopus Books Limited, s. 11, ISBN 0-7064-0967-1
- Brace, Edward R. (1977), An Illustrated Dictionary of Chess, Hamlyn Publishing Group, s. 213, ISBN 1-55521-394-4
- Euwe, Max; Hooper, David (1959), A Guide to Chess Endings
, Dover (1976 reprint), ISBN 0-486-23332-4 - Fine, Reuben; Benko, Pal (2003), Basic Chess Endings (1941) (revised bas.), McKay, ISBN 0-8129-3493-8
- Hooper, David; Whyld, Kenneth (1996) [First pub. 1992], "pawn", The Oxford Companion to Chess (2nd bas.), Oxford University Press, s. 294, ISBN 0-19-280049-3
Dış bağlantılar
[değiştir | kaynağı değiştir]
- Piececlopedia: Piyon, yazarlar: Hans Bodlaender ve Fergus Duniho, The Chess Variant Pages
